Dinsdag 07/02/2023

Park vol mysterieuze, politiekebeelden

Beeldhouwer Johan Creten is bekender in het buitenland dan in België. Popfenomeen Pharrell Williams koos net nog drie van zijn werken voor een expositie in Parijs. In het Antwerpse Middelheim loopt een indruk-wekkende expo: van blinkende kleinoden tot dreigende mastodonten.

DE STORM
Johan Creten

tot 14 september in Middelheimmuseum, Middelheimlaan 61, Antwerpen. Maandags gesloten. Gratis. www.middelheim-museum.be

Johan Creten (50) is geen sant in eigen land, maar daarin zou met de genereuze tentoonstelling in Middelheim wel eens verandering kunnen komen. In de jaren 90 begon Johan Creten te werken in klei en keramiek. "Dat was toen taboe in Vlaanderen", zegt de kunstenaar. "Ik besefte dat de mogelijkheden in België beperkt waren en ben beginnen rondzwerven."

In 1994 kreeg hij een uitnodiging om te exposeren in de Villa Arson in Nice, tegelijk met de Duitse schilder Martin Kippenberger. Zo'n kans kreeg hij niet in België, omdat het maken van keramiek geassocieerd werd met huisvlijt: het was geen kunst. Keramiek was ook iets dat door vrouwen en zonderlingen werd gemaakt. Uitgerekend dat trok Creten aan: keramiek 'stoorde' in de kunstwereld.

Johan Creten is blijven rondtrekken. Hoewel hij inmiddels een pied-à-terre in Parijs heeft, maakt hij zijn sculpturen waar hem de mogelijkheden geboden worden: de voorbije jaren werkte hij in ateliers in Miami, Wisconsin, New York, Rome en Mexico. De houding in de kunstwereld tegenover keramiek is intussen ook drastisch veranderd: Johan Creten wordt nu in een adem genoemd met Lucio Fontana en Thomas Schütte om hun baanbrekend werk in keramiek.

Toch is er nu in het Middelheim Museum in Antwerpen niet zoveel keramiek te zien. Johan Creten heeft hoofdzakelijk voor werk in brons gekozen. De meeste werken staan in de open lucht in het park en ondergaan de invloed van de natuur. Keramiek is daar niet zo voor geschikt.

In meer dan één opzicht is de tentoonstelling De storm in Middelheim zeer genereus. Er is allereerst het grote aantal beelden: Johan Creten toont maar liefst 25 sculpturen van monumentaal groot tot kwetsbaar klein en palmt daarmee de voormalige Hortifloratuin helemaal in. "Het is de eerste keer dat ik buiten en op zo'n grote schaal heb gewerkt", zegt hij. "De mogelijkheid om een tentoonstelling in een park te maken doet zich niet zo vaak voor. Ik ben tot het uiterste gegaan."

Creten heeft twee jaar aan De storm gewerkt. Hij toont oud en recent werk: zeven beelden zijn speciaal voor Middelheim gemaakt. Johan Creten wil geen bedragen noemen, maar alleen al aan brons moet deze tentoonstelling een fortuin hebben gekost. Tussen haakjes: de beelden van Creten worden gegoten in een gespecialiseerde, hypermoderne bronsgieterij in Oudenaarde, waar beeldhouwers van over de hele wereld naartoe komen.

Met zijn beelden wil Johan Creten appelleren aan groot en klein, wandelaars en joggers, passanten en kunstliefhebbers. "Het moet eten en drinken zijn voor alle bezoekers." Er is niet alleen de sculptuur, Banc des Amoureux, waar iedereen op mag gaan zitten. "Alle beelden mogen aangeraakt worden", zegt Creten. "Weliswaar met respect."

Duivenstront

Normaal mag je helemaal nergens aankomen in een museum, ook niet in beeldenpark Middelheim, maar de beelden van Creten nodigen echt tot aanraken uit: de kunstenaar is erg bezig met het tactiele oppervlak, de 'huid' van zijn beelden. Nu eens is die huid zwart en ruw, soms zinnelijk geboetseerd, dan weer kleurrijk en glanzend of gepolijst tot een schitterende parel. "Medardo Rosso bedekte zijn beelden met was en Rodin dompelde ze onder in vloeibaar gips. Voor mijn keramiek was glazuur de huid."

Er is nog iets genereus aan zijn beelden; ze zijn grotendeels figuratief en vertellen veel verschillende verhalen. "Ik hou van vertellen", zegt Johan Creten. "En titels mogen het mysterie vergroten." Dat is zeker het geval met titels als Odore di Femmina, Fortuna Grande en Pliny's Sorrow. De beelden van Creten zijn speels en ernstig, hij bespeelt veel gevoelens en gevoeligheden.

Zijn werk is politiek geladen, levert commentaar op de kunst en haar geschiedenis, maar is ook gewoon mooi of aangrijpend. "De storm in de natuur, maar ook in ons hoofd en in onze relaties is de rode draad van de expositie. Maar iedere bezoeker mag zijn eigen verhalen maken, natuurlijk."

Vlak bij het paviljoen 'Het Huis' van Robbrecht en Daem staat op het grasveld een enorme zwarte vogel. Bijna vier meter hoog en dreigend. Het bronzen beeld van bijna twee ton lijkt een arend maar het is een aalscholver, zegt Creten. Het doet denken aan foto's van met olie besmeurde zeevogels, maar tegelijk refereert het aan de heraldische adelaars als symbool - van Duitsland, bijvoorbeeld. "Een beeld dat krachtig en breekbaar is, tussen milieuramp en politieke nachtmerrie in."

