Zondag 05/04/2020

Papieren geheugen vindt een thuis

Steile ambities koestert het nieuwe Museum der Manuscripten en Letteren (MLM) in de Brusselse Koningsgalerij. Stichter Gérard Lhéritier put

er uit zijn collectie van 80.000 manuscripten om de pronkstukken van het westerse culturele en literaire erfgoed te tonen. Minister van Staat Mark Eyskens is peter van het museum: 'Manuscripten zijn gestold verleden.'

Als het regent in Parijs, druppelt het in Brussel. In het geval van het Museum der Letteren en Manuscripten (MLM) valt die boutade heel letterlijk te nemen. Opgericht in 2004 door grootmecenas en manuscriptenverzamelaar Gérard Lhéritier in Parijs als Musée des Lettres et Manuscrits, verkaste het complex in 2010 naar een toplocatie aan de Boulevard Saint-Germain, pal in het hart van de literaire lichtstad. De faam groeide met de dag, ook vanwege de exquise collectie van Lhéritier. Hij droomde al spoedig van buitenlandse expansie. Dat hij daarbij zijn oog liet vallen op Brussel, leek evident, "kruispuntstad van diverse culturen en talen".

Lhéritier moest en zou zich met zijn Belgische bijhuis op een prestigieuze plek vestigen. Uiteindelijk trof hij die in de Koninklijke Sint-Hubertusgalerijen, in een voormalige luxeboetiek. Een plek met hoog toeristisch potentieel, met jaarlijks zes miljoen passanten en op een boogscheut van de Grote Markt.

Niet achter slot en grendel

"Anderhalf jaar geleden zijn we hier begonnen met de voorbereidingen", zegt Axel Schmidgall, die namens Lhéritier de collectie van 80.000 waardevolle manuscripten beheert in de beleggingsmaatschappij Aristophil. Ruim 1,2 miljoen euro pompte Lhéritier in het Museum der Letteren en Manuscripten. "Na de verbouwingen hadden we een polyvalente tentoonstellingsruimte van 600 vierkante meter en twee verdiepingen." Zonder subsidie, allemaal met privégeld. "Zoveel mogelijk manuscripten tonen aan het publiek, dat is onze uitdrukkelijke bedoeling", benadrukt Schmidgall. "De educatieve waarde van de documenten is groot. Het is Lhéritiers wens dat er zo weinig mogelijk achter slot en grendel blijft, hoe kwetsbaar de documenten weliswaar zijn. Hij beschouwt ze als levend erfgoed. Daarom moeten wel veel investeren in aangepaste verlichting en bewaarmethoden in de exporuimtes."

Het Museum schuwt de grootspraak niet en wil in feite een hele dwarsdoorsnede van de westerse of Europese beschaving bieden via zijn voorraad manuscripten, handschriften en documenten. Vijf thema's staan daarbij centraal: literatuur, kunsten, geschiedenis, muziek en wetenschappen. "Naast de vaste opstelling komen jaarlijks drie à vier tijdelijke tentoonstellingen, telkens zijn er in totaal 600 documenten te zien."

De opstelling oogt niettemin nogal schools en risicoloos. Ook de omkadering zou spitanter mogen. Maar dat de verzameling van Lhéritier van indrukwekkende allure is, staat buiten kijf. Noem een schrijver of beroemd historisch personage of hij heeft er wel een kattebelletje of papiersnipper van in huis. Hij kan brieven en manuscripten ophoesten van Marcel Proust, Voltaire, Jean-Jacques Rousseau, Markies de Sade, Honoré de Balzac, Toulouse-Lautrec of Gauguin. Onlangs telde hij handje contantje 3,2 miljoen euro neer voor het Surrealistisch Manifest van André Breton, hij beschikt over het voorbereidende manuscript van Einsteins relativiteitstheorie en verder heeft hij liefst 503 brieven van Napoleon in zijn bezit.

Voor zijn Brusselse dependance zorgde hij uiteraard voor Belgische accenten, dat spreekt. Er is fraai papierwerk te zien van onder meer Hergé, Hugo Claus, René Magritte, Maurice Maeterlinck, James Ensor, Felicien Rops en de tekst van Jacques Brels 'Les chansons des vieux amants'. Georges Simenon (zie kader) krijgt de eerste tijdelijke expo.

Gutenbergrevolutie

Als peter van dit merkwaardige patrimonium kwam het MLM uit bij Minister van Staat Marc Eyskens, die zich meteen aangesproken voelde. "Wat hier wordt bewaard en ontrafeld, is het genoom van cultuur en beschaving", zegt Eyskens. "Het gaat om het geestelijke DNA van een auteur." Zelf geen verzamelaar, maar wel bezitter van een aantal fascimilemanuscripten, vindt hij dit papieren geheugen "ontroerend belangrijk": "Maar dit museum kaart ook een torenhoog probleem aan. Hoe preserveren we in de paperless society het literaire erfgoed? Alles wordt digitaal. We bevinden ons op een breuklijn, een gutenbergiaanse revolutie.

Ik schrijf zelf ook niet meer met de pen, mijn eigen boeken krijg ik pas voor het eerst in gedrukte vorm onder ogen wanneer ze naar de boekhandel gaan. Hoe zal het gedrukte woord er over vijf à tien jaar voor staan? Zullen we überhaupt nog manuscripten en werkversies kunnen bekijken van de volgende generaties auteurs? Ik vrees van niet." "Nochtans", zegt Eyskens, "hebben ze iets magisch, het is gestold verleden, het is het materiële bewijs van een vloeibare wereld."

Het Museum der Letteren en Manuscripten denkt volop aan de toekomst. Alle bestanden zijn gedigitaliseerd zodat ze makkelijk toegankelijk zijn voor onderzoekers. Openheid is al evenzeer een mantra. "Net daarom willen we veel uitwisselingen met andere onderzoeksinstellingen als het Letterenhuis en de Albertina Bibliotheek opzetten én ook reizende tentoonstellingen", zegt conservator Pascal Fulacher. Jaarlijks wordt gemikt op 60.000 bezoekers. En dat zijn er een pak meer dan in Parijs, waar er momenteel jaarlijks zo'n 30.000 over de vloer komen. "We denken dat onze ligging hier nog beter is dan in Parijs." En de hoop richt zich op talrijke scholierenbezoeken, die een innovatieve videogids ter beschikking krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234