Dinsdag 15/10/2019

Paars in staat van ongenade

Na haar falende tv-optreden jammerde Christine Van Broeckhoven over een 'rechts complot'. Dat klopt niet. Wel zijn er vandaag geen cadeautjes weggelegd voor kopstukken van Open Vld of sp.a

Afgaande op het politieke debat tijdens deze campagne lijkt het alsof paars niet goeds meer kan, alsof paars nooit iets goed gedaan heeft. 'Tijd voor ander en beter', dat is de sfeer.

Het kan natuurlijk nog veranderen. In 2003 zette de sp.a een fameuze eindsprint in en verdrong Steve Stevaert op de valreep Stefaan De Clerck als challenger van Guy Verhofstadt. Tegelijk zag Agalev het krediet pijlsnel verschrompelen. Voor ze dat beseften, zaten ze onder de kiesdrempel.

Maar waarom zou dit jaar het tij keren? Eerder dan van richting te veranderen lijkt de opgestoken wind nog aan te wakkeren. Verhofstadt daagt Leterme uit voor een tv-debat en vervolgens wordt Leterme tot winnaar uitgeroepen. Dat is dodelijk.

Was Leterme echt zo goed? Nauwelijks. Hij steekt de pluim van de Vlaamse jobs op eigen CD&V-hoed en schuift 'paars' de Brusselse en Waalse werklozen toe. Alsof 'werk' de verdienste is van ook maar één CD&V'er. Zelfs in Vlaanderen is het de bevoegdheid van sp.a'er Vandenbroucke. Maar dat deert Leterme niet. Als de wind meezit, gaat alles vanzelf.

En verliezen doe je alleen. Verhofstadt zit stilaan in de positie van De Clerck in 2003. Toen mocht die zeggen wat hij wilde, hij werd toch niet geloofd. Nu zijn de rollen omgekeerd, kan CD&V de Open Vld-kritiek haast achteloos pareren, de bezwaren even wegwuiven met het slappe handje. Meer moet dat niet zijn.

Elk op zijn beurt, grommen ze bij CD&V. Ook zij moesten ooit de spot trotseren van een tegenstrever die zich onaantastbaar wist toen paars 'de tijdgeest' mee had. 'De' publieke opinie bestaat zogezegd niet, 'de' pers is vrij, elk schrijft en zegt wat hij wil. En toch zijn er momenten dat bijna iedereen hetzelfde schrijft en zegt. Paars heeft lang genoten van zo'n état de grâce. Vandaag zit paars in een état de disgrâce, een staat van ongenade. Tegelijk voelt de oppositie zich in een winning mood. Hun kritiek is hard en ongenadig, zelf lijken ze onkwetsbaar. Want de tijdgeest is gekeerd. Dat fenomeen doet zich niet alleen in de strijd tussen CD&V en Open Vld voor, maar ook tussen sp.a en Groen!

Vandaag fluiten de Vlaamse socialisten in het donker. Vande Lanotte wacht af terwijl Verhofstadt en Leterme vechten. In de praktijk verdedigt alleen Open Vld 'paars'. Sp.a-Spirit doet daar niet aan mee, want sp.a-Spirit is naar eigen zeggen vooral met de toekomst bezig. 'Wij liggen in het midden van het bed', zeggen ze. Dat gevoel leeft intern ook: dat de socialisten er sowieso zullen zijn. In welke coalitie, het maakt niet uit: een tripartite, met CD&V, met Open Vld, al dan niet met Groen! erbij. Het maakt niet uit, want sp.a-Spirit is toch van de partij. Niet? Die strategie ademt zogezegd veiligheid uit, maar is eigenlijk riskant. Ze wiegt namelijk in slaap. Dan zie je de klap zelfs niet aankomen.

De laatste twintig jaar wonnen de socialisten alleen de verkiezingen waarin ze zich duidelijk profileerden. Als antiraketten- en anti-inleveringspartij in 1985. Als anti-VLD-partij in 1995 - 'Uw sociale zekerheid' - met Tobbacks als Churchill, de buldog die waakt over het land en de kleine lieden. Als de paarste partij in 2003, met Steve Stevaert, de socialistische middenstander, de 'actieve welvaartsstaat' in mensengedaante. In 2004 profeteerde Stevaert: 'We liggen midden in het bed.' Het werd een nederlaag, en ze kwam hard aan, want onverwacht.

