Dinsdag 19/10/2021

Parijs-Dakar kent geen helden meer

De Vlaamse kranten staan er vol van: Koen Wauters rijdt deze dagen Parijs-Dakar en beleeft voor ons allemaal het avontuur van zijn leven. Avontuur is geen overdreven term. In echte jongensboekenstijl kwam zijn auto afgelopen weekend onder geweervuur te liggen. Bandieten, ongetwijfeld, maar Koen Wauters drukte zich spontaan in jongensboekenterminologie uit: 'In het kamp aangekomen, vertelde men ons dat onze belagers waarschijnlijk Toeareg-rovers waren.' Spánnend.

Koen Wauters is echter niet de eerste held die zich tussen Parijs en Dakar in zijn sas voelt. De echte 'held der helden', de imaginaire uitblinker van de gemotoriseerde sporten, dook al in 1982 op in Parijs-Dakar. Maar sindsdien liet Michel Vaillant zich er ook niet meer zien. En dat is een teken aan de wand. Goed, Michel Vaillant is slechts een papieren held uit het stripverhaal - maar wat voor een. In 1957 creëerde Jean Graton voor het legendarische stripblad Tintin een figuur waarbij in één persoon zowel de blitse autokampioen als de voorbeeldige schoonzoon werden bijeengebracht. Een jaar later startte uitgeverij Le Lombard met de albums. Album één - De Grote Match - was een voltreffer van formaat: in een bloedstollend duel neemt de dappere Fransman Michel Vaillant het op tegen de norse en hautaine Amerikaan Steve Warson. Vaillant wint de race, maar Warson toont zich een goed verliezer. Vaillant is een al even grootmoedig winnaar, en de twee mannen worden vrienden voor het leven. De toon is meteen gezet voor alle Michel Vaillant-albums. De verhalen draaien niet alleen rond autopiloten die uitblinken in hun sport, maar vertellen altijd verhalen over vriendschap, loyauteit, respect voor tegenstrevers, mededogen met zwakkeren. Kortom, met Michel Vaillant wordt de sportman terug boy-scout, krijgt de vedette de morele plicht om sportieve prestaties en kameraadschap hand in hand te laten gaan. Jarenlang liet de auteur op de achterflap van ieder album uitdrukkelijk een boodschap met moralistische inslag afdrukken: "In Michel Vaillant bewonderen wij niet alleen de held, maar tevens een oprechte, sterke en dappere vriend."

En dus was het ook logisch dat Michel Vaillant zichzelf niet zou blijven opsluiten in het hokje van de Formule 1, maar verder zou doorstoten naar de wereld van de rally. Meer dan de kille hightech, het grote geld, de fragiele mechaniek en het gecomputeriseerde fijn-tunen van bolides van het Formule 1-circus, biedt de rallysport de mogelijkheid om menselijke aspecten te accentueren. Het worden meteen de spannendste, soms zelfs de indrukwekkendste verhalen. Met glazige ogen verslonden generaties jongens rallyverhalen. De vroege jaren zestig boden bijvoorbeeld Het verraad van Steve Warson (de titel verraadt de inhoud), waarin een rally door Mexico het decor vormt voor verraad, chantage en lafheid. In 1981 ging Michel Vaillant tekeer in Rally op een Vulkaan, een alibi om het eiland Réunion te ontdekken, zijn raciale spanningen, zijn p'tit blancs (de zich vrijwillig isolerende afstammelingen van oude slavendrijvers), zijn machetes en suikerrietplantages. Het hoogtepunt van de rallyverhalen blijft echter De vervloekte Safari (1978). In het indrukwekkende Keniaanse landschap - de Kilimanjaro vormt de indrukwekkendste achtergrond - moet het Vaillant-team weerstaan aan met veel voodoo doordrenkte chantage. De klasse van dat Michel Vaillant-verhaal komt mede bovendrijven omdat ook in de echte sport deze East African Safari gold als het hoogtepunt van het rallyseizoen. In België was de wedstrijd bekend omdat de Belg Gilbert Stapelaere er van zich liet spreken in zijn Ford Escort. Wereldwijd maakte de 'Safari' indruk als een rally die het kruim van de piloten tegenover elkaar bracht in een wedstrijd die langer en zwaarder was dan andere toppers als de Rally van Monte Carlo, de Acropolis-Rally of de Rally van de Duizend Meren. Afrika vroeg immers meer van het menselijke gestel, en eiste ook meer van de machine dan eender welke Europese Rally.

