Donderdag 20/01/2022

'PAARS IS ZICHZELF BEGINNEN TE VERHEERLIJKEN'

'Ik bepleit het voortzetten van de federale regering tot in 2007, maar het is een rood-blauw project geworden. Het is geen paars project meer''Ik heb nog nooit zo vaak als de laatste weken tegen Damienne gezegd: 'Zouden we geen boerderij in Zuid-Afrika beginnen?' Maar dat is een ziekteverschijnsel zeker?'

Filip Rogiers en Yves Desmet / Foto Stephan Vanfleteren

'Is dat nu niet wat somber allemaal?" Hij zoekt bevestiging van zijn gezelschap, journalisten en woordvoerster. "Klonk dat niet wat verward? Het is zo zwaar, hé, vinden jullie dat nu ook niet?"

Het is zijn eerste interview sinds hij weer (halftijds) aan de slag is. Vier à vijf uur per dag voelt hij zich vrij scherp en sterk, daarna moet hij rusten. Zo zwaar het gesprek soms wordt, zo licht is het decor: met het kabinet van Cultuur, Jeugd, Sport en Brussel heeft hij nog maar pas zijn intrek genomen in een gerenoveerd pand in de Brusselse Arenbergstraat. "Ze wilden alle diensten van de Vlaamse Gemeenschap samenbrengen in de Noordwijk. Ik vind dat Cultuur in het midden van de stad moet staan." Hij toont ons het sprekende bewijs van op een nog leeg, zonovergoten dakterras, hartje hoofdstad.

Beneden zijn de bordjes naast het tiental deurbellen nog blanco, maar in de hal staat een groot bord met daarop in flink uit de kluiten gewassen letters: 'Kabinet van Bert Anciaux, 3e verdieping'.

Bert Anciaux wéét dat hij een merk is. En, zo zegt hij, dat is geen lust en ook niet echt een last, maar vooral een plicht. Zeker omdat het merk ook gesmaakt wordt door kiezers die tegelijkertijd Blok stemmen. Hoe valt het te rijmen? Hij, de heraut van de 'verrijkte' samenleving, en zij, de stemmen van het zuur en de angst. Het hield hem ook op zijn ziekbed bezig. "Ik ben geen maand op de maan geweest. Ik had een hele dag de tijd om de kranten te lezen. En mensenlief, wat een somberte toch!

"Nu heb ik er wél weer zin in hoor. Ik ben niet van plan om vluchtmisdrijf te plegen. Op Jeugd, Cultuur, Sport en Brussel heb ik nog schitterende hefbomen om de samenleving te verzoeten, zeker en vast."

In zijn ziekbed werd hij evenwel geduwd door een prozaïscher politiek item, door - en zit het ook bij u al zo ver weg? - probleem 177.

"Dat gaf de knak wellicht. Dat dossier, Brussel-Halle-Vilvoorde, vrat aan me, mijn weerstand was nihil en dat maakte mij tot een gemakkelijke prooi voor dat virus dat zich op de lever stortte. Dan ben je op, kun je niet meer."

Is het nu verteerd? Zit ook bij u B-H-V ver weg?

Bert Anciaux: "Helemaal niet. Op zich is de splitsing een zakelijke kwestie, maar daar werd een onnatuurlijk groot monument van gemaakt."

Met dank aan de Vlaamse meerderheidspartijen, die in een collectieve verdwazing gemeend hebben dat ze dat 'onverwijld' via het Vlaams regeerakkoord konden regelen.

"Klopt, dat was strategisch niet slim. We hoefden er niets voor te vragen, we hadden zelfs een juridisch arrest achter ons, en toch zijn we voor een kist rotte appels beginnen te bieden. En het is wat de Franstaligen als tegeneis formuleerden dat mij zo diep heeft geraakt. Sinds 1992, toen ik voorzitter van de Volksunie werd, heb ik alle communautaire ronden in dit land meegemaakt, maar nooit waren ze zo absurd en verschrikkelijk als deze onderhandelingen. Het ging over fundamentele zaken, om de basisregels van onze communautaire samenleving, over de taalwetgeving. Het totale gebrek aan respect voor de Vlamingen in Brussel heeft aan mijn lijf geknaagd. Het was waanzin wat men vroeg voor die splitsing. Gelukkig is die prijs niet betaald."

