Donderdag 29/09/2022

AchtergrondRuja Ignatova

Pas elfde vrouw in geschiedenis op mostwantedlijst FBI: cryptoqueen die meer geld verduisterde dan Bernie Madoff

null Beeld ANP / EPA
Beeld ANP / EPA

Ze verdween al in 2017, toen bleek dat haar cryptomunt niet meer was dan een dekmantel voor een piramidespel. Nu staat de Bulgaarse zakenvrouw hoog in de meest-gezocht-lijst van de FBI. Wie is Ruja Ignatova?

Peter de Waard

Ze is mooi, mysterieus en een van de grootste fraudeurs in de wereldgeschiedenis. Sinds deze maand staat Ruja Ignatova in de FBI-toptien van ’s werelds meest gezochte criminelen, als elfde vrouw in de geschiedenis. Hollywood is gefascineerd door haar levensverhaal. Nu al is een film in de maak met Kate Winslet in de hoofdrol en wordt gewerkt aan een televisieserie over de 42-jarige Bulgaarse die zichzelf tot cryptokoningin kroonde.

Niemand weet waar Ignatova is. De FBI vermoedt dat ze in Zuid-Amerika leeft onder een valse naam, omringd door zwaar bewapende lijfwachten. Ze heeft door enkele cosmetische ingrepen mogelijk haar uiterlijk veranderd. Er is een beloning van 100.000 dollar uitgeloofd voor informatie over haar verblijfplaats. Maar de gouden tip is nog steeds niet gekomen.

Ignatova verdween in 2017 nadat was gebleken dat haar cryptomunt OneCoin niet meer dan een dekmantel was voor een piramidespel. Er werd helemaal niets vastgelegd in een blockchain, zoals bij ‘bonafide cryptovaluta’ als bitcoin en ethereum gebeurt. Bij OneCoin werden papieren vervalst en klanten om de tuin geleid. Het was allemaal nep. Met het geld dat mensen neertelden voor de in waarde stijgende OneCoin, betaalde Ignatova weer mensen die de munt verkochten.

Bitcoinkiller

Zolang er meer kopers in de markt waren dan verkopers, ging dat goed. En tijdens de cryptohype van midden jaren tien was dat geen probleem. De koers steeg van nog geen halve dollar tot bijna dertig dollar. In 2016 reisde Ignatova nog over de wereld omOneCoinn te promoten als het betere alternatief voor bitcoin. In tegenstelling tot andere initiatiefnemers van cryptomunten bleef ze niet op de achtergrond. Integendeel, ze zocht continu de schijnwerpers.

Zo stond ze in een felrode jurk op een podium van de Wembley Arena in Londen. Daar werd ze aangekondigd als Dr. Ruja, die van OneCoin de belangrijkste cryptomunt ter wereld zou maken. Uit de luidsprekers klonk Alicia Keys’ nummer Girl on Fire. Ze wist dat ze een overweldigende indruk moest maken als succesvolle zakenvrouw en de koppen moest halen in de media. Ze noemde zichzelf in Londen ‘de bitcoinkiller’. “We hoeven niet lang te wachten. Als iedereen zijn geld in mijn virtuele munt investeert, praat niemand over twee jaar meer over bitcoin.”

Ze was zo overtuigend in haar marketingcampagne dat er in totaal maar liefst 4 miljard dollar in OneCoin werd gestoken, geld dat nu allemaal lijkt te zijn verdwenen. Het laatste dat bekend is van de Bulgaarse is dat ze met koffers vol geld van Sofia naar Athene vloog, nadat een Amerikaanse vriend die samenwerkte met justitie haar had laten afluisteren.

Vervalste cover van Forbes

Ignatova is geboren in Bulgarije. Op haar tiende verhuisde het gezin naar het Duitse plaatsje Schramberg in de deelstaat Baden-Württemberg. Haar vader maakte daar carrière als financier. Op de middelbare school bleek Ruja een briljante leerling te zijn. Ze kon rechten studeren aan de universiteit van Konstanz en later zelfs Oxford. Ze kreeg een baan bij organisatieadviesbureau McKinsey.

