Zondag 27/09/2020

Partij onder de scanner: sp.a

Beeld UNKNOWN

Niets wijst erop dat de socialisten op 7 juni een betere score zullen halen dan twee jaar geleden. En niets wijst erop dat ze dat zelf heel erg vinden.

Terwijl Caroline Gennez er voorlopig niet in slaagt haar stempel te drukken op de campagne, proberen de andere boegbeelden elk op hun eilandje hun persoonlijke toekomst veilig te stellen.

De financiële crisis zou een partij als de sp.a de wind in de zeilen moeten geven, maar twee weken voor de verkiezingen staan alle knipperlichten op rood. Anno 2009 missen de socialisten twee cruciale dingen: leidende figuren en een beklijvend verhaal. "Onze militanten zijn actiever dan de partijleiding", zucht een boegbeeld. Op 7 juni is het erop of eronder. Ofwel gaat de kop van voorzitter Caroline Gennez eraf en begint de partij vanuit de oppositie aan de wederopbouw, ofwel zorgt een massale sympathiestem voor de onverwachte heropstanding.

De socialisten hebben de afstraffing van 2007 nog altijd niet verteerd. Dat bleek eens te meer uit de open oorlog na de komst van Bert Anciaux en de zijnen. Wat een verhaal van openheid en samenwerking had kunnen zijn, verzandde in een steriele discussie over echte en valse socialisten en over, godbetert, de invulling van het letterwoord sp.a. Een partij die echt gelooft in winst maalt niet om een interne concurrent meer of minder.

Voor Caroline Gennez was het de zoveelste beproeving sinds ze het op 11 juni 2007 willens nillens overgenomen had van Johan Vande Lanotte. Een echte voorzitter, zeker in de bekende SP-traditie, laat zulke akkefietjes niet ontaarden in een uitslaande brand. Anciens gooiden gretig olie op het vuur, terwijl haar generatiegenoten uitblonken in stilzwijgen.

Het bewijst dat de machtsverhoudingen in de partij sinds het vertrek van de Teletubbiegeneratie allesbehalve geconsolideerd zijn. Gennez staat eenzaam en alleen aan de top, omdat de anderen die de partij mee op sleeptouw zouden kunnen nemen zich verstoppen en wachten op betere tijden.

Schade
Niemand rekent erop dat die op 7 juni al zullen aanbreken, zoveel is duidelijk. "Je bent maar voorzitter als je een verkiezing hebt gewonnen", is een vaak gehoord adagium in sp.a-kringen. Gennez zelf besefte bij haar aantreden al dat 2009 te vroeg zou komen om er opnieuw te staan als partij en ze zette het vizier op 2011. Freya Van den Bossche besefte dat ook en bedankte daarom feestelijk voor een eersterangsrol. Vooraanstaande sp.a'ers waarschuwden Gennez dat zij, samen met fractievoorzitter Peter Vanvelthoven, een overgangsfiguur zou zijn, een beetje zoals Stefaan De Clerck bij CD&V na de nederlaag van 1999.

Het verklaart waarom oudgedienden als Dirk Van der Maelen of Renaat Landuyt zowat de enigen zijn die in beeld komen. De generatiegenoten van Gennez spelen verstoppertje en hebben haar twee jaar lang laten zwemmen, in de hoop hun slag te slaan na 7 juni. Wie te vroeg in de vuurlinie komt, dreigt neergeschoten te worden. Als de verkiezingen onverhoopt goed uitdraaien, dan is Gennez vertrokken en zullen ze wel mee marcheren. Ondertussen doen ze weinig moeite om daartoe bij te dragen. Als het mislukt, is het lot van de voorzitter bezegeld. Dan staan de kandidaten klaar om het over te nemen. Daarbij wordt het gretig voorkeurstemmen tellen en daarom concentreren ze zich nu allemaal op hun eigen eilandje. Lees: kieskring.

Het geldt voor Freya Van den Bossche, die in haar eigen Gent zelfs niet kwam opdagen voor de 1 meispeeches van Gennez en ABVV-voorzitter Rudy De Leeuw. Ze verontschuldigde zich naderhand wel, maar de schade was op dat moment allang aangericht. Het geldt ook voor Bruno Tobback, die door de Leuvense vete met Frank Vandenbroucke zelfs geen prominente plaats heeft bij de komende verkiezingen en zo weleens de enige zou kunnen worden die geen gezichtsverlies lijdt. En lukt het voor die twee niet, dan zijn er nog altijd Pascal Smet, Peter Vanvelthoven, Kathleen Van Brempt of zelfs John Crombez, oud-cabinetard die nu de lijst trekt in West-Vlaanderen. De interne pikorde in de nieuwe generatie ligt nog lang niet vast en zolang dat schaakspel duurt, is er van eensgezinde actie geen sprake. De roadshow langs de provinciehoofdsteden begin dit jaar was een verdienstelijke maar helaas ontoereikende poging om de sp.a als een ploeg te profileren.

Spreidstand
Ondertussen blijven de schoonmoeders vanuit de provincie hun gal spuwen. Louis Tobback en Freddy Willockx liepen elkaar voor de voeten om Anciaux uit te jouwen en de naamsverandering die bij zijn komst hoorde te verketteren. Ook Patrick Janssens doet weinig moeite om voor enige steun te zorgen. Intern zegt hij wat hij te zeggen heeft en hij heeft best wel impact op de Grasmarkt, maar als de uitgezette lijn niet de zijne is, doet hij koppig zijn ding. Op zijn eilandje, Antwerpen.