Spirit kreeg er van de PS alle krediet voor: dat bezorgde u toch wel een moment van trots?

"Nee. Ik ben vooral heel ontgoocheld geweest in de houding van de Franstalige socialisten. Die hebben zich hier in Brussel opgesteld als de onverbiddelijke verdedigers van de francofone bourgeoisie. Van de Franstalige liberalen kenden we dat, maar van de socialisten? Ik erger mij meestal aan het negativistische imago dat men in Vlaanderen ophangt van de PS, maar ik heb gezien hoe de PS in Brussel ten opzichte van de Vlamingen in Brussel het taalgebruik heeft overgenomen van de meest fervente francofone FDF'ers en liberalen. Dat is een vorm van communautair racisme. Ik had tot nu toe zeker met de Waalse PS'ers een vrij goede band, maar die is nu wel zwaar beproefd door het fanatisme van de Brusselse PS. De partij lijkt mij op dit moment niet meer geïnteresseerd in een echt interculturele hoofdstad. Ook zij vertrekken van de hegemonie van de Franstalige cultuur en willen daar zoals de MR een machtspolitiek over uitbouwen."

Wat is er zo des duivels aan een soepeler taalwetgeving in de hoofdstad? Moet elke ambtenaar te allen tijde tweetalig zijn?

"Ik kom wat dat betreft nog uit een vorige generatie wellicht. Ik ken mijn communautaire klassiekers, en de taalwetgeving is voor mij zeer essentieel. De klassiekers zeggen dat in de diensten die in contact komen met het publiek iedereen tweetalig moet zijn. Men is daar van afgeweken in de federale en gewestelijke administratie met name, en het resultaat is het fenomeen van de flamand de service. Bij de federale belastingdienst in Brussel is er één ambtenaar, op een dienst van veertig mensen, die alle Nederlandstalige dossiers en telefoontjes voor zijn rekening moet nemen. Dat getuigt niet van respect. Voor mij is dat woord fundamenteel in een interculturele samenleving. Nogmaals, als de Franstaligen dat niet overhebben voor de Vlamingen hebben ze het zeker ook niet voor anderstaligen."

Hoe ver zijn de Franstaligen te ver gegaan voor u, en wat zijn de consequenties?

"Wij bewegen vanuit Vlaanderen hemel en aarde om te komen tot een vanzelfsprekend cultureel verdrag tussen Vlaanderen en de Franse Gemeenschap. Dan vind ik het beneden alle peil dat men op hetzelfde moment via communautaire onderhandelingen eigenlijk komt zeggen: 'We hebben dat niet nodig, we eisen gewoon dat wijzelf, de Franse Gemeenschap, bevoegd mogen zijn in Vlaanderen'. Dat heeft me wantrouwig gemaakt, en dat is wel het laatste wat ik wil zijn in politiek. Ik kon het prima vinden met mijn Franstalige collega van de PS en anderen, maar als je diezelfde mensen op een PS-congres ziet applaudisseren voor een Philippe Moureaux, die Bert Anciaux, Geert Lambert en hun bende verrot scheldt, heb ik wel een probleem. Mocht men in Spirit zo'n speech geven, ik sta recht en protesteer."

Hoe moeilijk was het binnen het kartel met SP.A?

"Ik vond deze episode zeer verrijkend. We hebben gemerkt dat, soms tegen de goesting, de solidariteit geprimeerd heeft. Ik vond het goed dat we nog duidelijker hebben kunnen maken dan voorheen dat er in dit kartel twee partijen zijn."

En op geen enkel onbewaakt moment heeft een socialist geroepen: gooi die spiritisten er uit?

