Woensdag 28/07/2021

'Papieren' fiat voor generische geneesmiddelen in arme landen

Derdewereldlanden mogen voortaan 'witte' geneesmiddelen importeren van de WHO. Niet die landen zelf maar de farmaceutische sector is daar wat mee, denken ontwikkelingsorganisaties.

Ronald Meeus

Als het een derdewereldland aan middelen ontbreekt om zelf een bepaald geneesmiddel te produceren tegen infectieziekten, mag er ingevoerde generische medicatie worden gebruikt, besliste de Wereldhandelsorganisatie afgelopen zaterdag. Arme landen die niet in staat zijn om voldoende gepatenteerde geneesmiddelen te importeren, vragen al jaren de toelating om generische of 'witte' medicatie in te voeren: geneesmiddelen die door een derde producent worden gemaakt, vaak zonder de goedkeuring van de patenthouder, en een stuk goedkoper zijn. De WHO heeft al regels in zwang die de productie van geneesmiddelen door andere fabrikanten dan de patenthouder toelaten, maar die zijn erg streng. De producten in kwestie mogen bijvoorbeeld alleen maar in de thuismarkt van de producent worden verkocht, om oneerlijke concurrentie met de patenthouder te voorkomen. Ontwikkelingslanden vragen al jaren om een versoepeling van die regels.

Vrijdag werd er tijdens voorbereidende gesprekken voor de wereldhandelstop van Cancún in september nog heftig gepalaverd over zo'n versoepeling. Enkele van de 146 landen, waaronder de Verenigde Staten, bleven dwarsliggen. Maar uiteindelijk werden zaterdagochtend de nodige knopen doorgehakt. Het is een historische overeenkomst geworden, denkt directeur-generaal Supachai Panitchpakdi van de WHO. "Ze bewijst dat onze organisatie ook haar mannetje kan staan wat humanitaire belangen betreft", stelde hij in een mededeling.

Organisaties als Artsen zonder Grenzen en Oxfam zijn daar echter niet van overtuigd. Ze noemen het een papieren akkoord, dat vooral in de kaart speelt van de farmaceutische industrie. "Het uiteindelijke resultaat zal peanuts zijn", zegt directeur Marc Bontemps van Oxfam België. "Wat we krijgen, is een puur theoretisch engagement van de Wereldhandelsorganisatie om de regels te versoepelen. De vraag is natuurlijk in hoeverre dat zal gebeuren. U mag niet vergeten dat het principiële akkoord achter een versoepeling al tijdens de topvergadering in Doha was beslecht, in 2001. De partijen die fel hebben opgespeeld om een daadwerkelijke beslissing zo lang uit te stellen, zullen nu wellicht hetzelfde doen bij de invulling ervan. Dat kleine beetje opening van de markt dat uit deze beslissing zal voortvloeien, zal het probleem in de ontwikkelingslanden, en vooral in Afrika, echt niet oplossen: alleen voor de farmaceutische industrie zal het misschien weldadig zijn, want die krijgt een klein stukje extra markt om haar marges mee omhoog te trekken."

Alleen derdewereldlanden die zelf een farmaceutische industrie hebben, varen misschien wel bij de beslissing, denkt Bontemps. Maar dat zijn er niet zoveel. "Enkel India en Brazilië produceren generische geneesmiddelen", zegt hij. "Die twee landen krijgen nu wellicht de mogelijkheid om te exporteren, in hoofdzaak naar andere ontwikkelingslanden. Zij vormden meteen een van de belangrijkste redenen waarom de Verenigde Staten gekant waren tegen een openstelling van de markt: Amerika was bang dat generische geneesmiddelen uit India of Brazilië op de Amerikaanse markt zouden terechtkomen. Een onterechte vrees, want ze hebben daar niet de afzetkanalen voor."

Een andere reden voor de Amerikaanse terughoudendheid was de vrees dat een versoepeling van de handelsregels ook zou worden aangewend om goedkope medicatie voor niet-infectieziekten, zoals astma en diabetes, in te voeren. Maar uiteindelijk gingen de VS akkoord, de voorwaarde herhalend dat erop zou worden toegezien dat het systeem niet wordt misbruikt voor commerciële doeleinden. Dat is evenwel slechts een strategische zet, denken de organisaties: de echte reden waarom de VS ineens hun tegenstand lieten varen, is het feit dat verdere stijfkoppigheid de onderhandelingen in Cancún, die op 10 september begint, zou compliceren. "De Verenigde Staten houden ineens op met dwarsliggen, maar dat is slechts voor even", zegt Bontemps. "Ze doen een kleine toegeving om tijdens de eigenlijke gesprekken hun slag te kunnen slaan."

Generische geneesmiddelen voor de derde wereld vormden een belangrijk luik in de gespreksronde over internationale handel die in Doha werd opgestart. Er werd in het verleden een aantal deadlines gemist, onder meer voor een beslissing over geneesmiddelen, wat de vrees deed ontstaan dat de topontmoeting in Cancún, waar het verdere verloop van de gespreksronde zal worden geëvalueerd, zou ontsporen.

Directeur Marc Bontemps van Oxfam België: 'Uiteindelijk resultaat zal peanuts zijn'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234