Vrijdag 02/12/2022

P.C. Paardekooper, Nederlands taalkundige die België op zijn kop zette

Hij verdedigde 'groter als' en 'goet gespelt', hij was Nederlander én een rabiate flamingant: geen beter woord dan tegendraads dat bij taalkundige P.C. Paardekooper past. Vorige week overleed hij op 92-jarige leeftijd, zo werd woensdag bekendgemaakt.

U houdt van zinsontleding? Hebt nooit zonder dt-fouten kunnen schrijven? Bent de Vlaamse zaak nogal genegen? Als u tot een van die drie categorieën behoort, dan was P.C. Paardekooper uw man. Zijn naam mag weinigen iets zeggen, zijn erfenis is niet te onderschatten.

"Paardekooper was een verschrikkelijk eigenwijs en lastig man", zegt Joop van der Horst, hoogleraar Nederlandse Taalkunde aan de KU Leuven, "maar een buitengewoon bekwaam taalkundige. Zijn Beknopte syntaxis uit 1963, waarin hij de Nederlandse grammatica beschrijft, is een monument van 1.400 bladzijden. Het systeem van zinsontleding dat hij daarin voorstelde is erg lang gebruikt op Nederlandse scholen."

Maar ook hier en daar in Vlaanderen ontsnapten kinderen uit de lagere school niet aan die methode-Paardekooper. Daarin kreeg elk onderdeel van de zin een teken. Persoonsvorm en onderwerp moesten tussen haakjes staan, voltooid deelwoord tussen accolades, één streepje duidde het lijdend voorwerp aan, twee streepjes voor het meewerkend voorwerp. "Uniek, maar nagenoeg onleesbaar", zegt Van der Horst over de methode-Paardekooper.

Ook voor de Nederlandse spelling ontwikkelde Paardekooper een nieuw systeem. In 1963 stichtte hij de Vereniging voor Wetenschappelike Spelling (nee, daar zit geen spelfout in), die tot op vandaag bestaat. Die "streeft naar 'n fundamentele verbetering van de spelling en naar meer vryhyt en toleransie op spellinggebiet", zo klinkt het op de website.

Kort uitgelegd bestaat het systeem uit slechts drie hoofdregels (maar eigenlijk zijn dat 'hooftregels'), waarvan de belangrijkste deze is: "Letters worden geschreven zoals ze worden gehoort in 't afzonderlike woort, zoals uitgesproken in Algemeen Nederlants."

"Paardekooper heeft een prominente rol gespeeld in de spellingdiscussies van de jaren zeventig. Zo'n soort fonetische spelling gold toen in bepaalde kringen als het na te streven ideaal", legt hoogleraar Van der Horst uit. "Gelukkig is het bij dat ideaal gebleven. Een slim systeem, dat wel, maar het is vooral geschikt voor computers."

P.C. Paardekooper studeerde Nederlandse taal- en letterkunde in Leiden en Utrecht. Van 1970 tot 1986 doceerde hij Nederlandse taalkunde aan de Kortrijkse afdeling van de Leuvense universiteit. Maar zwijgzaam gastarbeider zijn, daar was hij de man niet naar. Niet alleen was hij een vurig pleitbezorger van wat toen nog ABN heette (Algemeen Beschaafd Nederlands, ondertussen veranderd in AN), hij begon zich tevens in te laten met de Vlaamse strijd.

Zo publiceerde hij in 1962 een aantal lezingen voor de KRO-radio in het boekje Er zijn geen Belgen. Daarin klinkt onder andere dat het Frans op de lagere scholen afgeschaft moet worden, dat de Walen een uitstervend volk zijn, dat Vlaanderen en Nederland dringend weer één natie moeten vormen, en dat strijd gevoerd moet worden tegen de 'brutale kulturele agressie van het Frans'.

Zijn standpunten leidden tot behoorlijk wat controverse: dat een taalkundige en buitenlander bovendien zich met de Vlaamse zaak bemoeide, was ongezien en ongehoord. Paardekooper werd persona non grata verklaard, en kreeg in de jaren zestig zelfs twee keer het verbod om lezingen te geven in België .

"Taalkunde is nu niet meteen een vak waarin je beroemd kunt worden, maar Paardekooper heeft zijn naam in onze sector toch gemaakt", besluit Joop van der Horst. "Zo zullen velen zich hem nog herinneren van zijn strijd voor 'groter als' in plaats van 'groter dan'. Paardekooper had bovendien het talent om heel helder uit te leggen wat hij bedoelde. Hij was heel goed in oneliners. Reclamemaker of politicus, dat zou ook nog iets voor hem geweest zijn."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234