Dinsdag 31/03/2020

PASSAGE

Schrijvers duiken in hun boekenkast om een fragment uit de Nederlandstalige literatuur te selecteren dat een bijzondere waarde voor hen heeft. Deze week leest Katrijn Van Bouwel een fragment uit Tongkat van Peter Verhelst.

Dat jaar was de ijzige kou een slang die beet naar je hielpezen of naar je neerhangende handen, om zich daaraan op te trekken. Opklimmend langs je ruggenwervels. Kronkelend rond je hals. Tussen je lippen door. Als gelatine steven je hersens op in de beenderwitte kom van je schedel. Als woekerende diamanten zette die kou zich op je tanden vast. Je hele lichaam nam de kleur aan van gestold kaarsvet. Dat jaar klopte de vrieskou ons land met één vuistslag duizenden kilometers noordwaarts, zodat de woorden als kristallen op onze tong kleefden. Dat jaar waarin de horloges stokten en stilvielen. Het jaar nul.



Het fragment - en bij uitbreiding, het boek - heeft mijn vakantie verpest. Ik nam het nonchalant mee naar het strand, onderin mijn tas tussen een flesje water, bikini, handdoek en een bus zonnemelk die voor één keer nog niet spontaan was opengegaan.

De costa. De Spaanse zon brandt ongenadig. Gillende tienermeisjes vergalopperen zich in het zand dat hun voeten brandt. Vaders smeren verwoed zonnecrème op de wegvluchtende ledematen van hun gebroed. In het zilverpapier smelten sandwiches met omelet en druipt de kaas uit driehoekige boterhammen. Moeders wuiven zich loom koelte toe met modeblaadjes, maar zelfs die ondraaglijke lichtheid brengt geen soelaas.

Rond mij vier handdoeken. Een trui. En nog heb ik kippenvel. Klappertandend sla ik de bladzijden om. Mijn adem is het enige wolkje aan de lucht. De Grote Winter is ingetreden in Peter Verhelsts Tongkat.

Zijn beschrijvingen bevriezen onder mijn huid en tatoeëren er ijsbloemen. Sneeuwblind lees ik de rest van het boek. Het was de eerste keer dat een boek me niet alleen mentaal of emotioneel, maar ook fysiek raakte. Alsof ik na jaren in een isolatiecel opeens de wereld weer ontdekte. Ik zwolg in de pagina's en liet me benevelen door associaties en beelden. Ik vond het haast gênant, hoe intens ik me liet raken. Tot ik met anderen over het boek praatte. Weifelend kwamen er woorden over hun lippen, maar ik zag vooral de glans in hun ogen. Zij zagen het ook. Voelden het, roken het, proefden het.

Mensen die het boek niet kennen, vragen me vaak waarover het gaat. Tot vandaag ben ik er niet in geslaagd een coherent antwoord te geven. Tongkat brengt me niet alleen lijfelijk, maar ook intellectueel volledig in de war. Waarover gaat het eigenlijk? Een maatschappijkritiek, zeggen sommigen, een metafoor, preekt de ene, een nieuwe mythe, bezweren anderen.

Ik kan nog steeds de puzzelstukken van de verhaallijnen niet in elkaar passen. Maar voor het eerst in mijn leven - voor het eerst in mijn lezen - kan me dat niets schelen. Ik hóéf het niet te begrijpen. Als een geliefde die in een vreemde taal woorden tegen mijn vel fluistert.

Op de boekenplank der glasheldere Nederlandse literatuur koester ik dit troebele werk, dat nooit helemaal onverborgen is, maar de lezer van rationeel wezen in een mens van vlees en bloed transformeert, dwingt, bevriest. Met binnenin gloeiende kolen, en een metalen smaak op de tong.

Katrijn Van Bouwel
► °1981, Leuven ► actrice, comédienne en schrijfster ► studeerde filosofie en communicatie- wetenschappen ► speelt improvisatie- theater bij Lunatics en RIOT ► columniste bij Knack ► recent verscheen haar debuutroman De muze en het meisje bij Prometheus
(zie ook p.6)

Peter Verhelst
► °1962, Brugge ► schrijver en theater- regisseur (NTGent) ► doorbraakroman Tongkat (1999) won de Gouden Uil ► Gents stadsdichter (2009-2011) ► meermaals be- kroond, onder an- dere voor Het ge- heim van de keel van de nachte-gaal (2008, illus- traties Carll Cneut)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234