Dinsdag 04/08/2020

PASSAGE

Schrijvers duiken in hun boekenkast om een fragment uit de Nederlandstalige literatuur te selecteren dat een bijzondere waarde voor hen heeft. Deze week een fragment uit Liefdesliederen van Hadewijch (vertaling: Jan Kuijper)

Hets onghehort te werdene minne.
Die minne wilt werden, hi ne sal niet sparen.
Hets wesen boven allen sinne.
Hi sal met al in al dorevaren.
De minne woent soe diepe in sVader scoot:
die dienst sal wesen harde groot,
daer minne haer werc sal openbaren.

Wie liefde wil worden mag niets ontzien;
Liefde worden is ongehoord -
Zodoende vergaan hem horen en zien.
Door alles heen, zo vaart hij voort.
De liefde woont diep in de vaderschoot,
Maar is de liefdedienst heel groot,
Dan toont de liefde haar werk, misschien.



Toen ik zestien was, las ik tijdens saaie lessen (welke lessen leken in die tijd niet saai?) stiekem minnebrieven van Hadewijch, de Brabantse mystica over wie vrijwel niets bekend is. Die teksten stonden in het handboek Nederlands. Ik kon niet anders, ik moest ze telkens opnieuw lezen, niet alleen omdat ze mijn hersens prikkelden (het intellectuele plezier van het ontcijferen van een oude taal, in dit geval Diets), maar vooral omdat ze mij lichamelijk overrompelden. Teksten die hun cadans door constante herhalingen aan me opdrongen, waardoor ik ze wel hardop moest lezen. Scanderen!

Niet het religieuze ervan vervulde me, maar wel de hartstocht. Totale overgave, voor minder deed Hadewijch het niet. Geen onderdanige, maar wel een vurige overgave. Onvoorwaardelijk. Een uit volle borst zingende vrouw die van kop tot teen onder de vurige tongen leek te staan. Ik vond haar teksten zelfs veel indringender dan de tekstbrokjes van die andere dierbare dichteres, Sappho. Hadewijch, onvermoeibare zangeres van de liefde, van de minne.

Hadewijch, van wie door de eeuwen heen een lijn te trekken valt naar Paul Van Ostaijen, Ivo Michiels, Christine D'haen en zelfs naar Nederlandse dichters als Kees Ouwens en Jacob Groot, wordt vaak weggemoffeld als we het over de Nederlandse literatuur hebben. Volkomen onterecht. Ik ken nauwelijks meer intense, muzikale, extatische, hartstochtelijke, erotische poëzie dan dit. Zo dringend is het wat Hadewijch moet zeggen dat ze vaak gedachten overslaat, zo loopt haar mond over. Associaties vliegen de lezer om de oren. Je ademhaling past zich aan tijdens het lezen, je innerlijke, lezende ademhaling, waardoor je mee springt, mee van de grond gaat. Daverende hartstocht, gevangen in een stevig, vormvast keurslijf. Want slim en belezen was ze natuurlijk wel. Het feit dat ze zich onverbloemd mengde in theologische discussies zal haar in die tijden ongetwijfeld niet in dank zijn afgenomen.

Enkele jaren geleden verscheen een boek met bijbehorende cd's. Liederen dus. Het is als een verfilmd boek: je verbeelding lijkt gestolen, omdat die vaak groter en matelozer en begeerlijker is dan het uiteindelijke beeld. Mogelijkheden die nog niet zijn benut en allerlei heerlijks beloven worden beknot door wat echt is. Puberaal? Ik beken. Maar tegelijk is dat onvervulbare precies het kloppende hart van wat Hadewijch met elk woord, elke zin belijdt.

Haar 'Zesde Visioen' eindigt met deze zin: 'Ende ic wart met dien weder bracht jamerleke in mi selven'. In modern Nederlands vertaald: 'En daarmee werd ik tot mijn verdriet weer in mezelf teruggebracht'. Dat is wat je voelt na lezing van haar poëzie: weerzin om terug te keren naar het normale leven. Misschien dat ik daarvoor datzelfde jaar opnieuw deed op school. Om nog een keer en nog maar een keer die teksten te kunnen lezen. Omdat zelfs te veel nooit genoeg kan zijn.

Peter Verhelst

► °1962 in Brugge ► Schrijver van proza, poëzie, theaterteksten... ► Winnaar van o.a. Gouden Uil, Herman de Coninckprijs, Gouden Griffel ► Laatste roman: De kunst van het crashen (2015); laatste dichtbundel: Zing zing (2016)

Hadewijch

► 13de-eeuwse dichte- res en mystica ► Schrijfster van brieven, gedichten, visioenen ► Schreef in de Bra- bantse variant van het Middelnederlands ► Woonde wellicht in Antwerpen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234