"Dat kan wel, maar nooit in mijn gezicht of dat van Geert. En zeker niet de mensen die met ons onderhandelden. Ik kan u verzekeren, ik heb in die maanden veel meer met Steve Stevaert en Johan Vande Lanotte samengeleefd dan met mijn vrouw. We hebben veel met elkaar gepraat, ook wel eens geroepen. En nogmaals, het is goed voor het kartel dat die spanningen er geweest zijn. Maar er is nooit chantage geweest. Anders was er nu geen kartel meer."

Louis Tobback zei: 'De SP.A bezorgt Bert Anciaux de structuur die zijn overkokende en bruisende temperament tot nu toe hadden moeten missen.'

"Een beetje stabiliteit, jazeker. Maar ik ben geen lid van de SP.A. Dat zou de SP.A niet aankunnen. (lacht) Spirit is een heel bruisende soms zeer anarchistische partij."

Terwijl algemeen bekend is dat het stalinisme in de SP.A...

"Terwijl algemeen bekend is dat er bij de SP.A een veel beter geleide democratie is, ja. (lacht)"

Wat vond u van het onverwachte vertrek van Steve Stevaert?

"Ik wist dat zijn hart in Limburg lag, maar ik heb wel even moeten slikken. Steve is toch absoluut een compagnon de route geweest. We hebben intussen al vaak en veel gebeld en ik heb niet het gevoel dat zijn vertrek een domper zal zijn op onze menselijke verhouding, misschien zelfs integendeel."

Hij was behalve kartelpartner ook vriend?

"Je moet heel erg opletten met dat soort woorden in de politiek, maar het neigt er wel naar, ja."

Johan Vande Lanotte is wellicht meer een 'kameraad'?

"Het is de man die ik wellicht het meeste vertrouw van alle politici. Ik heb daar op politiek vlak zelfs een betere relatie mee dan met Steve. Als mens hebben we veel gelijkenissen, al is hij verstandiger dan ik. (grijns) Johan verstopt zich vrij goed voor het publiek. Hij is veel meer een familieman dan men denkt. Ik heb in de politiek nooit iemand zo vaak horen praten over zijn vader, moeder, vrouw en kinderen. Een zeer emotionele man, die liever zal doodvallen dan dat toe te geven."

Even terug naar uw ziekbed. U lag daar, dertig dagen...

"En mijn dokter wou dat ik nog tien dagen bleef liggen, maar dat kon ik niet meer. De muren kwamen op me af. Nu denk ik: laat er ons maar tegenaan gaan. Ik heb er veel zin in. Ik heb de kranten traag kunnen lezen, van voren naar achteren, en mij viel op hoe gekleurd, hoe somber, hoe negatief het beeld van de samenleving is. Ik heb weer zin om voort te werken aan een vrolijker samenleving."

Kan het iets concreter?

"Ik ben dit jaar begonnen met één droom. Ik wou aan mensen proberen duidelijk te maken dat hun buur een bondgenoot is. Niet omdat Anciaux dat zegt, maar omdat het zo zou moeten zijn, dat mensen elkaar zo zouden moeten leren te benaderen. Maar dat is dus niet de boodschap die je in de kranten leest, integendeel. Dat is ook niet de boodschap waar politieke partijen mee bezig zijn. Ik heb ook niet het gevoel dat de wereldpolitiek daar over gaat. Politiek, hier en elders, gaat over macht, in partijen, onder elkaar. En er is de schijnheiligheid. Er is daar te weinig verweer tegen, ook vanuit de media. (aarzelt even) Oei, nu ben ik wel zeer somber bezig zeker?"

In 2002 schreef u een boek, De verrijkte samenleving. U vindt niet dat die samenleving de jongste drie jaar verrijkt is?

"Absoluut niet."

En dat neemt u op uw krachten?

"Het gééft mij ook kracht."

'Spirit moet sterker worden om samen met de bevolking een positief project te kunnen uitdragen', schreef u, 'dat een antwoord biedt op de verzuring en het onbehagen. Alleen met elkaar en samen met de bevolking zullen SP.A en Spirit het gat in de haag gedicht krijgen.'

