Dinsdag 19/01/2021

Parti Socialiste kraakt, maar breekt nog niet

In het Franse La Rochelle aan de Atlantische kust kwamen dit weekend zoals elk jaar de Franse socialisten bij elkaar voor hun zomeruniversiteit. Vorige week raakte bekend dat zakenbankier Macron linkse rakker Montebourg vervangt als minister van Economische Zaken. Slaat de partij daarmee een nieuwe weg in, of dreigt een scheuring?

In de zweterige collegezaal hangt de sfeer van mei 68, van bezette universiteiten en de wil de wereld te veranderen. De socialistische afgevaardigde Jérôme Guedj besluit een vlammende toespraak met gebalde vuist. Hij krijgt een staande ovatie. "Vive, vive, vive la gauche", scanderen de toeschouwers. Leve links!

In de marge van de zomeruniversiteit van de Parti Socialiste lanceren 35 socialistische politici 'Vive la Gauche', een platform voor actie tegen het 'rechtse' beleid van hun eigen premier Manuel Valls.

Een dag later sluit Valls zelf de zomeruniversiteit af. Het is een spannend moment. Hoe zullen de leden van de PS reageren op de man die vorige week de linkervleugel uit zijn regering gooide, inclusief de populaire minister Arnaud Montebourg? De premier wordt met gejuich ontvangen, terwijl housemuziek klinkt als in een voetbalstadion. Maar als hij begint te spreken, wordt hij onderbroken door aanhangers van de linkervleugel die met gebalde vuist "Vive la gauche" roepen. Valls laat zich niet uit het veld slaan, verdedigt vurig zijn hervormingsbeleid en krijgt de zaal mee.

Soms is hij niet meer te horen, doordat toeschouwers massaal opstaan, juichen, bravo roepen en applaudisseren. 'Manuel de vechter' kwam, zag en overwon. Voorlopig althans, want alle applaus kan de verdeeldheid onder de socialisten niet maskeren. Volgens een opiniepeiling houdt 67 procent van de aanhangers er rekening mee dat de PS uit elkaar zal vallen.

Toogdagen

De Parti Socialiste houdt al 22 jaar zijn zomeruniversiteit in het schilderachtige havenstadje La Rochelle aan de Franse westkust. Drie dagen lang komen 4.500 socialisten bij elkaar om te discussiëren, te netwerken en te lunchen. Het zijn vrolijke toogdagen die ook iets religieus hebben. Voor menige PS'er is de zomeruniversiteit een jaarlijks ritueel waarmee hij zijn socialist-zijn bevestigt.

Maar wat is een Franse socialist vandaag de dag? Een hervormer als Manuel Valls die zijn partij wil 'moderniseren' naar het Europese voorbeeld van Gerhard Schröder en vooral Tony Blair? Een sympathisant van Vive la Gauche die de strijd tegen het vuige kapitalisme wil aanbinden? Of een aanhanger van Arnaud Montebourg, die daar een beetje tussenin zit? (Montebourg was ook in La Rochelle, maar hield zich rustig.)

De diepe verdeeldheid kwam vorige week genadeloos aan het licht. Manuel Valls leek va-banque te willen spelen. Hij stuurde zijn meest linkse ministers naar huis. Hij kreeg een staande ovatie van de werkgevers voor een toespraak waarin hij zei "van het bedrijfsleven te houden". Schokkend, vond de linkervleugel, een socialist die zich laat toejuichen door de patrons. De nieuwe minister van Economische Zaken, miljonair en ex-bankier Emmanuel Macron, verklaarde dat 'klassiek links' dood is en leek zelfs aan de heilige koe van de 35-urenweek te willen tornen. Hij werd meteen teruggefloten door partijvoorzitter Cambadélis: "Uitgesloten. Het sociaal-liberale speelkwartier is afgelopen."

Vive la Gauche gaat heftig tekeer tegen zo veel 'sociaalliberalisme'. Je zou bijna geloven dat de PS op scheuren staat. Maar politiek is ook theater, en dat geldt zeker voor Franse politiek. Later op de dag maakt een van de belangrijkste rebellen, afgevaardigde Christian Paul, een ontspannen indruk. "We zijn er niet op uit onze regering te laten vallen", zegt Paul, die zelfs over een "dialoog" met Valls spreekt.

Zonder de stemmen van de linkse frondeurs beschikt Valls niet meer over een meerderheid in de Assemblée. Maar de rebellen weten ook: als we de regering laten vallen, worden er verkiezingen gehouden en zijn we onze zetel kwijt. Het is een spelletje poker waarbij Valls de beste kaarten heeft. "Ach, het is allemaal schijn", zegt partijlid Guy Moreau uit de Charente. "Uiteindelijk doet Valls wat hij wil."

Sussende woorden

Op het pleintje voor het congrescentrum zitten socialistische kaderleden een biertje te drinken. Ze spreken sussende woorden. De meesten willen helemaal niet kiezen tussen Valls en Vive la Gauche. Ze zouden graag zien dat het beleid wat linkser zou zijn, maar blijven solidair met de partijleiding.

Een schisma binnen de partij is onwaarschijnlijk, meent ook frondeur Christian Paul. "Wij zijn niet de Oskar Lafontaine van de PS', zegt hij, verwijzend naar de Duitse politicus die de SPD verliet om Die Linke te beginnen. In het Franse districtenstelsel is het moeilijk om een zetel te winnen voor een klein groepje dat zich afscheidt van de grote kudde.

De Parti Socialiste kraakt, maar breekt voorlopig niet. De partij blijft achter Valls en Hollande staan, al gaat het niet altijd van harte. Zoals Laurent Joffrin schreef in Libération: "Hervormen in de marge mist verleiding en romantiek. Hervormen is rationeel, maar niemand wordt er enthousiast van." Ook electoraal is het een riskante koers. In hoeverre onderscheidt de PS zich nog van centrumrechts? En: hoe meer de PS naar het centrum beweegt, hoe groter de kans dat het gat op links wordt ingevuld door het Front National, nu al de grootste partij onder de Franse arbeiders.

De spanning tussen schitterend ideaal en immer teleurstellende werkelijkheid is karakteristiek voor alle socialistische partijen. Maar in Frankrijk lijkt de pijn nog iets dieper te zitten. Frankrijk is het land waar de staat geacht wordt de wil van het volk te belichamen, het land waar politiek het primaat had over de economie.

Door globalisering en Europa moet Frankrijk zich steeds meer voegen naar de liberale hoofdstroom in de westerse wereld. Dat is het psychodrama waar de linkervleugel onder lijdt. "Frankrijk wordt diep geraakt door het liberalisme, geraakt in zijn identiteit en republikeinse waarden", zegt senator Marie-Noëlle Lienemann van Vive la Gauche. "En dat terwijl Frankrijk nooit voor het liberalisme heeft gekozen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234