Maandag 03/08/2020

Passage

We liggen voor de eerste keer dit jaar samen naast elkaar in de zon, met onze rug in het nog zachte, verende gras. De bomen en de struiken, het vermiljoen van de Japanse kweeën, het lilarood van de ribes, de weelde van de roze appelbloesems sluiten ons af van de mensen of van wat dan ook. Niets beweegt, en we zouden ook geen enkel door mensen voortgebracht geluid kunnen dulden. We liggen als op pas geboren land. Natuurlijk is het huis daar ooit door mensenhanden gebouwd, maar dat lijkt niet zo. Het is alsof het vanzelf is opgerezen uit de aarde, uit de met veel zand en humus vermengde vruchtbare klei. En het gefladder van de vogels en het vederlichte, onhoorbare lopen van de katten om ons heen, dat komt toch rechtstreeks uit de hand van God? Ilse is in slaap gevallen. Haar gezicht is stil als een bloem. Wat zijn slapende vrouwen mooi. Zij vertoeven in oeroude dromen van een man die hen beveiligt en bemint.

Schrijvers duiken in hun boekenkast om een fragment uit de Nederlandstalige literatuur te selecteren dat een bijzondere waarde voor hen heeft. Deze week leest Paul Demets een fragment uit Het verkoolde alfabet van Paul de Wispelaere

Beste Paul, nu je er net niet meer bent, droomde ik vorige nacht van je en zag ik je in Moerhuize op je eiland tussen twee vaarten. Je woonde in je huis, de oude boerderij, als in de navel van een prachtige vrouw. Van water waren de armen die je omhelsden.

Je werk is ambivalent. Het bevindt zich tussen twee vaarten: tussen je tuin en de wereld, tussen de toekomst en het verval, tussen vitalisme en melancholie, tussen erotiek en liefde, tussen de nouveau roman en het autobiografisch schrijven. In die ruimte heb je mij sterk bekoord en gefascineerd met je geraffineerde taal. Je stem resoneert erin, je articulatie, je zachtaardigheid, je gezicht.

In je bijzondere Brieven uit Nergenshuizen schrijft de jonge vrouw, tot wie jij je aangetrokken voelt, een scriptie over het personage Albertine in Marcel Prousts A la recherche du temps perdu. Hier en in je al even prachtige literair dagboek Het verkoolde alfabet ben je zelf op zoek naar je verleden tijd. Altijd weer dient het beeld van Bérénice zich aan, het verrukkelijke meisje dat je als jongeman ontmoette toen je nog leraar was in een middelbare school in Brugge. Je ontluikende relatie met Ilse wordt een herbeleving van deze grote liefde. Je liefde voor de natuur is rechtstreeks verbonden met je liefde voor de vrouw. Het wordt telkens weer lente in je werk en je leven, ondanks de vergankelijkheid.

Je kon droevig worden van de teloorgang van oude levensvormen, van de vernietiging van de natuur. Is je werk daardoor nostalgisch en dus achterhaald? Helemaal niet. Omdat we kunnen lezen hoe je maar al te goed besefte dat de wereld van je kindertijd ook bekrompen kanten had en dat je je daarvan hebt moeten losscheuren. Hoe dat geleid heeft tot het zoeken naar een volledig nieuwe manier van schrijven, althans binnen de Vlaamse literatuur. Je hebt jezelf al schrijvend moeten heruitvinden.

En je kwaadheid om de betonnering en industrialisering van Vlaanderen dan? Je woede op de boeren, die volgens jou geen enkele liefde voor de natuur toonden en alleen maar op winst uit waren? Wat kan ik daar als plattelandsdichter mee? Veel. Heel veel. Want we moeten het blijven opnemen voor de natuur. De landbouwers maken geen winst meer. Er zijn nu andere gevaren. Overal worden wandelpaden aangelegd en informatieborden geplaatst. De natuur, dat is iets voor zondagse uitstapjes geworden. De terreinwagens zoeken een plaatsje op de parking. En dan met zijn allen de laarzen aan. Stel je voor dat er modder ligt.

Laat de natuur toch zichzelf zijn.

Rust nu maar, beste Paul, in echte aarde.

Paul Demets

► 1966, Deinze
► dichter, poëzierecensent voor De Morgen, gastdocent aan de School of Arts Gent, praktijkassistent aan de Universiteit Gent
► is sinds begin 2016 de plattelandsdichter van de Provincie Oost-Vlaanderen
► ontving in 2012 de Herman de Coninckprijs voor De bloedplek. Werkt aan een nieuwe bundel.

Paul de Wispelaere

► op 2/12/2016 op 88-jarige leeftijd overleden.
► boegbeeld van de Vlaamse literatuur. Schreef vooral romans en essays, was ook literatuurcriticus.
► bekendste werken, o.a. Het verkoolde alfabet en Tussen tuin en wereld.
► in 1998 onderscheiden met de Prijs der Nederlandse Letteren

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234