"We staan niet zo ver, nee. Toch ervaar ik het veeleer als een opdracht dan als een falen. (pauze) Ik heb mij nog nooit in mijn leven neergelegd bij een negatief gevoel, ik heb altijd al uit negatieve ervaringen kracht geput."

Guy Verhofstadt, Steve Stevaert en uzelf. Hoe verschillend ook, drie mensen die niet in de politiek zitten voor geld of een postje, maar gedreven zijn door ouderwets idealisme, mensen die de maatschappij willen kneden...

"(enthousiast) Ja, en er ook van overtuigd zijn dat je ze kunt kneden."

Nummer één heeft het aan zijn tikker, nummer twee is gevlucht naar Limburg en nummer drie moet vier weken het bed houden. Is dat de prijs?

"(even stil) Ik ga ervan uit dat als ik het nog enkele weken rustiger aan doe ik daarna wel een grandslamtoernooi kan winnen. Justine Henin heeft hetzelfde virus gehad als ik, maar ze wint wel Roland Garros. Maar ja, je betaalt een prijs. Ik heb nog nooit zo vaak als de laatste weken tegen Damienne gezegd: 'Zouden we geen boerderij in Zuid-Afrika beginnen?' (lacht) Maar dat is een ziekteverschijnsel zeker?"

U hebt al vaak gedacht: nu wordt alles anders, nu komt mijn grandslamtoernooi. In 1996 zou de droom er komen met VU-Plus, toen met ID21, daarna met VU-ID, dan kwam Spirit. En telkens moesten en moeten die batterijen weer opgeladen worden. U bent toch ook niet...

"...meer van de jongste? Dat valt nog wel mee zeker? Ik ben er 45. Maar ja, ik besef wel dat niet alles meer kan. Ik begin mijn limieten te kennen. Ik heb jarenlang Vlaanderen afgehost, alle parochiezalen gedaan, honderdduizenden mensen gesproken, alle avonden weg. Dat begon in 1992, ik was voorzitter en één jaar getrouwd. Ook met ID21 ben ik fysiek ver gegaan, en ook het kartel met SP.A is een heel vermoeiende operatie, nog altijd. Het is natuurlijk gemakkelijker om in je kaartersclub te blijven zitten en te zeggen hoe goed die wel is.

"Sinds 1996, de Witte Mars, heb ik dat omgekeerd. Een normale politicus probeert koste wat het kost de mensen te overtuigen van de superioriteit van het eigen project, ik doe dat niet. Ik zoek niet naar wat ons scheidt, maar bindt. Ik ben er nog altijd van overtuigd dat je kunt winnen als samenleving als je het maar uitgelegd krijgt, als je het maar verteld krijgt. Vroeger deed ik dat rechtstreeks aan de mensen, nu kan ik dat fysiek niet meer aan. Nu moet ik wel een beetje hopen op de media."

En uitgerekend die media somberen zo heel erg, vindt u? Uitgerekend die media werken uw project zo tegen?

"(afwerend gebaar) Welnee, en indien wel dan niet bewust. Ik weet dat het een gevaarlijk pad is, rekenen op de media. Je mag dat niet, je kunt dat niet. Tot en met 2001 probeerde ik de interviewer, veeleer de persoon die tegenover mij zat dan de journalist, te overtuigen. Je weet wel: (met klem) ik wil iedereen overtuigen. Sinds mijn ontslag uit de Vlaamse regering in 2002 is die behoefte wat afgezwakt. Ik moet werken met de wapens die ik heb. Ik ben geen rationeel beest. Ik moet het hebben van engagement. En dat betekent per definitie weinig afstand."

Slaagt u er wel eens in om kritiek te onderscheiden van beledigd worden?

"Natuurlijk wel!"

Veel van uw compagnons de route hebben u nochtans altijd vrij eensluidend getypeerd: Bert kan het politieke van het persoonlijke niet scheiden.

