Woensdag 13/11/2019

Panoramix draagt rugnummer tien

God kan niet alles regelen, zeker niet op een WK. Bovendien kiest Hij liever geen partij. Daarom volstaat het voor velen niet om te bidden. Het eerste WK in Afrikabrengt het voetbal dichter dan ooit bij het bijgeloof. Medicijnmannen, zwarte magie, voodoo en ga zo maar door. Dit WK kan niet zonder.

Hoe zwarte magie, juju, gris-gris en ander bijgeloof hoogtij zullen vieren op dit WK

Voor zowat alles wat er op dit WK gebeurt, zal er een ‘andere’ reden zijn. Dat is eigenlijk nu al zo. Michael Essien zal er niet bij zijn, een drama voor Ghana. De reden? Hij is al het hele jaar geblesseerd aan de knie, en geraakte niet op tijd klaar.

Of toch niet. ‘Andere reden’: hij is behekst, het gevolg van een vloek die zijn vader heeft uitgesproken. Essien is als voetballer multimiljonair in Londen, maar zijn vader woont nog altijd in een lemen hutje en kan een tweedehands koelkast niet betalen. De twee liggen overhoop, en de laatste zou de eerste hebben vervloekt. Essien, de voetballer, ontkent, en zegt dat hij zijn vader wel degelijk financieel ondersteunt. Maar dat is geen reden voor de Afrikaanse krant die het verhaal uitbracht om een rechtzetting te publiceren.

Veel is waar op dit continent zonder dat het bewezen moet worden. En dit soort verklaringen is in Afrika al helemaal niet ongewoon of ongeloofwaardig. Het geloof in hekserij is wijdverspreid, en als een voetballer geblesseerd geraakt, is dat vaak de meest aanvaardbare reden.

Je kunt in veel Afrikaanse landen gerust eens langs gaan bij een witch-dokter om de carrière van een collega om zeep te helpen. In Kameroen bijvoorbeeld is het doodnormaal. Cultureel antropoloog Arnold Pannenborg, die in 2008 nog een onderzoek deed naar Afrikaans voetbal en bijgeloof, verwees heel onlangs op zijn blog naar het verhaal dat een voetballer uit dat land hem vertelde: “Over een duizendpoot die op mystieke wijze in zijn knie was terechtgekomen. Daar had een teamgenoot voor gezorgd. Met de voetballer buiten de lijnen kon zijn rivaal de show stelen.”

Ook een ongeval of plotse dood wordt vaak uitgelegd als het resultaat van hekserij, zwarte magie en voodoo. En hoe kan het anders: ook resultaten van het zó aan geluk onderhevig spelletje genaamd voetbal. Voetbal en bijgeloof horen over de hele wereld samen. En het is best wel dichterbij huis dan iedereen denkt. Hoe lang is het geleden dat ze bij Genk een priester Don Angelo over de vloer lieten komen omdat ze in de Cristal Arena geen match meer konden winnen. Nee, er zullen er niet veel in geloofd hebben, maar minstens voldoende moeten hebben gedacht: je weet maar nooit.

Gentkeeper Jorgacevic heeft in zijn doel altijd een flesje gewijd water staan, getapt in een specifieke Servische kerk. En wat met de Franse bondscoach Raymond Domenech? Die laat zich leiden door astrologie. Leeuwen in zijn verdediging vindt hij bijvoorbeeld niet zo’n goed idee. Die willen immers vooral opvallen. En Schorpioenen, die wil hij zelfs niet in zijn selectie. De reden waarom Robert Pires er vier jaar geleden niet bij was.

Giovanni Trapattoni, bondscoach van Italië op het WK in 2004, sprenkelde ook al wijwater op het veld. Hij had het van zijn zus gekregen, een non. Desmond Morris schreef halverwege de jaren 90 een boek over bijgeloof in het Europees voetbal: het kussen van doelpalen, de schoenentoppen insmeren met whisky, niet als laatste (of net wel) het veld betreden... U hebt het zelf ooit wel eens gezien.

En herinner u de Argentijnse keeper Goicoechea. Die plaste, op het veld. Om maar te zeggen dat bijgeloof en voetbal overal en in alle tijden samengaan en -gingen. Maar nooit eerder zal het zo’n invloed hebben als op dit eerste WK op Afrikaanse bodem. Om nog te zwijgen van de geprepareerde drankjes en zalfjes.

De FIFA is alvast niet van plan om de medicijnmannen - maraboes, toverdokters of adviseurs als u wilt - te bannen. In februari al liet Michel D’Hooghe dat weten. Als voorzitter van de medische commissie van de FIFA maakte hij zich “niet te veel zorgen over het gebruik van de traditionele medicijnen tijdens de wereldbeker”. “Maar we willen beklemtonen dat we er niet zoveel over weten. We weten dat sommige producten een positieve invloed hebben op de uithouding en soms stimulerend werken.”

