Zaterdag 21/05/2022

Passie! Passie! Passie!

Er zijn vele manieren om Bach te vieren. Grote cd-uitgaven, een nieuwe biografie, concertreeksen met alle cantates, een polemisch essay of een wetenschappelijk artikel over een archiefdocument dat een lichtjes verschillend licht werpt op een conflict van de componist met zijn werkgevers: alle middelen zijn goed. Je kunt, zoals morgen in Alden Biesen, een hele 'Dag van de Oude Muziek' in het teken van 'Bach in Köthen' zetten. Je kunt zelfs rustig thuis in je luie stoel gaan zitten en stilletjes luisteren naar het 'Capriccio sopra la lontananza del suo fratello dilettissimo', het capriccio bij het afscheid van zijn geliefde broer, en denken dat het jou geldt.

Of je doet iets erg spectaculairs. Voor die oplossing heeft Helmuth Rilling gekozen, de directeur van de Internationale Bachakademie in Stuttgart. Dat wekt niet meteen verwondering. Rilling is zowat de Rudolf Werthen van de Duitse Bach-wereld, hopeloos achter wat de Bach-uitvoering betreft maar altijd goed voor een welgemeende coup en de beste maatjes met politici en sponsors.

Wat wel verwondering wekt en zelfs bewondering moet wekken, is wát Rilling op het getouw heeft gezet: hij heeft aan vier vooraanstaande componisten de opdracht gegeven een passie te schrijven. Wolfgang Rihm, Tan Dun, Osvaldo Golijov en Sofia Goebaidoelina zorgen voor een Lucas-, Mattheus-, Marcus- en Johannespassie, respectievelijk in het Duits, Engels, Spaans en Russisch. Rilling: "Hoe kan Bachs werk het artistieke potentieel van onze tijd uitdagen? Dat was onze vraag."

Vier avondvullende nieuwe werken over hetzelfde thema in twee weken, dat is inderdaad niet niks, zeker als je weet dat bijvoorbeeld voor de passie van Goebaidoelina Valeri Gergiëv met zijn Mariinski-ensemble uit Sint-Petersburg naar Stuttgart komt. Rilling is trots en heeft er meteen ook nog een boek tegenaan gegooid, waarin zo verschillende figuren als Eva Demski, Walter Jens, Adolf Muschg en Nike Wagner hun zegje doen over het onderwerp 'passie'.

Toch blijft er ergens een onaangenaam gevoel hangen. Hoe komt dat dan? Heeft het te maken met de financiering van het project? De opvoering van de passies kost ongeveer 56 miljoen frank, netjes verdeeld over de overheid (de bondsstaat Baden-Württemberg en de stad Stuttgart) en grote, vooral lokale privé-sponsors. Baden-Württemberg is een rijk land; er is een aantal grote bedrijven, zoals DaimlerChrysler, dat daar de Mercedes-auto's produceert. Waarom geven zij zoveel geld? De bevoegde minister wikkelde er geen doekjes om: Helmuth Rilling is een "uitstekend reclamemedium voor het hele cultuurland Baden-Württemberg".

Rilling had dan weer kritiek op de kerken. "Als zij destijds Bach niet hadden gefinancierd, dan hadden we nu geen passies gehad. Waar blijven zij nu?" Dat begint al te lijken op het gehakketak van Bach zelf met zijn kerkelijke meerderen over de middelen voor een "wohlbestallte Kirchen Music", maar het is vooral een pseudo-naïeve miskenning van de plaats, de mogelijkheden en de interesses van de kerken in de moderne samenleving. En dus ook een beetje mistspuiterij om de ware motieven van de geldschieters te verhullen.

Het slechte gevoel is misschien deels te wijten aan het pretparkerige dat rond het initiatief hangt. Het is zoiets alsof Bayreuth plots zou beslissen om vier componisten een parafrase op de Ring des Nibelungen te laten schrijven, of Salzburg een modern pendant van Mozarts Da Ponte-opera's. Dat zijn overigens geen loze gedachten; beide voorstellen zijn al ooit geformuleerd. Op het gebied van filosofie verschillen dergelijke ideeën niet veel van een Disneyfilm over een klassiek onderwerp of een musical naar Victor Hugo. Men mag enkel hopen dat de kwaliteit en de artistieke authenticiteit hoger zullen liggen. Dat valt dus nog te bezien.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234