Zondag 01/08/2021

Pas op, vandaag is condoomdag

Ze ontdekte mee het higgsdeeltje in het CERN, maar de Zweedse wetenschapster Elina Berglund ontwikkelde ook een app waarmee vrouwen hun vruchtbaarheid kunnen berekenen. Natural Cycles is even populair als verguisd. Maar kan een algoritme de pil vervangen?

Een thermometer, een smartphone en een stabiele relatie: meer heb je als vrouw niet nodig om aan de slag te kunnen met de app Natural Cycles. 's Ochtends meet je, liefst nog voor het opstaan, je temperatuur op. De app analyseert meteen alle data en vertelt waar precies je in je cyclus zit. Rood betekent condoomdag, tenzij je zwanger wilt worden. Groen is een veilige dag om te vrijen.

Bezielster van de app is de Zweedse wetenschapster Elina Berglund (32), gepokt en gemazeld in elementaire deeltjes. Ze was lid van het CERN-team in Genève dat het higgsdeeltje ontdekte. Samen met haar man Raoul, ook kernfysicus, stortte ze zich op dit project. "Hier had ik al zo lang van gedroomd", vertelt ze. "Ik moest echt af van de pil, kon me daar zo slecht door voelen. Voor we aan kinderen zouden beginnen, wilde ik mijn lijf vrijmaken van hormonen. Ik wilde een natuurlijke manier om mijn cyclus te volgen."

Meten is weten, dacht Berglund. Het is iets waar de 70 jaar oude temperatuurmethode al op inspeelde. Ook die wist dat de vrouw het vlak na de eisprong 0,2 tot 0,9 graden warmer krijgt, en je zo haar vruchtbare dagen in kaart kunt brengen. Berglund liet er gesofisticeerde wiskunde op los, creëerde een slim algoritme, analyseerde haar eigen cyclus, en later ook die van haar collega's bij het CERN. Op huwelijksreis besloten zij en haar man ervoor te gaan: een app. De ouderwetse periodieke onthouding zou een hip jasje krijgen.

Ondertussen telt Natural Cycles zo'n 130.000 gebruikers wereldwijd. De doorsneegebruikster is 28 jaar oud. Eén derde gebruikt het om een kinderwens sneller te vervullen, twee derde om een zwangerschap net te vermijden. "De ideale app-gebruikster is een vrouw in een standvastige relatie die ooit kinderen wil, en die in aanloop daarnaar een hormonenpauze wil inlassen", meent Berglund zelf.

Tegenstanders wierpen al op dat de app jonge meisjes een rad voor de ogen draait. Zo kreeg de tool in december vorig jaar van het Zweedse Agentschap voor Medische Producten het verbod om zich te profileren als contraceptie. Gevolg: nu vind je Natural Cycles in de app-winkel terug als 'vruchtbaarheidsmonitor'.

Een klinische studie aan het Karolinska Institutet in Stockholm draaide nochtans positief uit. "Wordt de app correct gebruikt, dan is ze even efficiënt om zwangerschappen te vermijden als de pil", klonk het. Alleen: op vruchtbare dagen zal de smartphone natuurlijk geen bescherming bieden. Dan heb je een condoom nodig. En dat blijft tricky, menen fertiliteitsexperts.

"Voor vrouwen die absoluut een zwangerschap willen vermijden is dit geen goede optie", duidt gynaecologe Kristina Gemzell Danielsson (Karolinska Institutet). "Voor wie er een onregelmatige levensstijl op nahoudt evenmin."

Risico op menselijke fouten

Wat vrouwen vroeger op ruitjespapier noteerden, kan nu - veel slimmer - op de smartphone. Maar of dit de nieuwe stap in de anticonceptie wordt? "Dan is het antwoord heel duidelijk nee", weerlegt Petra De Sutter, vruchtbaarheidsexperte van het UZ Gent. "Een algoritme zal de pil niet vervangen. Het risico op menselijke fouten én dus op een ongewenste zwangerschap is veel groter. De pil ligt tegenwoordig fel onder vuur door allerlei bijwerkingen, alle begrip voor de vrouwen die daarom afhaken. Maar we mogen ook niet vergeten hoeveel ongewenste zwangerschappen de pil al die jaren vermeden heeft. Geloof me, we willen echt niet terug naar grootmoeders tijd vóór de pil."

De boodschap blijft: gebruik de app als zwangerschapsplanner of tussen twee kinderen door - "als een zwangerschap geen al te grote ramp is" - maar dus niet om een baby te vermijden.

Bij Elina Berglund thuis loopt ondertussen een dochtertje van twee rond. Verwekt toen de app nog een work-in-progress was. "Mijn man en ik zaten er al mee in dat iedereen ons terecht ging wijzen. 'Kijk, die app werkt voor geen meter!' (lacht) Daarom hadden we onze eerste 'poging' netjes aangekondigd. Op onze huwelijksverjaardag was dat, in augustus 2013. Precies negen maanden later, in mei 2014, was Alba daar. Het levende bewijs dat de app als zwangerschapsplanner werkt."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234