Op een congres in Sun City werd hij alert gemaakt op een aantal kruiden die onbekend zijn voor de westerse geneeskunde. Ongetwijfeld zijn er middelen bij die inderdaad prestatiebevorderend werken. De teamartsen van de 32 deelnemende landen hebben een ethisch charter ondertekend dat ze niet vals zullen spelen. Maar voor de FIFA geldt natuurlijk alleen de WADA-code. Wat onbekend is, kan maar moeilijk opgespoord worden. En er zal sap uit blaren worden gedronken, net als dat bloed van verschillende dieren zal dienen om een WK-match te winnen. Geitenbloed op de benen: het helpt, naar verluidt. En nog het best van al als je eerst een paar keer in je been snijdt.

Vier jaar geleden in Duitsland was er nogal wat te doen rond juju, een vorm van zwarte magie waar vooral in Togo - erbij op dat WK - fel in wordt geloofd. Achteraf werd er maar weinig over verteld. Togo werd laatste in zijn groep na drie nederlagen en slechts één gescoorde goal. Maar vooral: juju is een heel geheimzinnig gedoe. Wie zich ermee inlaat, vertelt er liever niets over. Meestal kennen ze het niet, of doen ze er niet aan mee. Zogezegd. Een beetje te vergelijken met zwartwerk bij ons. Juju is immers gewoon verboden door de Afrikaanse voetbalbond, net als muti en gris-gris, allemaal vormen van zwarte magie. Ondanks het verbod zijn ze echter niet weg te denken uit het voetbal. Verschillende spelers worden ook gewoon los van de teamartsen individueel begeleid. Om diverse redenen.

Zo is er het verhaal van Nwankwo Kanu. Dat die er vandaag nog bij is op het WK is een mirakel, nadat hij in 96 al ongeschikt werd verklaard om te voetballen omwille van een hartafwijking. Hij ging langs bij TB Joshua, een gebedgenezer. Hij werd ook geopereerd, maar dat deed volgens veel van zijn landgenoten minder ter zake.

Vaak wordt ook een heel team gezegend. In 1992 eisten verschillende voo- doopriesters de eer op, nadat Ivoorkust Afrikaans kampioen was geworden. De Ivoriaanse minister van Sport had het leger magiërs zelf ingehuurd, maar vergat ze achteraf rijkelijk te belonen. Dat de Olifanten na hun succes tien jaar niets of toch heel weinig konden winnen, moet hebben gelegen aan een vloek die die medicijnmannen achteraf hebben uitgesproken. Minister van Defensie Moise Lida Kouassi zou er uiteindelijk een einde aan maken. Met wat flessen drank en 2.000 dollar in de hand vroeg hij om vergiffenis. De vloek werd opgeheven. En ja, Ivoorkust speelde weer mee op het internationale podium.

Zo’n vloek of zegen kan ook dienen voor één wedstrijd. Zo werd op de Afrika Cup in 2002 de Kameroense keeperstrainer gearresteerd, nadat hij volgens de politie een preparaat of amulet op het veld had gegooid. In 1998 werd in opdracht van de nationale ploeg van Burkina Faso een varken losgelaten in het hotel van de Egyptenaren, de tegenstander van de volgende dag. Egyptische supporters slaagden er echter in om het beest buiten te werken. Het werd 2-0, verlies voor Burkina Faso.

Een ander bekend verhaal is dat van de amulet die in doel hing tijdens het kwalificatieduel tussen Benin en Togo, in 2007. Benin domineerde, maar kon niet scoren. De reden kregen ze te horen van een ballenjongen tijdens de rust. Die had iets in het doel van de Togolese keeper zien hangen. Het was een amulet. Ze werd weggehaald door een ‘adviseur’ van Benin, en die zag zijn ploegje daarop drie keer scoren. Onwaarschijnlijke verhalen, die niet zich niet alleen op Afrikaanse bodem afspeelden. In Zuid-Amerika hebben ze hun eigen zwarte magie, naar het continent meegebracht door tal van slaven. In 1967 al begroeven supporters van het Argentijnse Independiente zeven dode katten onder het veld van hun grote rivalen, Racing Club. Het hielp. 35 jaar lang werd Racing geen kampioen. Teamofficials, die gehoord hadden van het verhaal, hebben zes katten kunnen opgraven. De zevende werd pas in 2001 gevonden. En ja, Racing werd kampioen. Ook Brazilië had zijn rituelen. De masseur van Pelé was trouwens een fan van zwarte magie.

In 1998 had een tradionele genezer overigens een alternatieve reden voor de inzinking van Ronaldo, vlak voor de WK-finale. Hij had wat te veel tijd doorgebracht bij Romario, en die had te veel aan seks gedacht, waardoor hij omringd werd door slechte geesten.

Het is trouwens niet het enige wat over dat WK wordt verteld. Mogelijk is daar in de finale het bewijs geleverd dat zwarte magie ook best vanop grote afstand kan werken, met een paar hulpmiddeltjes. Juju-guru Aguib Sosso zou Les Bleus toen hebben geholpen. Als u ooit nog eens beelden van de finale terugziet, moet u maar eens inzoomen op de polsen van de Franse internationals. Sommige dragen armbandjes, van Afrikaanse makelij...

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234