Kortom, er is niemand die samen met Gennez aan de kar wil trekken. En dus doet Frank Vandenbroucke het maar, terwijl Gennez hem eigenlijk liever had afgeserveerd naar Europa. Mooi meegenomen, denkt de tussengeneratie, als het fout loopt zijn we ook van hem verlost.

Als de sp.a in deze campagne geen team is dat aan één zeel trekt, is dat dus niet alleen te wijten aan het links-conservatieve groepje van sp.a Rood, dat de partij onder leiding van Erik De Bruyn van binnenuit bekampt. Het neemt niet weg dat De Bruyns score bij de voorzittersverkiezingen de positie van Gennez van in het begin heeft aangetast, terwijl zijn interventies de partij tot op vandaag pijn doen. Ook daar moet de sp.a dringend orde op zaken stellen, want een kandidaat die op tv zegt dat hij niet gelooft in Frank Vandenbroucke, het uithangbord van de campagne, dat kan elke partij missen als kiespijn.

Ondertussen blijft de partij worstelen met de boodschap die ze naar buiten moet brengen. Twee jaar van spreidstand tussen federale oppositie en Vlaamse meerderheid hebben de keuze er niet makkelijker op gemaakt. Het duurde om te beginnen al bijna een vol jaar vooraleer er een regering was om oppositie tegen te voeren, en dan zat daar nog eens de PS in. Terwijl die het sociale van allerlei maatregelen in de verf zette, putte sp.a zich uit om te benadrukken hoe deze regering het grootkapitaal boven de belangen van de gewone man stelde. Het kwam de geloofwaardigheid van het socialisme in het algemeen niet ten goede. Daarna kregen we bij momenten wel krachtige oppositie te zien, onder meer van Landuyt in de Fortiscommissie, maar een beetje oppositie zou met zo'n lamlendige regering toch andere dingen doen.

Bovendien koos de partij ook niet ondubbelzinnig voor het oppositieverhaal. Frank Vandenbroucke bleef in de Vlaamse regering constructief mee regeren en ging radicaal in tegen Gennez door te blijven pleiten voor federale regeringsdeelname. Op de sterkste momenten vloeiden die twee lijnen zelfs samen. Toen Vandenbroucke de Vlaamse regering een belangenconflict liet stemmen tegen het interprofessioneel akkoord, bijvoorbeeld, of, minder opvallend, in de constructieve houding van de oppositie in de federale bankencommissie. Maar die stijl vond de partij lang niet overal, waardoor ze tot op de valreep bleef twijfelen welke kaart ze in de verkiezingscampagne moest trekken. Uiteindelijk haalde Vandenbroucke het. Hij moet de betrouwbaarheid van sp.a als beleidspartij in deze moeilijke tijden in de verf zetten. Maar met welke boodschap? 'Het gaat slecht, met ons wordt het anders', is niet bepaald geloofwaardig voor een partij die al meer dan twintig jaar aan het beleid is.

Weinig verfrissend
En dus slagen ze er voorlopig niet in om hun stempel te drukken op de campagne. In het moddergevecht tussen Open Vld en LDD bleef de partij netjes buiten schot, maar ook niet meer dan dat. In tegenstelling tot CD&V slaagde ze er niet in om zich er nadrukkelijk van te distantiëren. En als Gennez op Rerum Novarum voorstelt om de toplonen van de bankiers aan banden te leggen, is er zelfs geen kat die reageert. Niet dat het 'Durfplan' waarmee de partij naar de kiezer trekt geen ernstig plan is, maar na de talloze congressen en beginselverklaringen die de sp.a de afgelopen jaren heeft geschreven vallen ook daar weinig verfrissende voorstellen te lezen.

In die omstandigheden biedt de sp.a zich aan op een versplinterde politieke markt, waar Groen! het in het zog van Ecolo niet onaardig blijkt te doen en waar de voormalige spitsbroeders van SLP nog een procentje of twee dreigen mee te pikken. Voor het eerst sinds lang krijgt zelfs PVDA+ hier en daar wat airplay. In de kering zou die linkse versnippering de sp.a 3 à 4 procent kunnen kosten, en dat is in het huidige landschap niet minder dan een aardverschuiving.

Helaas zijn de verkiezingen niet de enige zorg van Gennez en co. Want ondanks alle problemen zou de sp.a op 8 juni weleens de sleutel voor de regeringsvorming in handen kunnen krijgen. Dan stelt de verscheurende vraag zich opnieuw: meedoen of niet? "Het drama is dat we zelfs met een nederlaag verplicht zullen worden mee te regeren", zegt een parlementslid, "terwijl we eigenlijk over de hele lijn in de oppositie moeten om te herbronnen."

Ondertussen staan de kandidaat-ministers wel overal klaar, van Gent tot Antwerpen, en laten ze - begrijpe wie kan - niet na om de portefeuilles al te claimen. Dat is niet zo slim, want als er één hoop is, dan wel de 'sp.a is nodig'-reflex. Alleen als de socialisten erin slagen om de keuze tussen een centrumlinkse regering met sp.a en een centrumrechtse met N-VA of LDD tot de inzet van de verkiezingen te maken, hebben ze een kans om de schade te beperken. Maar dan stel je je beter bescheiden op. Want voor de kiezer is een partij die zichzelf al in de regering ziet helemaal niet 'nodig'. (Gorik Van Holen)

Bekijk hier het Vlaams kiesprogramma van sp.a
Bekijk hier het Europees kiesprogramma van sp.a

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234