Zaterdag 25/09/2021

Paradox van het reizen

Ik hou er niet van om meer dan twee travellers tegelijk te ontmoeten

Ook ik wilde wel naar Shangri-la, maar niet als ik er andere travellers ontmoette. Het is een van de paradoxen van de reiziger.

Ik wil weer eens op reis, maar naar de Reismarkt in Brugge dit weekend ga ik niet. Ik hou er niet van om meer dan twee travellers tegelijk te ontmoeten. Die overigens best interessante reisbeurs - waar onafhankelijke reizigers informatie uitwisselen - trekt jaarlijks duizenden bezoekers, vooral potentiële reizigers die zich willen voorbereiden op een 'diepgaande' reiservaring. Meerwaardezoekers in de 'alternatieve' reissector kun je ze noemen. 'De wereld verteld(t)', is de titel van de Reismarkt dit jaar. Op ieder standje, waar een ervaren reiziger zijn ervaringen wil vertellen, zal ook een Lonely Planet over het land of gebied in kwestie liggen.

Over de paradox van het massatoerisme is iedere meerwaardezoeker het roerend eens. Louis Couperus schreef al in 1912 dat het toerisme gevangen zit in een zelfgecreëerde contradictie: als iedereen het ongerepte en het authentieke achterna reist, zal er nergens gras meer groeien.

Couperus wordt geciteerd in Ticket naar Shangri-la, een essay van Walter Lotens, zelf een verwoed reiziger en al vaker gastspreker tijdens zo'n Reismarkt. Zijn boek, verschenen in eigen beheer (walterlotens@yahoo.com) is voor de meerwaardezoeker hoogst interessante lectuur. Hij vraagt zich bijvoorbeeld af welke mythen er ontstaan in de geest van de reiziger over 'het eigene' en 'het andere'. Of waar de grens ligt tussen volksverlakkerij en authenticiteit? En in hoeverre reizen de interculturele communicatie kan bevorderen? Soortgelijke vragen worden, in de marge van de reistips en uitwisseling, ook op de Reismarkt gesteld: hoe verteert onze planeet de ongebreidelde reislust? En: kan toerisme een hefboom zijn in de strijd tegen armoede?

Ook alternatieve reizigers volgen het liefst platgetreden paden, aldus Lotens, die in zijn boek Joris Verbeure van Wegwijzer citeert, de organisator van de Reismarkt. Verbeure beweert dat de Lonely Planet-gidsen en "de tamtam" die men onderweg in guesthouses opvangt zeer precies de reisroute van de backpacker bepalen: "De doorsnee trekker vult maar voor een heel klein stukje de eigen reisroute in. Ik kan je haarfijn het traject uitstippelen dat vrijwel alle gringo's op hun tocht door Midden- en Zuid-Amerika volgen." (De daaropvolgende beschrijving komt vrijwel helemaal overeen met de route die Lotens en zijn partner ooit volgden.)

In het alternatieve reiscircuit is ook veel fake aanwezig, stelt Lotens, en hij verwijst naar de "stoere en steriele verhalen in vrijwel identieke gringo hang-outs all over the Third World" en naar de vele (internet)reisdagboeken: "Iedereen maakt dezelfde reis op enkele individuele danspasjes na." Het zo nagestreefde contact met de locals blijft meestal beperkt tot "discussies over prijzen".

Veel van wat Lotens beschrijft, herken ik uit mijn travellers-tijd, bijvoorbeeld zijn kritiek op de bijbel van de rugzaktoerist: "Aanbevolen hotelletjes in de Lonely vermijden wij doorgaans als de pest omdat het onvermijdelijk gringo hang-outs zijn geworden met het bijbehorende stereotiepe gedrag van reizigers die met heel veel tijd en heel weinig geld ontzettend veel willen doen." De invloed van de Lonely Planet mag niet worden onderschat, stelt hij, de reisgids is voor vele rugzaktrekkers - "zeg nooit toerist tegen een backpacker" - zowat alles, van politiek commentator tot consumentengids, van woordenboek tot hoofdkussen: "Wie zijn Lonely Planet verliest raakt pas echt lonely." Vreemd blijft echter het verlangen naar authenticiteit en naar contact met de locals bij reizigers die zelf vooral samenhokken in de trekpleisters voor rugzaktoeristen als de Thamel-wijk in Kathmandu of Khao San Road in Bangkok, waar goedkope guesthouses, cybercafés, videorestaurantjes en reisbureautjes het straatbeeld beheersen. Ik heb het zelf meegemaakt en de subcultuur wordt ironisch maar doeltreffend beschreven in cultboeken als The Beach van Alex Garland of Ben je ervaren? van William Sutcliffe. Lotens merkt op wat ook duidelijk bleek uit The Beach: "De ergste vijand van de Shangri-la-zoekers in Thailand draagt een rugzak en een broek van hetzelfde merk." In 1998 publiceerde Lotens een boeiend boek over Nicaragua, Deuken in de hoed van Sandino, en nu laat hij zich opnieuw kritisch uit over het 'solidariteitstoerisme', waarbij bijvoorbeeld het Nicaraguaanse volk "fungeerde als een tropisch decor, als een projectie van het eigen ideaalbeeld". Daarnaast stelt hij vragen bij de trend van het duurzame toerisme en hekelt hij het 'newagetoerisme'.

Waarom dan nog willen reizen?

Interessante reisschrijvers zoals Lieve Joris houden zelfs niet van het etiket 'reisauteur': "Voor je het weet zit je naast iemand die met een vlot een gevaarlijke stroom is afgevaren of iemand die op een kameel door de woestijn is getrokken. Dat is absoluut mijn manier van reizen niet, ik reis toch altijd voor de mensen. En ik reis ook om meer van de wereld te begrijpen." V.S. Naipaul gruwt al van het begrip 'reisavonturen': "Ik vind dat de wereld historisch en cultureel zo rijk is, en zo smeekt om verklaring, dat ik geen 'avontuur' nodig heb." Voor hen geldt wat Paul Nizan ooit schreef: "Er is maar één soort reis die deugt: la marche vers les hommes." The world, the world is de titel van een autobiografie van Norman Lewis. Toen hem gevraagd werd waarom hij tot op hoge leeftijd bleef reizen, antwoordde Lewis: "Het komt door de aantrekkingskracht van de wereld." Ik verlang niet langer naar Shangri-la, maar wil toch graag weer eens de wereld in.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234