Zaterdag 29/01/2022

Paleis voor Schone Kunsten presenteert nieuwe concertvleugels

Concertvleugel bestaat uit 12.000 onderdelen en het werk is voor 80 procent handenarbeid

Steinway & Sons: het sterkste merk is handwerk

In het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten is gisteren met gepaste trots het nieuwe vlaggenschip gepresenteerd. Het pronkstuk is een Steinway model D met een prijskaartje van meer dan 100.000 euro. Het instrument is een van de circa duizend vleugels die de dit jaar 125 jaar oude pianofabriek in Hamburg wereldwijd nog zal afleveren. Het opmerkelijke verhaal van een merk dat zonder te innoveren marktleider wist te blijven.

Hamburg / Brussel

Van onze medewerker

Herman de Preter

Het is niet makkelijk om midden in het oog van de wervelende orkaan Mozart een verhaal te schrijven over een ander, inmiddels 125 jaar geworden, maar nog springlevend "merk". Dat merk fabriceert kwaliteitsproducten die sinds de nadagen van de eerste Industriële Revolutie, pakweg 1890-1910, nagenoeg ongewijzigd zijn gebleven. Zowel het personeelsbestand als het aantal geproduceerde eenheden zijn al die jaren constant gebleven. Ook productiviteitsverhoging, automatisering, herstructurering en andere economische wetmatigheden lijken aan dat bedrijf voorbij te zijn gegaan.

De geschiedenis van het bedrijf is al even onwaarschijnlijk. De stichter, Heinrich Engelhard Steinweg, werd geboren in 1797, als jongste van twaalf kinderen. Na de Napoleontische oorlogen en een tragische blikseminslag bleek hij de enige overlevende van zijn familie. Hij gaat aan de slag als hoornblazer op het slagveld van Waterloo. Het verzekerde hem een vaste bijverdienste in de militaire kapel en de dorpsfanfare van zijn geboortestreek. Intussen leerde hij vlijtig houtbewerking en schrijnwerkerij. Na wat rondmorrelen bij een orgelbouwer huwt hij in 1825. Zijn negen kinderen zorgen voor de verdere uitbouw van zijn bedrijf, tot de recessie van 1846-'47 de familie noopt tot migratie naar Amerika. Daar veramerikaniseren ze hun naam tot Steinway & Sons. De oudste zoon keert in 1880 terug om de bekende Hamburgse tak van de firma op te starten.

Zo statisch de ontwikkeling van de piano is sinds het laatste kwart van de negentiende eeuw, zo stormachtig was zijn evolutie in de periode 1790-1850. Van een klavecimbel met hamermechaniek ontwikkelde het zich in een goede vijftig jaar tot het concertinstrument dat we nu kennen. Die ontwikkeling ging hand in hand met de evolutie van het concertleven. De opkomende burgerij vormde een groter auditorium en grotere orkesten, wat zich vertaalde in grotere vereisten die aan de pianoforte werden gesteld. Het instrument groeide uit tot een eenmansorkest, het virtuozendom was geboren. Voor de pianobouwers ging het allemaal zeer snel. Om zich commercieel staande te houden moesten zij virtuozen aantrekken om hun instrumenten te promoten. Good old Beethoven kreeg piano's cadeau van de firma's Broadwood, Erard en Graf. Chopin kreeg een vleugel van Pleyel. Het spreekt vanzelf dat ook Steinway een poot wilde krijgen op het nog prille Amerikaanse muziekpodium.

Een eerste poging om Hans von Bulow te versieren voor een Amerikaanse tournee mislukte, maar de volgende met Anton Rubinstein en vooral Ignace Paderewski waren telkens een schot in de roos. Bekend is ook de vleugel die Richard Wagner in zijn villa Wahnfried aan huis geleverd kreeg.

Geleidelijk werd Steinway incontournable in de wereld van klavierleeuwen en concertorganisatoren en de firma maakte met zijn gebruikers een ongeschreven deal: een uitvoerend pianist die een Steinway bezit, wordt, waar hij ook concerteert, aan een Steinway geholpen. Het systeem werkt, meer dan 90 procent van het concertleven gebeurt op Steinwayvleugels.

Behalve de onberispelijke klank van de instrumenten leert ook een bezoek aan de veelbejubelde pianofabriek in Hamburg dat Steinway zijn reputatie niet heeft gestolen. Een concertvleugel bestaat uit 12.000 onderdelen en het werk is voor 80 procent gespecialiseerde handenarbeid. Elk instrument krijgt een fiche mee, waar voor elke stap in de productie een Klavierbaumeister verantwoordelijk tekent. Slechts twee robotten hebben we aan het werk gezien. De uiteindelijke klankkleur wordt bepaald door de intoneur, die noot per noot het hamervilt verzacht of verhardt. Engelengeduld en een kritisch oor zijn daarbij onmisbaar.

Dat zo'n bedrijf met 258 specialisten en een negentigtal bedienden in administratie en merchandising en met een productie van 1.000 à 1.200 instrumenten per jaar die niet aan discountprijzen kan aanbieden, spreekt voor zich. Een concertvleugel kost vandaag iets meer dan 100.000 euro. De klandizie is dan ook gelijk verdeeld tussen conservatoria en concerthuizen, die het zich moeten veroorloven, en anderzijds rijkelui, die het zich deels uit passie of statusdwang kunnen veroorloven.

Twee vragen tot besluit. Vraag een: kunnen ze er nog 125 jaar mee doorgaan? Vermoedelijk wel. Vraag twee: zal de Steinway als authentiek instrument voor de muziek van de twintigste eeuw binnen 300 jaar door freaks worden gekopieerd? Waarschijnlijk niet.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234