"Dat klopt, maar ik vind kritiek helemaal niet beledigend. Ik kan mijn vak niet scheiden van het menselijke, dat is iets anders. Politiek is geen pet die je opzet, het is bij uitstek de meest menselijke opdracht die er bestaat. Het is een obsessie. Maar dat is een klassieker natuurlijk. Het slorpt ook op. Je faalt voortdurend in eigen kring. Je wilt de wereld veranderen, maar dan zeggen je kinderen: 'Hé papa, hou je eerst eens wat met ons bezig'. Maar papa is er nu eenmaal van overtuigd dat hij zich met de samenleving bezig moet houden, ook voor zijn eigen kinderen. Weet je, ik vraag niet dat de mensen de wereld leuk vinden, maar dat ze met hun buur proberen op te schieten, ja, dat moet toch lukken? Als ik analyseer waar het mij in de loop van de jaren om te doen is geweest kom ik daarop uit. Ik denk dat dat het meest fundamentele is."

In 2003 won paars de verkiezingen meer dan overtuigend. Nu kraakt, knarst en roest het. Waar is het gekanteld? Waarom lijkt de wereld nu aan al diegenen die zeggen dat alles slecht is en nog slechter zal worden, aan de neestemmers in Europa, aan diegenen die zeggen dat paars niets goeds meer kan doen, wat - laten we eerlijk zijn - ook wel klopt.

"(denkt lang na) Paars is gestopt met zichzelf te zien als een alternatief. Paars begon zichzelf te verheerlijken, is zichzelf te veel als doel en te weinig als middel beginnen te zien. Tot december 2003 liep het prima. Ik wil geen negatief verhaal ophangen, maar paars is zo...

"Ik geef u een voorbeeld. In het verleden vertolkten de paarse partijen vaak verfrissende standpunten over ethische kwesties. Maar met de standpunten over het draagmoederschap vandaag voel ik me meer verwant met CD&V dan met de VLD. (lacht ongemakkelijk) CD&V vindt heel terecht dat het absurd is om een draagmoeder te verplichten een contract na te leven als het kind er nog niet eens is. Dat vind ik heel nuchter, heel juist. Ik kan me geen enkele vrouw inbeelden die kan weten hoe ze zichzelf zal voelen op het moment dat ze een kind baart. Dus je gaat daar toch geen contract over afsluiten? Tot mijn grote verbazing was dat het standpunt van Patrik Vankrunkelsven (VLD), om de wensouders zekerheid aan te bieden. Ik vind dat getuigen van een koelheid, een nuchterheid, een zakelijk denken dat mij te ver gaat. CD&V zegt ook: laat ons eens kijken naar het belang van het kind. Neem die hele discussie van de afgelopen weken over de draagmoeder wier kindje al dan niet - al dan niet hé, want dat meisje is al honderd keer veroordeeld, al honderd keer is geschreven of gezegd dat ze het alleen voor het geld heeft gedaan, maar is dat wel zo? - op onrechtmatige manier bij Nederlandse wensouders terecht zou zijn gekomen. Dat kindje is ondertussen al maanden bij een gezin. Stop dus toch eens, hou toch op, ik kan daar niet bij. (tast af) Is dat nu een goed voorbeeld om aan te tonen dat paars te ver is gegaan? Wat is paars?"

Vertelt u het maar.

"Ik denk in alle eerlijkheid dat paars weer een beetje meer rood en blauw is geworden. Ik vind dat ook niet zo slecht. Ik vind dat veel kwaaltjes in de samenleving te maken hebben met te liberaal denken. Ik vind de neestemmen voor Europa trouwens niet noodzakelijk een negatief gegeven. Ze zijn op zich een positieve uiting van een eerlijk gevoel. De politiek moet angst niet ontkennen, maar erkennen."

Ook als die angst irreëel is?

"Ook dan. Ook dan moeten we absoluut duidelijk maken dat het irreëel is, maar om dat te kunnen, moet je het wel érkennen. Als je het ontkent, kun je het niet corrigeren."

Hoe verklaar je dat er nergens meer antidepressiva verkocht worden dan in het land dat in de toptien van de welvarendste naties staat?

"Juist, hoe verklaar je dat je in een land met het beste onderwijssysteem van de wereld toch het hoogste zelfmoordcijfer onder jongeren hebt? Maar dat is een oud verhaal, hé. De luxe werkt tegen ons, hé."

Het zou nog eens oorlog moeten worden?

"Ja zeg, alstublieft! Pas maar op, want ik heb ooit eens gevochten met een prof die hetzelfde tegen me zei. Hij had het over de negatieve impact van het Salt-ontwapeningsakkoord op de economieën van Rusland en Amerika. Mijn uitgangspunt als pacifist was natuurlijk dat dat akkoord zeer positief was. Daar begon hij eens goed mee te lachen. Vijf minuten later waren we aan het vechten. En had ik een buis. (lacht)

"Nee, we hebben geen oorlog nodig. Maar het domste wat de politiek kan doen is altijd weer een uitleg aan de dingen geven die totaal geen rekening houdt met waar het de mensen om te doen is. Ik heb mij echt gestoord aan Jacques Chirac die zei: 'De neestemmen, dat is niet duidelijk, want de helft is voor meer Europa, de rest tegen Europa'. Dat werd klakkeloos overgenomen door Jean-Claude Junker. Dat commissievoorzitter Barroso zoiets zegt, tot daar aan toe, maar toch niet Junker? En de dag nadien werd die achteloze uitleg nog eens letterlijk overgenomen door Guy ook. Dat kan toch niet meer? Dat is toch niet ernstig? Doe dat toch niet."

Wat is dan wel ernstig?

"Ernstig is dat verkiezingen altijd en overal gaan over een gevoel, een aanvoelen van de huidige situatie. Natuurlijk is het gevoel van de bevolking, van iedereen, ook van mij, negatief over het huidige Europa, niet? En ben ik een anti-Europeaan? Ik dacht het niet. Ik vind dat dus ook geen project om laaiend enthousiast over te worden, omdat het te weinig een menselijk gegeven is, te weinig democratisch, te weinig sociaal. Maar het ging in het referendum dus niet over de grondwet, zoals het bij verkiezingen ook niet om de partijprogramma's gaat, maar wel om de vraag: in wie hebben we vertrouwen?"

Vertrouwen of project? Is het grootste probleem van paars niet dat niemand nog Het Project ziet?

"Vandaar dat ik zeg, misschien is het... Voor alle duidelijkheid, ik bepleit het voortzetten van de federale regering tot in 2007, maar het is een rood-klein-beetje-paars-blauw project geworden. Het is geen puur paars project meer. Ik vind zelf dat het ook goed is dat het onderscheid tussen links en rechts, progressief en conservatief weer scherper wordt gesteld. Als er een partij is die van de belastingverlaging haar hoofdpunt maakt, vind ik dat men ter linkerzijde een scherper discours moet hanteren over verantwoordelijkheid en solidariteit voor diegenen die het minder goed hebben. Liever dan het liberaal discours over te pakken, wat ik nooit zal doen."

Het is goed als het scherper wordt, zegt u, maar als het dan scherper wordt, zoals bij de VLD...

"... hoe minder kans dat daar nog mee kan worden samengewerkt."

U bent nu eigenlijk al enkele minuten aan het aankondigen dat het de volgende keer met de christen-democraten moet zijn, wat u betreft?

"Ik vind van mezelf dat ik altijd een heel belangrijke rol heb gespeeld in de politiek, maar niet de belangrijkste. Ik zal dus niet bepalen wie met wie moet regeren."

We vragen u niet om formateur te worden, gewoon uw mening. Bent u voor een andere coalitie?

"Indien, indién, de liberalen het sociaal-economisch discours versterken in de zin van hun laatste congres dan pleit ik daar absoluut voor."

Zeker met een CD&V die op ethisch vlak niet meer in de lijn van Rome loopt?

"Vanzelfsprekend. Neem hun standpunt over het adoptierecht voor holebi's. Dat is de normaliteit zelve. Allez, de MR durft niet te zeggen dat ze daar voor zijn. Ik vind het heel positief dat CD&V het wél vanzelfsprekend vindt. Het is onwaarschijnlijk hoe lang dat allemaal heeft geduurd. In 1992 nog moest ik als VU-voorzitter een professor uit de partij zetten omdat hij in een boek had geschreven dat homofilie een ziekte was. Ik moest dat toen in de VU avonden gaan uitleggen. "

Maar als de VLD dus in de nabije toekomst...

"Ik zeg niet dat het zo zal blijven evolueren. 2006 wordt én voor CD&V én voor de VLD een cruciaal jaar. Ze zullen gedwongen worden om keuzes te maken, links of rechts, wat is hun project? Ik zie een positieve evolutie bij CD&V, ik geloof nog altijd dat het ook bij de VLD kan, maar ik zie daar vandaag ook signalen die op iets anders wijzen. Om een kat een kat te noemen: als in 2006 sommige liberalen met het Vlaams Belang scheep gaan, zal een donderspeech op een congres niet meer volstaan om de eenheid in de partij te bewaren. Dan zullen er keuzes moeten worden gemaakt. Ik weet aan welke kant de liberalen staan met wie ik veel en met plezier samenwerk, mensen als Dirk Van Mechelen en Fientje Moerman. Ik weet dat zij dat ook vinden, dat die keuzes gemaakt zullen moeten worden."

Kortom, u voorspelt een VU-scenario voor de VLD?

"Niet helemaal, nee. Ik denk dat het VLD-project vandaag zeker nog niet verwezenlijkt is, dat er nog toekomst in zit. Maar ik denk wel dat ze tot een keuze gedwongen zullen worden in 2006 en dan zitten ze misschien wél in zo'n scenario. Voor mij is de vraag wie al dan niet wil of gaat samenwerken met het VB de ultieme barometer. Het zal duidelijk maken wie de mensen zijn die gaan voor een project dat vertrouwen tussen mensen vooropstelt, of veeleer voor een samenleving waarin mensen tegen elkaar worden opgezet."

Als het dat laatste is, als volgend jaar blijkt dat er vanuit de VLD toch hier of daar met het VB in zee wordt gegaan, blijft er dan een paarse regering tot 2007?

"Dat is ondenkbaar. Maar nogmaals, de mensen die paars een gezicht moeten geven vandaag zitten niet in het kamp van diegenen die volgend jaar wel eens hard rechts uit de hoek zouden kunnen komen."

Maar dat kamp is wel bijzonder groot aan het worden, zie de sterke positie van Jean-Marie Dedecker?

"Dat besef ik heel goed. Maar de energie moet hier en nu niet gaan naar de keuzes die partijen eventueel uit elkaar kunnen drijven of splitsingen binnen partijen kunnen veroorzaken. Wel ben ik ervan overtuigd dat het beter is om uw energie nu te steken in de mensen die mogelijk voor dat VB gaan stemmen."

Is dat zo? Heeft het echt zin om te blijven proberen om vriendelijk te zijn voor de absolute - excusez le mot - klepzeikers, de onverbeterlijke kankeraars?

"Die zijn er zeker, maar toch geen 30 procent van de bevolking? Maar ik geef u gelijk, ook ik heb allang geen goesting meer om onverbeterlijk verzuurden te pamperen. Met de echte negativisten onder de Blokkers kan ik geen vijf minuten meer discussiëren. Maar er zijn heel veel andere mensen. In 2004 liep ik na de verkiezingsoverwinning of euh -uitslag liever, want Steve zei wel dat het een overwinning was maar ik was daar toch niet zo zeker van (lachje), die avond dus liep ik op de Grote Markt. Een aantal mensen kwam mij feliciteren. 'We hebben voor u gestemd, Bert.' Tof! 'Ja, op u en op het VB ook.' Kan dat, denk je? Ja hoor. Ik ben ervan overtuigd dat ik veel kiezers heb die ook op het VB stemmen. Dus er is minstens 50 procent kans dat ik die kan overtuigen om dat níét meer te doen. Dat is heel vermoeiend (lacht), maar het is haalbaar. En dus moet ik het doen."

