Maandag 20/05/2019

Achtergrond

Paard van Troje of gewaardeerd academicus?

Montasser AlDe'emeh: 'Je kunt blijkbaar niet voor beide kanten goed doen.' Beeld Artur Eranosian

Hij was er opeens, vanuit het niets. Een jihaddeskundige die zijn kennis niet zozeer uit de boeken had, maar door een brede kennissenkring van Syrië-gangers. Gisteren werd Montasser AlDe'emeh (26) in Molenbeek van zijn bed gelicht en door een onderzoeksrechter in Mechelen een hele dag lang ondervraagd in een terreuronderzoek.

'Khalid Ben Larbi, de in Verviers gedode ex-Syrië-strijder was een lieve, knappe en vriendelijke jongen. Ik kan het nog altijd niet geloven.' Een daarna snel weer verwijderde tweet van bijna een jaar geleden. Voor het bredere publiek was Montasser AlDe'emeh nog een volslagen onbekende.

Hier was een twintiger uit Molenbeek, student nog, en net als de twee van Verviers opgegroeid langs de foute kant van metrostation Simonis. Iemand die hun taal sprak, maar ook die van ons. Belkrediet had hij zelden, converseren ging het makkelijkst door via Facebook een café in het centrum van Brussel aan te wijzen. Op tijd kwam hij nooit. Altijd bezweet, vermoeid, als drager van een last.

Toen Montasser in de nasleep van 13 november door de Brusselse politie hardhandig werd aangepakt tijdens een fouillering, kreeg hij de steun van Robert Fisk: "AlDe'emeh heeft meer voor onze veiligheid gedaan dan alle officiële Belgische instanties samen. De politie zou er beter aan doen zijn boek te lezen."

Vals attest?

AlDe'emeh wordt er nu van verdacht een vals attest te hebben gefabriceerd dat op 27 november voor de raadkamer in Antwerpen is gebruikt om Jawad O. vrij te pleiten. O., broer van een jonge Mechelse imam, stond volgens het parket op het punt om naar Syrië te vertrekken. Hijzelf ontkent dat, liet zijn advocaat schermen met een attest dat moest aantonen dat hij bij kenniscentrum De Weg Naar in Molenbeek een deradicaliseringscursus had gevolgd bij AlDe'emeh, maar volgens de politie is dat vals. Bij huiszoekingen in Molenbeek, Mechelen en Antwerpen werden drie mensen opgepakt onder wie ook Montasser AlDe'emeh. In de vooravond, na een dag lang te zijn ondervraagd, werd hij vrijgelaten onder voorwaarden.

AlDe'emeh staat al meer dan een jaar op de zwarte lijst van nagenoeg alle Belgische inlichtingendiensten. "Wij weten niet voor wie die man rijdt", zegt een hooggeplaatste bron. "Wij weten enkel dat hij in IS-gebied is geweest, en teruggekeerd. En dat hij met academische verdiensten schermt waar wij onze twijfels bij hebben."

Montasser, geboren in een Jordaans vluchtelingenkamp, naar eigen zeggen zelf ooit erg vatbaar voor de lokroep van de gewapende strijd, reisde in 2014 naar door IS bezette gebieden in Syrië. Hij voerde er gesprekken met uit België vertrokken strijders, schreef samen met onderzoeksjournalist Pieter Stockmans het boek De Jihadkaravaan. "Ik kan nooit goed doen", zei hij enkele maanden geleden, starend naar zijn profielpagina waarop doodsbedreigingen vanuit Raqqa waren verschenen. "Ik weet niet of ik nog kan doorgaan met dit werk", zei hij toen. "Ik probeer jongeren te helpen, dialoog tot stand te brengen. Maar je kunt blijkbaar niet voor beide kanten goed doen."

VRT liet gisteravond in zijn journaal beelden zien van een ontmoeting tussen journalist Eric Goens en Montasser, enkele uren voor die zou worden opgepakt. Hij zei daar ook zelf te denken dat hij gevolgd wordt door de Staatsveiligheid, "als lokaas".

60 interviews met IS-strijders

Hij mag dan door de politie bekeken worden als een potentieel paard van Troje, in Vlaamse academische kringen is vooral waardering te horen. "Ik ontmoette AlDe'emeh tijdens debatten en vind zijn standpunten interessant en correct", zegt Patrick Loobuyck, moraalfilosoof en mede-auteur van het boek De lokroep van IS: "Omwille van zijn Palestijnse afkomst staat hij wel zeer dicht bij de problematiek van de Syrië-strijders. Sommigen zullen zeggen dat hij net daardoor een meerwaarde biedt. Er zijn weinig onderzoekers die zo dicht bij het onderwerp geraken en daardoor een gedetailleerd beeld kunnen schetsen van geradicaliseerde jongeren en Syrië-strijders. Anderen stellen dan weer vragen over zijn objectiviteit."

Of over zijn aanwezigheid in de les. Montasser AlDe'emeh is hyperaanwezig in kranten en op tv, maar iets minder op de universiteit.

Auteur en UA-professor Ludo Abicht was medepromotor van AlDe'emehs doctoraat over radicalisering bij jongeren. "We hadden samen met AlDe'emeh een werkplan uitgetekend. Maar waarschijnlijk omdat Montasser heel druk bezig was met allerlei media-optredens, liep de scriptie vertraging op. Op een bepaald moment hebben we hem duidelijk gemaakt dat het tijd werd om een eerste hoofdstuk in te leveren. Dat is er nooit gekomen. Wel hoorde ik onlangs dat hij een nieuwe promotor had gevonden aan de Radboud Universiteit van Nijmegen."

Het neemt niet weg hij volgens Abicht een gewaardeerde stem is. "Ik ken niet veel onderzoekers die zestig lange en gedetailleerde interviews deden met Syrië-strijders. Ik ken niemand die zover gaat om aan informatie te geraken."

Spreidstand

De gematigde Gentse imam Brahim Laytouss zegt zich wel eens gevangen te voelen in dezelfde spreidstand als Montasser AlDe'emeh. "Aan de ene kant moedigt de overheid ons aan om een brug te slaan met radicaliserende jongeren, tegelijk krijgen we te horen dat we ons niet mogen verbranden en een bepaalde grens niet mogen overschrijden. Probleem is dat niemand ons duidelijk aangeeft waar die deontologische grens precies ligt. Het is alsof de overheid ons vraagt om in het water te springen maar niet nat te worden."

Het federaal parket meldde gisteravond dat Montasser AlDe'emeh in verdenking is gesteld voor valsheid in geschrifte en het gebruik van valse stukken. En zo ook Khalid O., de broer van Jawad, voor wie AlDe'emeh het attest fabriceerde. Hij is net als AlDe'emeh vrijgelaten onder voorwaarden. Opvallend: ook Jawad O. werd gisteren na zeven weken voorarrest vrijgelaten, zonder voorwaarden. Dat lijkt erop te wijzen dat eerdere verdenkingen over zijn nakend vertrek naar Syrië zonder grond zijn.

Een van de AlDe'emehs opgelegde voorwaarden is dat hij tijdelijk niet mag spreken met de media.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.