Woensdag 08/07/2020

Partijtje Risk met rebellenleider Nkunda

David Van Reybrouck over de krabbenmand in Oost-Congo. Van Reybrouck bereidt een boek voor over de geschiedenis van Congo. Hij reist momenteel enkele maanden door het land.


Het Franse voorzitterschap van de EU wil dat de 27 lidstaten dringend overleggen over de mogelijke ontplooiing van een troepenmacht in Congo. David Van Reybrouck schetst de positie van rebellenleider Nkunda.

Op het einde van het interview dat ik donderdag met Laurent Nkunda had (DM 29/11), vroeg ik hem: "Als het u menens is om ooit als partij mee te dingen naar het president- schap, zult u toch gauw moeten overschake- len naar een civiele beweging in plaats van een militaire. De verkiezingen zijn in 2011. U kunt toch niet wachten tot enkele weken voor de stembusgang?"

Hij antwoordde, met dezelfde onheilspel- lende ogen en bezwerende stem waarmee hij mij de voorbije zestig minuten had toe- gesproken: "Zolang dit land niet gesaneerd is, hebben wij geen verkiezingen nodig." Hij herhaalde het drie keer, blij als hij was met zijn vondst. Ergo: heel erg lijkt hij niet te malen om het democratische proces.

Waarom dan wel? Zo graag hij over de ziekte van het land praat, zo vaag zijn zijn eigen plannen. Sinds enkele weken heeft hij zijn Tutsidiscours ingeruild voor een natio- naal verhaal dat de internationale gemeen- schap moet bekoren. In de praktijk zorgt het eerder voor verwarring. Kabila deugt niet, zegt hij, de corruptie tiert welig, het leger trekt op niets, Kinshasa bewapent de Rwan- dese Huturebellen. Allemaal waar. Maar of men daarom naar de wapens moet grijpen?

Gelooft hij echt dat hij kan oprukken naar de hoofdstad? Dat lijkt eerder bluf. Zijn paar duizend soldaten zijn veel beter getraind en strijdlustiger dan de mannen van Kabila, maar tot een tocht van 2.000 km door de jungle om een stad van 8 miljoen inwoners in te nemen zijn ze momenteel niet in staat.

Gelooft Nkunda dan in een civiele opstand onder zijn aanvoerderschap? Dat is nog ab- surder. Het Congolese volk is teleurgesteld in Kabila, die zaterdag twee jaar aan de macht is. Maar de laatste achter wie men zich zal scharen is Nkunda. Daarvoor heeft hij het te gortig gemaakt toen hij in 2000 Kisangani veroverde op de Oegandezen en er een schrikbewind installeerde. Daarvoor hebben zijn mannen zich te gruwelijk gedra- gen in 2004, toen hij Bukavu even innam.

Militair noch civiel ligt Kinshasa binnen bereik. Wat dan wel? Nkunda heerst nu op- permachtig over een stukje Congo en zal dat niet snel lossen. Fe huidige VN-soldaten van de MONUC, noch het regeringsleger, noch de Mai-Mai zullen hem verdrijven.

Vergelijk het met een partijtje Risk: altijd is er wel iemand die naar Australië spurt om- dat dat gebied klein is, relatief ontoeganke- lijk en makkelijk vast te houden. En bovenal: het brengt op. Bij elke ronde krijg je er gratis legertjes bij. Idem Noord-Kivu. Het is klein, onherbergzaam, niemand krijgt hem er weg en hij kan er leven. Het gebied dat Nkunda controleert, is in tegenstelling tot wat door- gaans wordt gedacht niet heel rijk aan ert- sen, mineralen of tropisch hardhout. Het is hoofdzakelijk een landbouwgebied. In het hooggelegen Masisi grazen de koeien. In Rutshuru, het gebied dat hij onlangs ver- overde, groeien bonen, mais, soja, koffiebo- nen en bananen. Maar hij zit er redelijk op zijn gemak. Hij heft een soort douanetaks op elke vrachtwagen en elke handelaar die zijn gebied binnenkomt of verlaat. Deze péage routier vormt een aanzienlijke bron van in- komsten. Doordat zijn gebied aan Oeganda en Rwanda grenst, kan hij bovendien niet uitgehongerd worden. Kinshasa heeft de grensposten officieel gesloten, maar ik zag vrachtwagens met bloem probleemloos vanuit Oeganda het gebied binnenkomen.

Kortom, als de VN niet tussenbeide komen, kan hij er nog erg lang blijven zitten. Als zijn gezondheid het tenminste toelaat. Een ge- rucht wil dat hij aan aids lijdt. Erg gezond ziet hij er inderdaad niet uit. Zeker is dat hij aan astma lijdt en maagpatiënt is.

Maar het kan ook anders uitdraaien. Nkun- da's CNDP zou momenteel contact zoeken "met andere bewegingen". Dat kunnen alleen de etnoreligieuze militie van Bundu-dia-Kongo in de Bas-Congo zijn en de gefrus- treerde restanten van Jean-Pierre Bemba's voormalige militie. Als het daadwerkelijk tot een coalitie komt van al degenen die Kabila haten, dan zal dat rammelende samenraap- sel allicht dromen van een militaire staatsgreep. Nkunda is echter strateeg genoeg om niet overhaast te werk te gaan. Misschien wacht hij tot het regeringsleger gaat muiten of er een ander machtsvacuüm ontstaat.

Het enige wat hem uit zijn hol kan roken, is een forse EU-interventiemacht. Veel Congole- zen zijn diep teleurgesteld in de MONUC en zouden een Europees en a fortiori Belgisch optreden zeer genegen zijn. België beseft niet genoeg hoe welkom het hier nog is en hoezeer Congo zit te wachten op 'de nonkels'. Van het kolonialisme hebben de Belgen vandaag meer last dan de Congolezen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234