Daarvoor moet u vooral populair blijven. Kan dat? U staat al tien jaar onafgebroken in de hoogste regionen van de populariteitspoll.

"Dertien jaar."

Kijk eens aan, u weet het beter dan wijzelf.

"Het is niet zo moeilijk om te onthouden hoor, het is vrij constant. En zolang het niet stopt, is het het enige wapen dat ik heb. Het is de drive en voor een stuk ook de kick. Ik ben een controversieel figuur, ofwel spuwen ze in mijn gezicht ofwel omarmen ze mij. Als alleen nog het eerste zou overblijven, dan is het over en uit, daar haal je geen energie meer uit. Maar er zijn nog altijd veel mensen die mij omarmen en zoenen. Ook kiezers van het VB. Dus ik moet blijven doorgaan."

Verwijt u Steve Stevaert niet dat hij voor zichzelf niet wat langer stil is blijven staan bij die gedachte?

"Ik verwijt Steve niets. Maar ook mijn eerste reactie was: verdomd, nu al?! Zo'n klassebak die vertrekt? Ik heb al gezegd dat ik een goede band met hem heb. Ik vind het geen schande als mensen hun hart volgen. Misschien wil ik dat ook wel binnen vijf jaar. Sommige mensen hebben mij dat ook gezegd, toen Steve wegging: 'Misschien moet jij dat ook maar eens gaan doen, Bert'. (fijn lachje) Die zeggen dat evident uit bezorgdheid."

Het heeft tegelijkertijd iets schamels en zelfs bijna panisch, dat u moet zeggen: 'Dit hier, mijn populariteit, is mijn enige wapen'.

"Ook menselijk is dat beklemmend, ja. Van nature ben ik het tegenovergestelde van iemand die in de kijker wil lopen. Nog altijd, als ik naar een receptie moet of op andere publieke gelegenheden moet zijn, moeten er mensen met mij mee. Ik sta altijd te sterven tot ik een vriend tegenkom. Daar klamp ik me dan aan vast. Maar zodra ik op een podium sta, gaat die verlegenheid, die angst ook, weg. Toen ik als kind toneel moest spelen, had ik altijd de track. Ik had als kind nooit de behoefte om... (denkt na) hoewel, ja misschien toch wel, ik heb altijd verder willen gaan. Toen ik in het vijfde leerjaar zat, won ik eens de grote prijs. Ik moest toen improviseren voor een zaal van 1.000 mensen. Ik lag daar vijf nachten van wakker: waarom doe je daar in godsnaam aan mee, als je er zo van afziet? Maar ja, het is die kick, hé. Zeer tegenstrijdig hoor, want eigenlijk ben ik een controlefreak. En toch kies je voor een stiel waarin je niets onder controle hebt."

Wat natuurlijk nét de ultieme uitdaging voor de controlefreak is.

"Misschien wel. (lachje) Misschien wel."

Citaatje uit een geschreven portret van u, anno 2002: 'Hoogten en laagten. Het geluk zal hij nooit vinden in de politiek, maar ook niet daarbuiten'.

"Ik ken dat citaat, het verscheen op de dag dat mijn moeder gestorven is. Jaja, ik moet leren om, ik weet dat van mezelf, ik moet absoluut leren, en misschien moet heel de samenleving dat leren, te zien dat er zoveel moois is. Ik heb alles om intens gelukkig te zijn, maar ik wil altijd meer, niet materieel, maar emotioneel. Vroeger kon ik intens genieten van heel kleine zaken. Ik zou dat opnieuw moeten kunnen. Ik vind dat een absoluut na te streven iets, leren je hart helemaal te volgen. Kan dat in de politiek? Ik denk het niet. En indien het je wel overkomt in de politiek dan word je wellicht gouverneur, niet?"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234