Vrijdag 27/01/2023

Parade van 100 schrijvers

Ruim twee jaar lang moest Nederland het zonder zijn Letterkundig Museum stellen. Maar na een lange verbouwing knipt Harry Mulisch vandaag in Den Haag het lint door van twee expo’s, die de Nederlandse literatuur in vol ornaat tot leven moeten wekken. Paradepaardje is Het Pantheon, waar honderd Nederlandstalige schrijvers in woord en beeld worden geëvoceerd, met ook 22 Vlaamse auteurs, van Jan van Ruusbroec tot Hugo Claus.

Pantheon van de Nederlandse en Vlaamse literatuur opent vandaag in Den Haag

DEN HAAG

Een huzarenstukje is ook de Nationale Schrijversgalerij, waar vijfhonderd onstuimige schrijversportretten de bezoeker overdonderen. Directeur Aad Meinderts: ‘Schrijvers wek je niet enkel tot leven via hun manuscripten. Dit museum is meer dan een kathedraal van A4-tjes.’ Vandaar dat je er ook het pluchen konijn van Reve of de stofzuiger van Vestdijk kunt zien.

Het Nederlands Letterkundig Museum in Den Haag is voor literatuurliefhebbers- en onderzoekers een natte droom. Meer dan zesduizend Nederlandse schrijvers hebben hier hun sporen nagelaten. Dat leidde tot een literaire goudader van drie strekkende kilometer, met zowat anderhalf miljoen brieven, 220.000 manuscripten, 65.000 foto’s, 2.500 schilderijen en tekeningen, én meer dan een miljoen knipsels. En dan zwijgen we nog van schrijversbrillen, pennenhouders of andere parafernalia. Helaas bleef al dat fraais voor het grote publiek ruim twee jaar lang een verboden zone, door een ingrijpende verbouwing. Hoog tijd om de bezem te halen door de tentoonstellingen, zo vond de directie, en de Nederlandse literatuur vanaf de middeleeuwen fris van de lever te ontsluiten. Een selectiecommissie, met onder meer Geert Buelens, Joost Zwagerman en Frits van Oostrom, lichtte de Nederlandse literatuur door en stelde een gloednieuwe canon op. Uiteindelijk kregen honderd auteurs een plaats in dat Pantheon. “Uniek is dat voor het eerst zowel de Nederlandse als de Vlaamse literatuur in zijn geheel aan bod komt”, zegt de nieuwe directeur Aad Meinderts. Vandaar dat zowel Jan van Ruusbroec, Guido Gezelle, Paul van Ostaijen, Cyriel Buysse, L.P. Boon en Hugo Claus schouder aan schouder staan met P.C. Hooft, Godfried Bomans, W.F. Hermans of Gerard Reve, en verrassend genoeg ook Anne Frank en Vincent van Gogh. “We schuwen het debat niet over deze canon, die immers een momentopname is. Daarom gaan we er de boer mee op, ook in Vlaanderen”, aldus Meinderts. Om het Pantheon te lanceren trok Meinderts de voorbije dertig dagen langs alle schrijversgraven van de auteurs en legde er één witte roos neer. Zijn opgemerkte pelgrimage, tot in Suriname toe, kon multimediaal gevolgd worden. “Dat rozenproject is een spannende methode om literatuur te populariseren. Maar ons ultieme doel is mensen op het spoor te zetten van de sleutelteksten van de Nederlandse literatuur.”

In de intimistische tentoonstellingsruimte moet de prikkel vooral komen van een synchrone galerij van honderd filmpjes over de Pantheonschrijvers. Leven en werk wordt in twee blitse minuten gevat. Veel zorg gaat daarbij naar pakkend of exclusief beeldmateriaal. Louis Paul Boon karakteriseert Vlaanderen in 1968 als een volk van “duivenspelers en kroegzitters, die slechts af en toe een sportkrantje lezen”. Sommige filmpjes zijn evenwel kort door de bocht. Bij Hugo Claus wordt als wapenfeit de tournée générale omtrent zijn matige roman Belladonna vermeld en Het verdriet van België bijna uitsluitend gekarakteriseerd als “afrekening met België”. Mocht het ietsje meer zijn? De andere deelopstellingen bieden soelaas. Zo staat in ‘Wording’ het schrijfproces centraal, van eerste krabbel tot drukproef. “Een lofzang op het manuscript”, aldus Meinderts. Zo kun je zien hoe Stijn Streuvels in een latere editie De Teleurgang van de Waterhoek ontdeed van broeierige-erotische passages om het katholieke Vlaanderen ter wille te zijn. Vergapen doe je je natuurlijk aan het manuscript van De Avonden van Gerard Reve. Multimedia blijft de troefkaart van de expo, die inspeelt op onze verkorte attention span. In de afdeling ‘Vorm en stijl’ zijn er welgekozen audio- en beeldfragmenten van poëzie, romans, toneel- en filmbewerkingen. Verrassend is de uitbundige aandacht voor literaire stokebranden. Via vernuftige, uitschuifbare panelen duik je diep in de polemieken rond bijvoorbeeld Multatuli, W.F. Hermans’ Mandarijnen op zwavelzuur of het Ezelsproces van Gerard Reve. Zonde dat de schrijversmemorabilia - nogal letterlijk - in de schaduw blijven. Het rozige carnavalspak van Louis Couperus, het pluchen konijn van Gerard Reve uit De Avonden, het dodenmasker van Elsschot én natuurlijk de stofzuiger die Simon Vestdijk tijdens het schrijven inzette om achtergrondlawaai te weren: ze liggen bijna bij elkaar op schoot. De tweede vaste tentoonstelling oogt dan weer als een wilde, kleurrijke parade van het Nederlandse schrijversvolkje. De Nationale Schrijversgalerij tracteert de bezoeker op bijna vijfhonderd geschilderde en gebeeldhouwde schrijversportretten. Zowel onbekende kunstenaars als tenoren vereeuwigden de Nederlandse schrijvers in deze alfabetische galerij, van Kader Abdolah tot Joost Zwagerman. “Ik noem deze eclectische verzameling een gekkenhuis, omdat ik in de volbehangen gangen van het Letterkundig Museum de sensatie had te worden aangestaard door woeste, paranoïde en naar binnen gekeerde koppen”, schrijft Maria Barnas in het bijbehorende boek. Goed gezien: dit “brutale” en “onconventionele” rariteitenkabinet is de klap op de vuurpijl van het vernieuwde Letterkundig Museum, dat jaarlijks op minstens dertigduizend bezoekers rekent.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234