Maandag 30/11/2020

PASSAGE

Schrijvers duiken in hun boekenkast om een fragment uit de Nederlandstalige literatuur te selecteren dat een bijzondere waarde voor hen heeft. Deze week leest Niña Weijers een fragment uit 'Om niets te zeggen, of De nieuwe kleren van de keizer', uit de essaybundel Een verlangen naar ontroostbaarheid (1993) van Patricia de Martelaere.

'Wat het schrijven in beweging brengt is een gelijkaardige onverschilligheid voor alles wat het in beweging brengt, een vreemd soort onverschilligheid, een passioneel soort onverschilligheid, ver van de gelatenheid of de gevoelloosheid. Het is de onverschilligheid van degene die zich vastklampt, aan om het even wat, aan de bomen, de lucht, de liefde, het eigen haar, wel wetend dat alles losschiet, en dat alles niets is. Op dezelfde manier is ook het thema van de schrijver, hoezeer het hem ook obsedeert, altijd slechts occasioneel; hij stort zich erop met de passie van de minnaar die denkt dat zijn geliefde uniek is, maar hij weet wel beter, hij is de minnaar maar tegelijk de vertwijfelde: er had net zo goed een ander kunnen liggen, en onder iedere geliefde ligt het lege bed. Wat de schrijver ook zegt, hij had ook altijd iets anders kunnen zeggen, en onder alles wat hij zegt ligt, leeg en onbeslapen, datgene wat hij eigenlijk had gewild: een werkelijkheid zonder taal.'



Toen deze krant mij verzocht een favoriete passage uit de Nederlandstalige literatuur te kiezen, was ik op reis met slechts een klein stapeltje boeken in mijn rugzak. Er zat maar één boek tussen dat oorspronkelijk in het Nederlands werd geschreven: de bundeling essays Een verlangen naar ontroostbaarheid van Patricia de Martelaere.

Soms is het erg prettig geen keuze te hoeven maken - was ik gewoon thuis geweest, dan had ik waarschijnlijk tijdenlang in vertwijfeling voor mijn boekenkast gestaan. Het kiezen van iets favoriets is altijd een kwelling, en al helemaal als het literatuur betreft. Voor je het weet heb je meer van jezelf blootgegeven dan je lief is.

Maar veel om achter te schuilen heb ik niet, want het is niet toevallig dat ik juist dit boekje (een rainbow pocket, zo klein en licht dat hij in een achterzak past) meenam op reis. Sinds ik het een jaar of twee geleden voor het eerst las, neem ik het namelijk altijd mee op reis. En als ik thuis ben, ligt het binnen handbereik op mijn keukentafel.

Ik houd van deze essays omdat ze geschreven zijn door iemand die niet bang is de grote onderwerpen van het leven ernstig te nemen (de ondertitel van de bundeling luidt simpelweg: 'Over leven, kunst en dood'). Iemand die deze grote dingen niet simpeler maakt dan ze zijn, maar de complexiteit wél in een heldere, nauwkeurige taal weet te vangen.

De bovenstaande passage is een goed voorbeeld van wat me zo aantrekt in het schrijven en denken van De Martelaere. Ze probeert hier een onoplosbare paradox zo goed en zo kwaad als het gaat uit de doeken te doen: die van het verlangen van de schrijver om helemaal niets te zeggen, en dat met woorden.

Alleen al de term 'passionele onverschilligheid' vind ik tamelijk briljant. Hoe kan iemand nu passioneel onverschillig zijn? Dat zoiets wel degelijk bestaat, wordt mij onmiddellijk duidelijk bij het beeld dat ze vervolgens schetst, van iemand die zich als een gek vastklampt aan wat dan ook, terwijl hij ook wel weet dat het allemaal niet gaat helpen.

Door De Martelaere weet ik dat ik ook zo'n passioneel onverschillige ben, minnaar en vertwijfelde tegelijkertijd. Ik kijk naar mijn geliefde terwijl hij nietsvermoedend ligt te slapen, en zie wat zich vlak onder zijn lichaam bevindt.

Niña Weijers

► °1987 ► Nederlands schrijfster, recensente (De Groene Amsterdammer) en redactrice (De Gids) ► won met debuut De consequenties (2014) de Anton Wachterprijs, publieksprijs Gouden Boekenuil en Opzij Literatuurprijs ► vertaalrechten zijn verkocht aan o.a. Frankrijk, Duitsland en VS ► was in 2015-'16 vrije schrijver aan de VU Amsterdam

Patricia De Martelaere

► 1957-2009 ► studeerde wijsbegeerte in Leuven ► Belgisch filosofe, hoogleraar (KU Leuven en Brussel), essayist, auteur ► prozadebuut Nachtboek van een slapeloze (1988) won Prijs voor Beste debuut ► roman Het onverwachte antwoord won publieksprijs Gouden Uil (2005) ► stierf in 2009 aan een hersentumor

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234