Maandag 22/07/2019

Achtergrond Uitgezongen

‘Paranoid Android’ van Radiohead: angstkreet uit een spookhuis

Thom Yorke in Austin, Texas, 2012. Beeld Reuters

Op 26 mei 1997 kwam Radiohead met ‘Paranoid Android’, een onorthodox rocknummer over ‘de saaiste mensensoort op aarde’.

In de lente van 1996 stelde Radiohead zijn mobiele studio op in St. Catherine’s Court, een 15de-eeuwse villa in een vallei in het Engelse Bath. Na een slopende tournee waarmee de band uit Oxford zich had ontpopt tot het lievelingetje van rockminnend Europa en Amerika, verlangden de muzikanten naar totale afzondering. “Ik voelde er non-stop een doodsangst,” aldus frontman Thom Yorke over het huis in Mac Randalls boek Exit Music, “omdat in de bijgebouwde kerk stokoude grafzerken stonden. Ik zweer je: het spookte er. De muren kwamen op me af. Ook op dagen dat we géén drugs namen.”

Aanstekermoment

De retraite baarde OK Computer, een van dé popmeesterwerken van de nineties. ‘Paranoid Android’, de eerste single uit het album, werd vanwege zijn experimentele, vierdelige structuur aanvankelijk als commerciële zelfmoord beschouwd. Het vonkje dat de vlam aan de lont stak voor het nummer kwam van Yorke, die het idee had om iets à la ‘Happiness Is a Warm Gun’ van The Beatles te schrijven. “Drie afzonderlijke liedjes die worden versmolten.” Zo kwam Radiohead tot de suite-structuur die vooral de vergelijking met ‘Bohemian Rapsody’ van Queen oproept.

Zij het dat Radiohead er de maatschappelijke onrust aan de vooravond van de millenniumwissel probeerde te vatten. Het liedje en bij uitbreiding heel OK Computer worden beschouwd als “een brandpunt voor historici die het leven aan het einde van de 20ste eeuw willen begrijpen”, aldus muziekacademicus Dai Griffiths. Vooral de derde beweging die een venijnig gitaarstuk opvolgt met etherische tristesse zit in doom & gloom gewikkeld. Het zou tijdens Radioheads latere concerten steevast voor een onvervalst aanstekermomentje zorgen. “Rain down!”, zingt Yorke er, smekend om het wegwassen van de smerigheid die het mensdom aankleeft. “Die finale, trage partij heeft een overspannen liedje als ‘Paranoid Android’ broodnodig,” zei gitarist Jonny Greenwood daarover, “anders zou het nummer wat mij betreft simpelweg onbeluisterbaar zijn.”

Duivelin

De paranoïde androïde uit de titel haalde de band bij Douglas Adams’ cultroman The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy, waarin de ­depressieve robot Marvin figureert. Die aardt prima in het misantropische wereldbeeld dat Yorke op OK Computer schetst: de kapitalistische ­westerse beschaving, verblind door roem, luxe en technologische perfectie, ­balancerend op het randje van de afgrond. “Ambition makes you look pretty ugly”, sist hij ­halverwege ‘Paranoid Android’, “Kicking, squealing Gucci little piggy”, een verwijzing naar een uit de hand gelopen feestje in een café in L.A. vol cokesnuivende yuppies. Yorke in Q Magazine: “Het stampvoetende, schreeuwende Gucci-varkentje uit de tekst bestaat écht. Iemand morste per ongeluk zijn drankje over haar en ze transformeerde in een duivelin. Er lag in de blik van die vrouw iets wat ik nog nooit ergens anders had gezien. Eerst dacht ik dat het mijn ­vermoeidheid was of dat ik misschien stond te ­hallucineren. Maar het gebeurde in die tijd wel vaker dat ik een glimp van iets in iemands ogen zag waardoor ik dacht: fucking hell, wat was dát? Alsof iemand over je graf loopt. Ik heb er meerdere ­slapeloze nachten aan overgehouden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden