Zaterdag 17/08/2019

'Paars startte in Nederland onder gunstiger gesternte' NRC-journaliste Birgit Donker blikt met Nederlandse bril naar nieuw bewind in België

Vijf jaar lang nam Birgit Donker vanuit Brussel de Belgische politiek onder de loep voor de Nederlandse kwaliteitskrant NRC-Handelsblad. Na de verkiezingen van 13 juni heeft ze die periode afgerond, om binnenkort aan de slag te gaan als adjunct-hoofdredacteur bij haar krant. Met de paarse ervaring in Nederland is ze goed geplaatst om commentaar te leveren bij het paars-groene experiment waaraan België begint. Maar een 'gouden raad van tante Kaat' is het niet geworden. Daarvoor zijn de verschillen te groot.

SYBILLE DECOO

Het paarse project is dit voorjaar in Nederland aan zijn tweede traject begonnen onder de sociaal-democratische premier Wim Kok. Een succesverhaal, zo konden vooral de Vlaamse liberalen van nieuwbakken premier Guy Verhofstadt niet nalaten te benadrukken, als ze de rooms-rode regering-Dehaene weer eens wilden jennen met haar 'slappe' modernisering van de sociale zekerheid, of de te licht bevonden loonlastenverlaging over de hekel haalden. Nu België paars-groen kleurt, is de verleiding groot in de leer te gaan bij de noorderburen.

Nederland heeft nu al enkele jaren ervaring met paars. Hoe kijkt u, met uw kennis over ons land, tegen het Belgische experiment aan?

Birgit Donker: "De twee zijn heel moeilijk te vergelijken. Om te beginnen is België twee landen in één, wat betekent dat je er al dubbel zoveel partijen hebt. Paars in Nederland telt ook D'66 in zijn rangen maar die partij kan je nog zo'n beetje met de Volksunie vergelijken. In België heb je bovendien de heel bijzondere situatie dat de groenen er ook bij zijn, terwijl GroenLinks in Nederland in de oppositie zit.

In Nederland wordt weleens gezegd dat we eigenlijk nog geen paars bewind hebben gekend, met D'66 erbij. Dat is een middenpartij, terwijl echt paars een mix zou moeten zijn tussen de twee extremen, de liberalen en de socialisten. Tijdens de recente politieke crisis (VVD-zwaargewicht Hans Wiegel bracht toen het kabinet ten val door tegen het wetsontwerp over het referendum te stemmen, SD) werd geroepen dat het ogenblik was aangebroken om D'66 uit de coalitie te zetten en nu eens écht met paars te beginnen. Wat nog het meest overeenkomt is dat de christen-democraten in beide landen in de oppositie zitten. Je kan zelfs de liberale partijen van beide landen niet met elkaar vergelijken. Er is al het onderscheid tussen de PRL en de VLD - de PRL is veel socialer dan de VLD al zijn de scherpe kantjes er bij de VLD inmiddels wat af - maar de VVD staat rechts van beide partijen."

Dat de liberalen in België iets dichter bij de socialisten staan dan in Nederland zou de samenwerking dus moeten vergemakkelijken ?

"Op sociaal-economisch vlak wel. Maar het moet ook gezegd worden dat paars in Nederland van bij de aanvang profiteerde van een gunstig economisch klimaat. Er is een goede conjunctuur, moeilijke keuzes hebben ze niet moeten maken. Nu dient er zich wel een splijtzwam aan, met de belastinghervorming, die tegen volgend jaar rond moet zijn. Men wil de fiscale aftrek van hypothecaire leningen terugschroeven, maar de VVD staat op de rem omdat dit de vermogenden dupeert. Nu zie je heel duidelijk de belangentegenstellingen."

Maar de vorige paarse regering heeft toch een aantal fundamentele, liberale hervormingen doorgevoerd in de sociale zekerheid en op het vlak van de werkgelegenheid ?

"Ja, maar veel daarvan was al ingezet voor de paarse regering aantrad. Zij heeft het slechts uitgevoerd. En wat de tewerkstelling betreft, zijn veel van de gecreëerde banen deeltijdse jobs. Als je de toestand bekijkt in termen van voltijdse banen dan moet Vlaanderen niet voor Nederland onderdoen, Wallonië nog wel. Bij mijn terugkomst heb ik zelfs tot mijn grote verbazing moeten vaststellen dat Nederland nu kampt met een tekort aan werknemers. Dat valt erg op. Nu kan je een premie krijgen als je een werknemer aanbrengt. Breng een vriend mee naar de werkvloer en je krijgt er centjes voor in Nederland!"

België heeft een zeer woelige periode achter de rug en kent nu nog de dioxinecrisis. Ook dat lag in Nederland anders.

"Inderdaad. Paars is in Nederland onder een veel gunstiger gesternte van start kunnen gaan. België kampt nog steeds met een torenhoge staatsschuld, die wij gezien onze inkomsten uit de gasbel niet hebben opgebouwd. Schandalen als in België hadden we niet. In Nederland was het dan ook niet zo dat men allerlei grote veranderingen verwachtte. De bevolking was de coalitie gewoon beu en wilde eens iets anders. Lubbers (de christen-democratische voorganger van de huidige, sociaal-democratische premier Wim Kok, SD) was ook al zolang aan de macht geweest. Er was een zekere saturatie ingetreden. Je ziet nu dat ook paars daar niet van gespaard blijft. De fut is eruit. Aanvankelijk had je hier ook die euforie die we in België hebben gezien na de totstandkoming van de nieuwe regering. Maar nu zit er sleet op de coalitie."

Omdat paars, en vooral D'66, electoraal van zijn pluimen heeft verloren bij de vorige verkiezingen ?

"Ik vermoed dat dat ermee te maken heeft, ja."

België verwacht een trendbreuk van het nieuwe bewind. Heeft paars dat in Nederland waargemaakt ?

"Niet echt, maar daar werd ook niet om gevraagd. Dat is het gevaarlijke in België, de verwachtingen zijn zeer hoog gespannen. Op het vlak van ethische kwesties maakte het natuurlijk wel een verschil en ook in België zie je nu al dat er initiatieven aangekondigd worden om euthanasie wettelijk mogelijk te maken. Maar aangezien de economische conjunctuur goed was, vroeg Nederland niet om spectaculaire veranderingen. Wel werd van de regering verwacht dat ze een serieuze inspanning zou leveren voor de kinderopvang. Je mag dat ook verwachten van een progressieve regering. Ze heeft dat ook beloofd, maar ondanks de verbetering heeft ze die belofte onvoldoende waargemaakt."

Zal het verschil in politieke cultuur volgens u een verschil maken voor paars-groen in België ?

"Wat mij altijd enorm gefrappeerd heeft is die zeer beperkte rol van het parlement in België en de grote macht van de partijvoorzitters. Met de commissie-Dutroux leek het er even op dat het parlement zichzelf opnieuw gevonden had, maar het is daarbij gebleven. De nieuwe regering heeft beloofd het parlement meer ruimte te geven. Dat zou een groot verschil kunnen betekenen. In Nederland is het niet ongewoon dat een meerderheidspartij tegen de regering stemt. Maar dat is geen verdienste van paars, dat was al een traditie."

Hebt u wat goede raad voor de nieuwe bewindvoerders in België ?

"Jeetje! Ik wil mij liever niets aanmatigen. Misschien moeten ze gewoon niet te veel beloven. Het is mij trouwens opgevallen dat Guy Verhofstadt realistischer geworden is. Ik vond dat hij op de verkiezingsavond heel zorgelijk keek. Alsof hij besefte hoe moeilijk de klus zou zijn."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden