Woensdag 03/06/2020

Rwandaproces

Overlevers genocide op assisenproces: ‘We vroegen om ons te sparen. En toen openden ze het vuur’

De Rwandees Fabien Neretsé (r.), die deze week terechtstaat in Brussel voor betrokkenheid bij oorlogs- en genocidemisdaden, zijn advocaat. Beeld BELGA

Het assisenproces tegen Rwandees Fabien Neretsé kende een aangrijpende zitting. Enkel twee kinderen overleefden het drama dat zich vlak naast de beschuldigde afspeelde. ‘Ik lag tussen de lijken en hoorde de daders zeggen: ‘We moeten nagaan of iemand nog ademt’.’ En toch kon de verdediging punten scoren.

Op 9 april 1994, enkele dagen nadat het vliegtuig met de Rwandese president neerstortte en daarmee de Rwandese genocide begon, vond er een drama plaats in Kigali, vlak bij het huis van een zekere Fabien Neretsé. Tien buren die wilden vluchten, werden in koelen bloede omgebracht door militairen en leden van de interahamwe-militie. Omdat ze Tutsi waren, of omdat ze wilden vluchten voor het geweld van de extremistische Hutu’s van de Interahamwe. 

“Meteen nadat het vliegtuig was neergestort, kwamen er berichten dat men Tutsi’s wou vermoorden”, getuigde Régine Bategure. “We bleven dagenlang binnen. Wie als Tutsi toen op straat ging, werd afgemaakt”, zei haar broer Emmanuel Nkaka. Bategure is nu 41 jaar, haar broer 37, maar tijdens het drama waren ze 16 en 11. Ze woonden bij hun oom en tante, de Belgische Claire Beckers. Beckers was dus getrouwd met een Tutsi.

Huis doorzocht

“8 april kwamen er een vijftal mannen van de Interahamwe”, zei Régine Bategure. “Ze gooiden explosieven in de tuin en doorzochten het huis. Pas als ze geld kregen, vertrokken ze.” De dag erna pakte de familie het noodzakelijke in en ging naar hun buren, die tussen Beckers en beschuldigde Neretsé woonde. Ook enkele andere buren die wilden vluchten, verzamelden er. Toen de poort open ging om weg te rijden, verscheen een voertuig met militairen en interahamwe.

“Ze werden begeleid door een burger”, getuigde Emmanuel Nkaka. “Ik kende die man van gezicht omdat hij bij Neretse woonde”, zei Régine Bategure. “De dochter van de buren noemde hem Emmanuel. Die mannen dwongen ons uit te stappen, beledigden ons en sloegen met ijzeren staven. Ze kenden Claire en haar man. Ze wisten dat ze Belgisch was en dat hij bij de FPR zat.”

De FPR is het Rwandees Patriottisch Front, de partij van Tutsi’s en gematigde Hutu’s van huidig Rwandees president Kagamé, maar toen in een geweldadige machtsstrijd verwikkeld.

“Ze hebben ons naar de achtertuin geleid”, zei Bategure. “We vroegen ons te sparen. Nee, antwoordde de man met het geweer en hij schoot op Claire. Ze viel achteruit en ik viel op de grond. Ik lag tussen de lijken. Ik hoorde de daders zeggen: ‘We moeten nagaan of iemand nog ademt’. Dan schoten ze nog eens in de rug.”

“De dochter van Claire is op mij gevallen”, getuigde Nkaka. “Omdat er zo veel bloed was, dachten ze zeker dat ik dood was. Toen ze vertrokken waren, zag ik mijn zus opstaan en ik ben haar achterna gestapt.”

Aangeklopt bij buren

De twee hebben bij buren aangeklopt. Niemand deed open. Ze brachten de nacht door in het toilet in de tuin van de buur. De dag nadien liet hij hen binnen, hij verborg hen wekenlang. Volgens Régine Bategure kwam Neretsé de dag na het drama naar de lijken kijken en merkte hij op dat de kinderen ontbraken. Hij zocht, zelfs tot bij de buurman die hen verborg, maar die ontkende dat hij de kinderen had gezien.Tegenstrijdig

De twee klopten aan bij buren, maar niemand deed open. Met hun bebloede kleren brachten ze de nacht door in het buitentoilet. ‘s Anderendaags liet de buur hen binnen. Volgens Régine Bategure kwam Neretsé de dag na het drama naar de lijken kijken en merkte hij toen op dat de kinderen ontbraken. Hij ging naar hen op zoek, zelfs tot bij de buurman die hen verborg, maar die ontkende dat hij de kinderen had gezien. 

Actief gezocht

De twee ooggetuigen spraken elkaar tegen over feitelijkheden van, toegegeven, 25 jaar geleden. Alleen Régine stelde dat Neretsé de militairen verwittigd had. Alleen zij beweerde dat Neretsé hen de dag erna actief zocht. Alleen zij vertelde over een zekere Emmanuel, die bij Neretsé zou hebben gewoond. Wist ze dat er elders in de wijk een Emmanuel woonde? “Nee, dat wist ik niet.” Het enige wat de verdediging nog moest doen om de verwarring bij de jury compleet te maken, was er op wijzen dat ze bij verhoren in 2001 en 2007 totaal tegengestelde verklaringen had afgelegd.

Verschillende getuigen die de verdediging had opgeroepen om de context van de genocide te schetsen, zijn geweigerd door de rechtbank. Een van hen, schrijfster Judi Rever, doet daarover dit weekend haar beklag in een interview in Zeno, maar op deze manier is haar getuigenis zelfs niet nodig om twijfel te zaaien over de schuld van Fabien Neretse bij het drama in Kigali. Hoe verschrikkelijk ook.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234