Vrijdag 18/06/2021

PASSAGE

Schrijvers duiken in hun boekenkast om een fragment uit de Nederlandstalige literatuur te selecteren dat een bijzondere waarde voor hen heeft. Deze week leest Auke Hulst een fragment uit Mystiek lichaam. Een geschiedenis van Frans Kellendonk

'De menukaart van de Hooge Schans was niet te Parijs geschreven. Geen adelaarseieren, geen wezelhersens gesauteerd in ooievaarskuitevet, geen pommes d'Hesperides. Niet eens koninginnensoep met kwartels. De toetjes waren niet getooid met namen van legendarische operadiva's en in je laatste glas wijn werd door de ober geen parel geworpen. Juliennesoep kon je er krijgen en het duurste dat het menu te bieden had waren kalfsoesters, zonder truffelsaus. De kaart stemde teleurstellend precies overeen met het degelijke doe-maar-gewoon van de inrichting. Het was welbeschouwd geld over de balk gooien, vond Gijselhart, om uit eten te gaan in een tent als deze. Acculaders zouden overal wettig betaalmiddel moeten zijn, deelde hij de ober mee, voordat hij zijn bestelling deed van tweemaal kalfsoesters à zevenentwintig gulden vijfenzeventig, tweemaal een heldere bouillon van vijf gulden en, na een boze woordenwisseling met zijn dochter - ze lustte geen vis meer, zei ze, vis smaakte naar dood in haar mond de laatste tijd, ze was niet goed snik - één toastje zalm van twaalf gulden vijftig en, vooruit dan maar, het geld groeide hem toch op de rug, een avocadococktail.'

Frans Kellendonk, die in 1990 op 39-jarige leeftijd overleed nadat hij was 'bezwangerd met de dood', liet een klein, maar superieur oeuvre na. Hij is lange tijd weinig gelezen, geloof ik, omdat rond zijn werk een zweem hangt van ontoegankelijkheid. Van intellectualisme.

Maar dit fragment laat zien dat Kellendonk ook geestige scènes schreef, die schrijnden en de mens ontmaskerden, en waarin over het paard getilde woorden met maximaal effect naast ordinaire werden gezet ('een tent als deze', 'ze was niet goed snik').

Gijselhart, de vrekkige vaderfiguur, gaat met zijn dochter Prul uit eten en probeert te betalen met een oude acculader, omdat hij heeft opgevangen dat de restaurateur nood heeft aan zo'n apparaat. Hij dwingt de man min of meer de acculader op, en probeert vervolgens maximaal te profiteren van de ruil. Prul geneert zich kapot.

Nu kan ik veel over Kellendonk zeggen, over zijn gevoel voor ironie, zijn belezenheid, maar de waarheid is dat ik ben gevallen voor zijn stijl. Zoals dat me wel vaker overkomt.

'Stijl is de totale schrijver', aldus James Salter in zijn lezingenreeks 'The Art of Fiction'. 'Flaubert probeerde volledig uit zijn eigen boek te verdwijnen, zodat het zonder hem zou bestaan, alsof zijn standpunten er geen deel van uitmaakten, zijn gevoel voor ironie, zijn smaak.'

Salter prefereerde het woord 'stem', en ik ook. Omdat stijl uitsloverij suggereert. 'Stijl is voorkeur, een stem is bijna genetisch.' Een schrijver met een eigen stem hanteert taal die een dwingende muzikaliteit kent, zoals goede songschrijvers altijd melodieën schrijven die onmiskenbaar de hunne zijn. Onder die taalkeuzes schuilt - dat kan niet anders - een krachtige persoonlijkheid, en een eigen manier om de wereld te zien.

Taal, persoonlijkheid, wereldbeeld: de drie-eenheid die stemmen voortbrengt die me lokken en waar ik naar wil blijven luisteren, zelfs als er terrein wordt betreden waar ik me tegen verzetten wil, zoals het katholicisme dat zich schuilhoudt in Kellendonks oeuvre.

Ik had hier om precies dezelfde redenen overigens Jeroen Brouwers kunnen vieren, die toch weinig op Kellendonk lijkt. Behalve dat ook Brouwers een eigen stem heeft.

Hoe krachtig de stemmen van die twee schrijvers zijn, blijkt uit hun respectievelijke brievenboeken, De brieven (Kellendonk) en Kroniek van een karakter (Brouwers). Tot wie ze zich ook richten, altijd is de stilistische brille daar. Altijd klinkt hún stem, en die van niemand anders.

Auke Hulst

► ° 1975, Hoogezand- Sappemeer ► Nederlandse schrijver, journalist, muzikant ► bekroond werk: Kinderen van het ruige land (2012), Slaap zacht, Johnny Idaho (2015) ► op 14/10 verschijnt zijn nieuwe roman En ik herinner me Titus Broederland bij Ambo|Anthos

Frans Kellendonk

► 1951-1990 ► Nederlandse schrijver en vertaler ► studeerde Engelse Taal en Cultuur ► debuteerde met de verhalenbundel Bouwval (1977) ► zijn laatste en bekendste werk Mystiek lichaam (1986) kreeg de Ferdinand Bordewijkprijs ► stierf aan aids

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234