Zondag 09/08/2020

OpinieCarl Devos

Paars-geel kan niet, de regenboog evenmin, een noodregering al helemaal niet. Wat blijft er nog over?

De politieke actualiteit volgens UGent-politicoloog en De Morgen-columnist Carl Devos.

De politiek trekt zich weer op gang, in dezelfde loopgraven die steeds dieper afdalen. Zowel in Vlaanderen als federaal is een doorstart nochtans hoognodig.

Jambon I miste haar start. Er was de weigering, tijdens een chaotisch en gespannen debat, om het parlement beschikbare begrotingscijfers te geven, die ondanks investeringen vooral een besparingsoefening leken. Amateuristische ingrepen op welzijn, een sanering in de cultuursector die na protest kan bijgestuurd worden. Een ontgoochelend klimaatplan, een alarmbelprocedure tegen hervormingen in de socioculturele sector. Een foute, polariserende en misleidende uitspraak over de kinderbijslag van asielzoekers, ten andere het gevolg van een beslissing van Bourgeois I. Een overbodige uitspraak over de gemiste coalitie met het Vlaams Belang, waarmee Jambon lijkt te suggereren dat CD&V en Open Vld tweede keuze zijn. Waarna Gwendolyn Rutten opvallend hard uitviel tegen ‘het papegaaien van extreemrechts’. Al was het maar om haar federale regenboogambities te versterken: eensgezindheid in eigen rangen oproepen tegen deze N-VA. Eerder al injecteerde Bart Somers het federaal debat in de Vlaamse regering.

Voorlopig lijkt die regering het zonder herkenbaar project te moeten doen, en al zeker zonder een positief, verbindend of begeesterend project. Jambon I bleef zwaar onder de verwachting. Ze moest beter doen dan Bourgeois I, maar toonde zich inderdaad als een coalitie van verliezers. Veel balen, weinig stralen. Er zijn verzachtende omstandigheden: door de late start waren de begroting, kabinetten en beleidsbrieven niet klaar. De coalitie bleef ongewijzigd, maar Jambon I is niet gerodeerd. Hoewel de spanning vooral buiten de regering zit, is Jambon I nog geen ploeg. Ook in het parlement is de meerderheid dat (nog) niet. Als dat allemaal keert, met een enthousiasmerende heropstanding, zijn die eerste maanden zo weer vergeten. Maar de omstandigheden zijn ongunstig voor zo’n wending. 

De openlijke spanningen tussen de top van Open Vld en N-VA drukken het optimisme. Verdachtmaking en verwijten gaan over en weer. Ze gaan ver voorbij het vertolken van de eigen opvattingen of het geciviliseerd meningsverschil. Na de verkiezingen van 2014 bleven N-VA en CD&V ook in Michel I tegen elkaar campagne voeren. Het lijkt er nu op dat N-VA en Open Vld de kiesbijl niet begraven. Open Vld wil zich bevrijden van de slagschaduw van N-VA, die dan weer naar rechts geduwd wordt. Wat als straks Open Vld en CD&V in een N-VA-loze federale regenboogregering stappen? Een die geen federaal verlengstuk zal vormen van het Vlaams regeerakkoord. Zonder goede afspraken zal Jambon I dan zeker verzanden.

In het Vlaams legislatuurparlement zitten de Zweedse partijen met elkaar opgescheept. N-VA, zo sterk als CD&V en Open Vld samen, kon ondanks electoraal verlies meer haar stempel op het regeerakkoord drukken dan bij Bourgeois I, maar de federale setting werkt tegen. CD&V en Open Vld zullen niet toelaten dat Jambon I een stormram tegen de federale regenboog wordt. N-VA heeft geen alternatief voor beide partijen. Als Jambon I sputtert, kan N-VA niet opwerpen dat het beter met het Vlaams Belang had bestuurd: dat excuus zal enkel het Vlaams Belang doen groeien. Dat ook CD&V – die na 26 mei én meer (rechts) zelfbewust én een niet-vijandige houding aanneemt tegenover N-VA – en Open Vld belang hebben bij een goeddraaiende Jambon I, moet die regering enigszins beschermen tegen federale rukwinden.

Daar dreigt uitzichtloosheid. Paars-geel kan niet, de regenboog evenmin, een noodregering al helemaal niet. Wat blijft er nog over? Onbekende formules, die niemand nu kan bedenken. De methode van Coens en Bouchez, langs dossiers en een as, lijkt nogal sterk op die van eerdere informateurs. De formatie draait al maanden in cirkels. Finaal komt het steeds op hetzelfde neer: zijn CD&V en Open Vld bereid om zonder N-VA te besturen? Of moet er dan toch eerst een tour voor De Wever komen, al was het maar om paars-geel te kunnen afsluiten?

Ondertussen kruipt de formatie in de gevarenzone van de voorzittersverkiezingen bij Open Vld, in maart. Die elke dag voelbaarder wordt. De positie van Rutten is verzwakt, haar forcing om Open Vld voor die voorzittersverkiezing in paars-groen te krijgen, heeft de Vlaamse liberalen vooral verdeeld. Ook de band met MR blijkt minder sterk dan gehoopt. Bij N-VA kunnen ze de formatie rekken, tot na de blauwe voorzittersverkiezing: de kans is groot dat een nieuwe de uitgesproken paars-groene voorkeur van Rutten niet deelt. De vraag is of de PS, die ooit vrij dicht bij paars-groen stond, die bocht dan kan maken.

De formatie slentert, lijkt uitzichtloos. En zijn geen lopende zaken van waaruit, zoals met Verhofstadt III na de verkiezingen van 2007, een noodregering kan groeien. Ook een afspiegelingscollege of zakenkabinet zijn onhaalbaar. Als de formatie de zomer ziet verschijnen, komen vervroegde verkiezingen op tafel. Misschien eerder al. Het kan dat die niets oplossen, misschien net wel. Dat is onvoorspelbaar. Als niets meer beweegt, behalve schijnmanoeuvres, rest enkel ctrl+alt+del. Gezien de onkunde van politici laten ze de arrogantie – kiezers vergissen zich – beter varen. Wie kan het hen kwalijk nemen, als kiezers ontgoocheld zouden stemmen?

Het is nog te vermijden, maar de dag des oordeels doemt aan de einder.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234