Zaterdag 04/02/2023

Panda niet gebaat bij natuurreservaat

De mascotte van het Wereldnatuurfonds wordt bedreigd. Niet door ecologische rampen of uitroeiing, maar door de beschermingsdrang van de natuurbeschermers zelf.

Steve Connor

The Independent

Internationale pogingen om de grote pandabeer voor uitsterving te behoeden, hebben de situatie alleen maar erger gemaakt. Dat blijkt uit een onderzoek van een vooraanstaand natuurpark dat in 1975 opgericht werd met de bedoeling de bedreigde reuzenpanda te redden. Ogenschijnlijk ongerepte stukjes natuur aanleggen, wat meestal gedaan wordt, is volgens het onderzoek geen goede methode. Vooral voor het Wereldnatuurfonds (WWF), dat de panda bij de oprichting veertig jaar geleden tot mascotte doopte, smaakt dit onderzoek erg bitter.

Het onderzoek, dat in het nieuwste nummer van het wetenschappelijke tijdschrift Science staat, nam de veranderingen onder de loep die het Wolong-natuurreservaat in China de afgelopen 32 jaar onderging. Naar schatting leeft ongeveer 10 procent van de huidige pandabevolking in dat Chinese reservaat. Amerikaanse en Chinese wetenschappers stelden vast dat de schade die de leefgebieden van de panda's binnen het park hebben opgelopen, groter is dan in de habitats die vlak buiten het reservaat liggen. Bovendien is het aantal vernielingen sinds het natuurreservaat werd opgericht, aanmerkelijk gestegen. Dat het aantal panda's in het reservaat gedaald is van 145 in 1974 tot niet meer dan 72 in 1986, is dus niet zo verwonderlijk. Hoeveel panda's er tegenwoordig in Wolong leven is niet bekend, maar hun aantal ligt zeer waarschijnlijk nog lager.

De resultaten van het onderzoek verwerpen een methode die totnogtoe beschouwd werd als een van de beste om bedreigde diersoorten te redden. "Er werd altijd aangenomen dat diversiteit in een natuurgebied beter beschermd wordt tegen menselijke activiteit wanneer dat gebied omgetoverd wordt tot een beschermd gebied. In het Wolong-natuurreservaat blijkt niets echter minder waar", schrijft onderzoeker Jianguo Liu. "Voor de komst van het reservaat waren de panda's in dat gebied dus beter af."

Professor Liu, verbonden aan de universiteit van Michigan, die de analyse maakte met collega's verbonden aan de Chinese Academie voor Wetenschappen en het Onderzoekscentrum voor de Reuzenpanda, zegt dat het onderzoek duidelijk aantoont dat de vernieling van habitats binnen het beschermde gebied erg veel te maken heeft menselijke activiteiten zoals hout kappen en toerisme. "Menselijke vernieling is de doorslaggevende factor die het lot van de panda bepaalt. Als we de natuurlijke omgeving nog niet kunnen beschermen binnen een beschermd gebied, waar kan het dan wel?", vraagt Liu zich af.

De onderzoekers kozen voor het enorme, 200.000 hectaren metende Wolong-natuurreservaat omdat het een enorme status heeft en gesponsord wordt door de Chinese regering en verschillende internationale natuurorganisaties zoals het WWF.

De veranderingen in het Wolong-park werden vastgesteld door satellietfoto's van het landschap te bestuderen. Het ging om foto's van Landsat en om 'geheime' beelden die een Amerikaanse spionagesatelliet sinds de jaren zestig maakte. Verder verzamelde het onderzoeksteam ook gegevens over de menselijke activiteit in het reservaat en onderzocht het hoe bepaald gebieden waar panda's goed leven, gemonsterd kunnen worden. Reuzenpanda's zijn schuwe eenzaten en ieder volwassen dier heeft een eigen territorium dat tot dertig vierkante kilometer groot kan zijn. Mannelijke en vrouwelijke dieren hebben nauwelijks contact met elkaar, behalve op de twee dagen tijdens het paringsseizoen.

