Woensdag 27/01/2021

P.F. Thomése: "Wie de illusie heeft de wereld te verbeteren, schrijft slechte boeken"

P.F. Thomése.Beeld Robin van Lonkhuijsen

En wat als de schrijver nu eens zelf een personage was? De man die je de hand schudt, heet Frans Thomése. Schrijft hij, dan wordt hij P.F. Thomése. "Ik heb een sado-masochistische verhouding met mijn personages." Lees het volledige interview morgen in de boekenbijlage van De Morgen.

Het is de dag dat Nederland in nationale rouw is en rijdend naar Haarlem, waar de schrijver woont, draait de radio op verzoek plaatjes van troost. Cyndi Lauper en Katie Melua en Neil Young: 'Only Love Can Break Your Heart'. De presentator vindt het een goed idee om, zoals oranje lintjes bij het WK voetbal, nu zwarte lintjes aan autospiegels te hangen.

Je ziet er niet een. Op de snelweg wel een digitaal bord: "Veilig herdenken? Zoek een P op de pechstrook." In de stad hangen vlaggen halfstok. Straks om 16 uur landen in Eindhoven twee vliegtuigen met slachtoffers van vlucht MH17. Dan valt Nederland een minuut stil.

Een reis naar Israël ontlokte hem ooit Grillroom Jeruzalem, in al die droevige doden in Oekraïne zitten veel boeken. "Inspiratie werkt nochtans anders", zegt de schrijver, op de bank op zijn terrasje. "Zelf schreef ik inderdaad meteen over Israël. Dat bezoek aan de Gazastrip liet me niet los, ik kwam thuis met iets wat ik nog nooit gezien had, ik wilde het vertellen. Het had te maken met het onrecht en met de hele persoonlijke emotie. Een oorlog is voor iedereen een persoonlijke oorlog, want het conflict is onbegrijpelijk door de abstractie ervan. Dan wordt er een bak verhalen over je uitgestort en je gaat luisteren. Dan wordt politiek persoonlijk en dàt is de sleutel."

"Oekraïne is anders", zegt hij dan. "Het is als het ware een verhaal dat alleen niet waar wil worden. Nu al een film die nog alleen nog werkelijkheid moet worden. De onwezenlijkheid is groot. De Palestijnse kwestie is vanuit historische gebeurtenissen nog te verklaren, maar dat vliegtuig is een kwaadaardige grap. Daar zit geen enkele rationaliteit in. En daar zou je nu alleen iets heel clichématigs mee kunnen doen."

P.F. Thomése legt zelf de link met het eigen grote verdriet. In 2003 verscheen Schaduwkind, een klein boekje over de dood van zijn dochtertje. "Eigen verlies komt nooit in één keer binnen, er zit een element van onvoorstelbaarheid in en dat blijft tot je doordringen, steeds opnieuw. Het is een gat en er is niks te zien. Het leven trekt verder en je andere kinderen aan je mouw en dat is het bedrieglijke: je denkt dat je opgenomen bent in allerlei verbanden. Sindsdien ga ik bijna nooit meer naar begrafenissen. Ik kan het niet verdragen. Stel dat ik bij de kist van een verre tante sta te huilen, dan denkt allicht iedereen: 'Wat een aansteller, die denkt zeker aan de erfenis.' Maar het is je eigen verdriet dat ergens onder een vlies zit. Bij zo'n ramp als dit wordt dat verdriet abstract. Twee treinen met lijken: daar kun je niks bij voelen. Bovendien is het mijn verdriet."

'Schrijven is een nooduitgang tekenen op het bordkarton van de werkelijkheid', zei hij ooit in een interview. Is het dan dat? "Schrijven biedt geen oplossing. Laatst werd ik benaderd met de vraag of ik iets wilde doen voor een paar Somalische vakbroeders. Maar een schrijver verhoudt zich slecht tot de echte wereld. Ik zou iets kunnen doen voor die mensen, maar mijn buurman zou dat net zo goed kunnen. De macht van de schrijver is net zo banaal als die van de buurman. Tom Lanoye kan het wel goed, hij gebruikt op tv zijn verbale talent als politicus. Tom is een dubbeltalent, maar de meeste schrijvers zijn niet zo welbespraakt. Het enige voordeel is je toegang tot een massamedium, maar je effect blijft gering. In Nederland wordt dan makkelijk Multatuli van stal gehaald. Een schitterend boek dat de romankunst beïnvloed heeft, maar politiek heeft het geen cent veranderd. De toestand in Indonesië is door Max Havelaar echt niet verbeterd. Een schrijver die de illusie heeft de wereld te verbeteren, schrijft een slecht boek. Ik heb alleen de film The Color Purple gezien, maar je ziet vanop een afstand dat dat boek (waarmee schrijfster Alice Walker de Pulitzerprijs won, RVP) een slecht boek moet zijn. Elke publiciteitsafdeling had het kunnen schrijven."

Dit is slechts een fragment uit een langer interview Met P.F. Thomése. Lees het volledige stuk, met foto's van Stephan Vanfleteren, morgen in de boekenbijlage van De Morgen. Abonnees lezen de krant gratis digitaal.

Intiem in een leesclub met P.F. Thomése? Dat kan op 20 september in Gent, op het literaire Das Magazin Festival.

Beeld kos
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234