"Elke verkiezing heeft haar verrassing. Ik hoop dat het dit keer niét de CD&V is", grijnsde Herman Van Rompuy onlangs op zijn De Morgen-blog. Johan Vande Lanotte en co. mogen de vingers kruisen dat het, in weerwil van de rustgevende peilingen, dit keer niet de beurt aan de sp.a is.

De tegenstand van Groen! zou fameuzer kunnen uitvallen dan verwacht. Omdat de sfeer zo antipaars is. Ook ter linkerzijde. Vande Lanotte maakt van de derde wereld een belangrijk punt in zijn programma. Zegt 11.11.11.: 'Paars was een ramp voor ontwikkelingssamenwerking'. Dank u wel, zegt Groen!

Of het hoofddoekendebat. Dat had helemaal geen debat hoeven te zijn, als het niet op de agenda was gezet door de Antwerpse sp.a'ers, Patrick Janssens en Monica De Coninck voorop.

Janssens heeft de reputatie een knap strateeg te zijn, maar dit keer maakte hij een beginnersfout. Er was in Antwerpen namelijk geen hoofddoekenprobleem, tot hij het zelf veroorzaakte. Nu zie je al die BV's die zich vorig jaar nog als Patrickfans outten en de 0110-concerten patroneerden, vandaag vrolijk de Boeh!-campagne ondersteunen. Die is, laten we wel zijn, gericht tegen de hoofddoekenrichtlijn, dus tegen het Antwerpse schepencollege, dus tegen Janssens, dus tegen de sp.a. Als één partij hierop kan kapitaliseren, is dat Groen!

De tijdgeest in progressieve zin beïnvloeden en dan die sfeer electoraal verzilveren: in oktober 2006 trakteerde Janssens zichzelf erop. In juni 2007 zet diezelfde Janssens Vande Lanotte een pad in de korf. En, erger, zijn eigen lijsttrekker Christine Van Broeckhoven.

Doe het Van Broeckhoven maar aan, want uitgerekend Groen! heeft in Antwerpen een allochtone vrouw als lijsttrekker. Noël Slangen, Patrick Janssens: het is bepaald niet de campagne van de Grote Strategen.

Terzijde: tot dusver won Janssens alleen verkiezingen zonder progressieve oppositie (in 2003 zat Agalev mee in de regering, in 2006 Groen! in het schepencollege). Met groenen in de oppositie is het moeilijker vechten. In 2004 mispakte Janssens, samen met de hele sp.a, zich al aan Groen! En dit jaar geeft hij Groen! de gedroomde voorzet.

Bovendien maakt de 'staat van ongenade' voor paars het Van Broeckhoven extra moeilijk. Na haar falende tv-optreden jammerde ze over een 'rechts complot'. Dat klopt niet. Wel zijn er vandaag geen cadeautjes, zelfs geen snoepjes weggelegd voor kopstukken van Open Vld of sp.a. In de sfeer van 2003 zou Van Broeckhoven een geweldige joker geweest zijn. De sp.a stond sowieso op winst, de lijsttrekkers moesten die bonus aandikken. Vandaag moet elke socialistische stem verdedigd worden. Dat is een taaiere strijd.

Helaas staat bovenaan op de Antwerpse lijst niet één ijzervreter. Op Jan Peeters na, maar zijn nut ligt in de Kempen, niet in Antwerpen. In Antwerpen moet de klus geklaard worden door Maya Detiège, pas sinds 2003 parlementslid. Door Fauzaya Talhaoui, in 2003 niet verkozen als groene lijsttrekker. Door Greet Van Gool, eerst gezakt als regeringscommissaris en vervolgens nog eens als parlementslid. Dan komen twee niet-politici: Opelarbeider Rudy Kennes en milieuactiviste Margaretha Guidone. Dan volgt, oneerbiedig uitgedrukt, de lijstvulling.

Als deze Antwerpse sp.a-lijst de verkiezingen wint, verdienen Van Broeckhoven, Peeters, Detiège en co. een plaats in de geschiedenis. Dat is zonder ironie gezegd, want het zou de eerste keer zijn dat een lijst wint die apert zwakker is dan ze had kunnen zijn.

Want helemaal achteraan, bij de lijstduwers, of bij de opvolgers, en ook daar achteraan, dáár verdringt het schoon volk zich. Daar wemelt het van de Janssensen, de Van Weerts, de Gennezs, de Salmi's, de De Conincks en de Van Brempts. Ze 'steunen', zeggen ze. En ze nemen geen verantwoordelijkheid.

Een slecht karakter zou zeggen: alsof ze de bui zien hangen en alvast veilig schuilen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234