Experts zijn er zich terdege van bewust dat het uiteenvallen van een leefgebied de grootste bedreiging vormt voor het leven van een panda. Menselijke ingrepen verdelen namelijk de bamboebossen waar de panda's hun voedsel halen in kleine stukjes. In februari vroeg het WWF Bejing nog om in een soort bosdoorgangen tussen de menselijke nederzettingen te voorzien zodat de panda's niet volledig ingesloten raken.

"Het opsplitsen van de habitat is zeker voor panda's erg gevaarlijk omdat zij zich moeten aanpassen aan de groeicyclus van de bamboeplant, die in bepaalde periodes bloeit en verwelkt", zegt professor Lu Zhi, vroeger coördinator van het WWF's Pandaprogramma in China. "Kleine, geïsoleerde groepjes van reuzenpanda's, die trouwens alleen bamboe eten, riskeren inteelt, wat dan weer het risico op ziektes, een verminderde weerstand, en een afgezwakte mogelijkheid om zich aan een andere omgeving aan te passen tot gevolg heeft. Inteelt kan ook leiden tot een verminderde voortplanting", stelt Lu Zhi.

Om te overleven hebben panda's een groot stuk bos nodig in een heuvelachtig gebied waar de zomertemperaturen niet te extreem zijn. Professor Liu onderzocht hoeveel van zo'n noodzakelijk pandagebied in Wolong de laatste 32 jaar ingenomen werd door steeds naderende menselijke activiteit. Niet alleen de algemene pandazones blijken aan vernietiging tenonder te gaan, ook pandagebied van een hoge kwaliteit wordt nu door mensen uitgekozen om er bomen te kappen of om nieuwe huizen neer te planten.

"Omdat de lagergelegen bossen grotendeels weggekapt werden voor de oprichting van het reservaat, zijn de hogergelegen bossen, die meestal ideaal pandagebied zijn, het nieuwe slachtoffer van vernielingen geworden omdat daar nu ook hout gekapt wordt", zegt professor Lui.

Het natuurreservaat is ook een enorme toeristische trekpleister geworden. Toeristen willen wel eens reuzenpanda's in het wild zien, maar ook dat heeft een negatieve invloed op het leven van de dieren. "Toeristen komen hier voor de zomervakantie en ze stimuleren zo de lokale economie, wat voor nieuwe bronnen van inkomsten zorgt", zegt Liu .

Voor de onderzoekers ligt de verklaring voor het verlies van pandagebied voor de hand. "Er waren 4.260 lokale inwoners en 904 huishoudens binnen het reservaat in 1995, terwijl er slechts 2.560 inwoners en 421 huishoudens waren in 1975, toen het reservaat opgericht werd", schrijft het team. Omdat die lokale inwoners deel uitmaken van een etnische minderheid, zijn ze bovendien vrij van de éénkindregel die in China het aantal geboortes moet beperken. Daardoor groeit hun aantal sneller. De stijging in het aantal huishoudens binnen het reservaat gaat ook sneller dan die van het bevolkingsaantal omdat jonge mensen vaker het ouderlijke huis verlaten in plaats van bij ouders en grootouders te blijven, zoals de traditie het wil.

De duizenden toeristen hebben van de oorspronkelijke gesloten economie in het gebied een open economie gemaakt, wat de teloorgang van wat die toeristen komen bekijken in de hand werkt. "De afgelopen jaren is het bevolkingsaantal binnen Wolong gestegen. Dat betekent ook dat ze meer jonge krachten hebben om hout te gaan kappen in de hogergelegen gebieden", zegt Liu.

Volgens een computersimulatie zou, over een periode van vijftig jaar, het aantal jonge mensen in Wolong met 22 procent kunnen worden teruggebracht en het volledige aantal inwoners tot 700 verminderd. Liu: "Mensen zien een beschermd gebied als de laatste plek om de natuurlijke verscheidenheid te bewaren, maar ze realiseren zich niet dat zelfs gerenommeerde reservaten als Wolong niet echt beschermend werken."

Zoölogie

De duizenden toeristen en pandaliefhebbers vernietigen door hun aanwezigheid eigenlijk wat ze willen zien

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234