Maar het kon nog groter, gevaarlijker, spannender, zeg maar: sensationeler.Toen de Franse organisator Thierry Sabine in 1982 aan zijn Parijs-Dakar begon, was de East African Safari in geen tijd vieux jeu. Piloten als Jacky Ickx, rallykampioenen als Juha Kankkunen, Ari Vatanen, motocrossers als André Malherbe en Gaston Rahier, kortom, alle azen uit gemotoriseerde sporten gaven present voor wat graag werd voorgesteld als 'de helletocht door de woestijn'. En dus kon Michel Vaillant niet achterblijven. Al in 1983 geeft hij present in Parijs-Dakar. Koen Wauters kan met zijn Toeareg-krijgers nog een puntje zuigen aan wat Vaillant, Warson en hun vriendin Julie Wood allemaal moesten ondergaan. In de woestijnrit Moudjbarra-Ghardaïa kregen ze af te rekenen met verraderlijk woestijnzand ('fech-fech'), ze verdwaalden tussen Ain-Salah en Reggane, de dag erna was er een regelrechte moordaanslag van hoogst schofterige concurrenten, tot het geheel uit de hand loopt bij de grensovergang tussen Mali en Senegal.

Niet alleen in het brein van de striptekenaar, ook in werkelijkheid werd Parijs-Dakar een helletocht. Tijdens de eerste tien edities samen vielen er meer dan twintig doden. André Malherbe raakte levenslang verlamd. Helemaal geen 'nieuws' waren ongelukken met Afrikanen, zoals dat tienjarige meisje uit Kita, Mali, dat door een voorbijrazende wagen werd meegesleurd en aan dat ongeluk bezweek. Uiteindelijk overleefde Thierry Sabine zijn eigen creatie niet: in 1986 stortte zijn helikopter ergens neer boven die eindeloze, Noord-Afrikaanse leegte. Zo werd duidelijk dat Thierry Sabine en zijn rally zich mettertijd hadden ontwikkeld tot hedendaagse, gemotoriseerde varianten van de klassieke Icarus. Sabine wilde met Parijs-Dakar steeds meer, steeds sneller, steeds gevaarlijker - steeds dichter naar de zon. Uiteindelijk werd ook hem die hoogmoed fataal.

Sindsdien ging het bergaf met Parijs-Dakar. De nieuwe organisatie heette officieel wel Thierry Sabine Organisation (TSO), maar van het oorspronkelijke charisma bleef alleen nog de gekte over. De opvolgers van Sabine (zijn vader Gilbert voorop) koesterden immers al te wilde plannen (sommigen werden al ingeleid onder Thierry Sabines leven zelf) In 1991 wist sportkrant L'Equipe dat Parijs-Dakar zou veranderen in Parijs-Kaap de Goede Hoop. 'Slechts' de Sahel was blijkbaar onvoldoende uitzichtloos, neen, het moest gevaarlijk, en dus moest Afrika van noord naar zuid gekruist, 12.000 kilometer lang. Het plan ging niet door, evenmin als het idee om Parijs-Dakar los te laten en een Trans-Amazonië in te richten, dwars door 'de Groene Hel' van Brazilië. Het reglement verplichtte bijvoorbeeld de motorrijders zelf hun brandstof te stoken uit suikeralcohol. De Camel Trophy achterna? Neen, de Camel Trophy voorbij, daar kwam het op aan.

En zo begonnen de grote piloten de 'nieuwe' Parijs-Dakar langzaam maar zeker te mijden en kwam er plaats vrij voor de Koen Wautersen van deze wereld. Een tikkeltje macho, meer dan een tikkeltje mediageniek/mediageil, een ego als de Notre Dame en een bankrekening zo hoog als de Eiffeltoren. Maar de vereiste sportieve kwaliteiten? Terwijl de echte rallytop deelname aan Parijs-Dakar passé vindt en die race overlaat aan 'azen' van het niveau Koen Wauters, zocht ook Michel Vaillant naar betere wedstrijden. Onlangs (1994) toefde hij in Sporen van Jade nog in Vietnam: tussen Hanoi en Saigon kon Michel Vaillant ook in een (imaginaire) rally rijden, werd de wedstrijd vervalst en wonnen Michel Vaillant en co. het pleit van dermate gemene schurken dat zowaar alle Toearegs ter wereld er bij verbleken.Walter Pauli

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234