In 2012 kwam de Bulgaarse voor het eerst in opspraak toen ze via haar vader betrokken was geraakt bij een bedrijf dat onder dubieuze omstandigheden bankroet ging. Ze kreeg een voorwaardelijke celstraf van veertien maanden. Maar dat weerhield haar er niet van nieuwe investeringen te doen, die zo succesvol waren dat ze tot twee keer toe tot zakenvrouw van het jaar in Bulgarije werd uitgeroepen. Tegenover haar klanten schermde ze met een portret op de cover van rijkeluisblad Forbes, die later bleek te zijn vervalst.

Ignatova bedacht OneCoin in 2014, samen met haar Zweedse zakenpartner Sebastian Greenwood. Dat was volgens Damian Williams, de New Yorkse officier van justitie die het onderzoek naar haar leidt, een perfecte timing. “Ze kon daardoor misbruik maken van de ongeremde speculatie in de vroege dagen van cryptovaluta.” Volgens William is haar cryptomunt een van de grootste piramidespelen, ook wel ponzifraudes genoemd, in de geschiedenis. Volgens Michael Driscoll van de FBI is ze met een enorme hoeveelheid cash uit Bulgarije vertrokken. “Met geld kan je veel vrienden kopen en ik denk dat ze dat heeft gedaan.”

Tom Jones: Happy Birthday Cryptoqueen

Volgens journalist Jamie Bartlett, die voor de BBC de podcast-serie Missing Cryptoqueen maakte op basis van uitgelekte documenten, is het bedrag dat verdwenen is veel hoger dan 4 miljard dollar. Ignatova zou zelfs meer geld binnen hebben geharkt dan de Amerikaan Bernie Madoff, die meer dan 19,4 miljard dollar verduisterde, de grootste oplichtingszaak ooit.

In 2016 nam Ignatova haar zes jaar jongere broer Konstantin in dienst. Hij begon onraad te ruiken, vanwege haar extravagante levensstijl. Voor haar verjaardag liet ze voor veel geld zanger Tom Jones overvliegen, die haar een taart overhandigde met daarop de felicitatie Happy Birthday Cryptoqueen. Ook andere medewerkers kregen twijfels. De OneCoin-markt stond op een paar afgeschermde laptops in Sofia. Accountantsrapporten waren niet te vinden.

In oktober 2017 werd het te heet onder de voeten van Dr. Ruja en verdween ze met de noorderzon. Maar de activiteiten gingen nog twee jaar door voordat het kantoor in Sofia werd ontruimd. Greenwood en Raja’s broer Konstantin zitten inmiddels vast in de VS. Ook andere medewerkers zijn opgepakt. Maar de hoofdverdachte is niet te vinden. Advocaten hebben de regering van Bulgarije aansprakelijk gesteld, omdat die niet ingreep, ook nadat ze was verdwenen.

3 x Ruja Ignatova

Ruja Ignatova investeerde voordat ze begon met OneCoin veel geld in een keten van modezaken die werden opgestart door het IJslandse glamourmodel Asdis Ran Gunnarsdottir.

Dr. Ruja zou volgens onderzoeken de grootste eigenaar van bitcoins in de wereld zijn, de munt die ze wilde vernietigen. Ze zou het geld dat ze binnenhaalde met OneCoin via een rekening op de Verenigde Arabische Emiraten in 230.000 bitcoins hebben gestoken. In oktober vorig jaar was de waarde daarvan ruim 15 miljard dollar, nu is dat nog 5 miljard.

Ignatova is getrouwd geweest met de Duitser Bjorn Strehl. Uit dat huwelijk is een dochter geboren die ze wilde laten studeren op een Britse privéschool. Op voorhand had ze al een penthouse in Londen gekocht voor 13,5 miljoen pond. Inmiddels heeft de Duitse politie ook huiszoekingen gedaan bij Strehl vanwege mogelijke betrokkenheid bij fraude.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234