Wat verder op het grasveld zit een zo mogelijk nog grotere vogel op een meerpaal als sokkel. Vanuit één gezichtspunt is het een zielig dier waarvan de vleugels geknipt lijken. Van een andere kant bekeken is het beeld gewoon hol. Wat je ziet, is niet altijd wat je krijgt.

"Ik ben geen animalier (een animalier is een kunstenaar die zich specialiseert in de realistische weergave van dieren, red.)", reageert Creten. "Die vogels staan voor ons, mensen. Een dier is uitstekend om iets over de mens te vertellen." In het paviljoen staat het beeld La Naissance d'une ombre: het is een Amerikaanse zeearend, symbool van de Verenigde Staten. Maar het beeld in aardewerk lijkt helemaal onder de witte, smerige duivenstront te zitten. Mogen we het lezen als een kritiek op macht en imperialisme?

De opbollende zeilen in kleurrijk aardewerk, Fortuna Grande, die ook in het paviljoen staan, illustreren de titel van de tentoonstelling, De storm, maar kunnen ook geïnterpreteerd worden als de wisselvalligheid van het leven. Het toeval kan, net als de wind alle richtingen uit. "Niets is vast, niets is zeker." Tegelijk zijn de zeilen statements over de beeldhouwkunst zelf: ze zijn gestolde beweging, ze zijn hol en vol tegelijk, en laten een glanzende huid zien, zoals beelden nu eenmaal doen.

De beelden van Johan Creten laten een veelheid aan associaties en interpretaties toe. Er staan bronzen bijenkorven, of zijn het gezichten, maskers of boerka's? Vaak duiken champignon-achtige beelden op: zijn ze gewoon een sokkel of verwijzen ze naar een fallus en (homo-)erotische ontmoetingen? Toont een beeld met enorme blote borsten ons een heks, een waanzinnige, een nymfomane of een dakloze? Zijn de zuilen zeemonsters? Is de fabrieksschouw een schandpaal voor de industriële revolutie?

Een van de aangrijpendste beelden is La Mamma Morta, een ingrijpende herinterpretatie van de Venus van Milo. Een lichaam zonder armen, een zware, zwarte klomp met een huid die ruw en pokdalig is. Een hulpeloze, afgetakelde moeder. Een van de mooiste sculpturen is Odore di Femmina, met tactiel geboetseerde bloemblaadjes (je ziet de vingerafdrukken van de kunstenaar), die samen een zwarte rouwkrans vormen waarin toch enkele prachtige bronzen druppels oplichten.

Liefde en dood, schoonheid en aftakeling raken elkaar in deze beelden. Misschien is Johan Creten wel een 19de-eeuwse romanticus met een zwarte, hedendaagse rand.

De storm is een tot in de puntjes verzorgde, perfect geënsceneerde, rijke en boeiende tentoonstelling die u onder verschillende weersomstandigheden en op verschillende momenten van de dag moet zien. Want regen maakt het gepatineerde brons nog intenser zwart, en de zon tovert een onvermoed gezicht in een beeld tevoorschijn.

Johan Creten heeft met deze tentoonstelling het magazine van de New York Times gehaald. "His largest and most ambitious exhibition." Creten verrast en ontroert met beelden die verleiden, verontrusten en ons steeds weer tot nadenken aansporen.

Wie is Johan Creten?

geboren in 1963 in Sint-Truiden

woont en werkt in Parijs

opleiding tot schilder maar kiest snel voor keramiek en brons

stelde tentoon in Louvre Parijs, Wallace Collection Londen en op de Biënnale van Istanbul

1996: wint Prix de Rome

2004-2007: artist in residence bij porselein- fabriek Manufacture Nationale de Sèvres

wordt vertegenwoordigd door Galerie Perrotin (Parijs, New York, Hong Kong), Almine Rech (Parijs, Brussel) en Transit (Mechelen)

Pharrell Williams is fan

Voor zijn tentoonstelling in Parijs heeft muzikant, zanger en popfenomeen Pharrell Williams drie sculpturen van Johan Creten gekozen. De expo Girlwerd maandag in de Salle de Bal van galerie Perrotin geopend met een privé-optreden van Williams zelf.

"De tentoonstelling gaat over kunstenaars en hun verschillende visie op de vrouw", verduidelijkt Creten. "Pharrell Williams ging uit van het statement 'a good girl can have naughty thoughts'. Van mij staat er onder andere het meer dan levensgrote bronzen beeld La Cathédrale, een rubensiaanse vrouw overdekt met een honingraatmotief. Helemaal geen anorexiegeval zoals de hedendaagse mannequins." Er is voorts werk te zien van Sophie Calle, Takashi Murakami, Cindy Sherman, Guerrilla Girls en Marina Abramovic.

"Ik heb Pharrell een paar keer gezien in New York", zegt Creten. "Het mooie aan hem is dat hij ontzettend geïnteresseerd is in hoe kunstenaars en andere creatieve mensen denken. Wat betekent het ook om nu kunstenaar te zijn? Nee, een plan om zelf kunstenaar te worden heeft hij niet, maar onze antwoorden helpen wel zijn creatief proces."

www.perrotin.com

La Naissance d'une ombre, 1993, (geglazuurd aardewerk).

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234