Donderdag 26/05/2022

Overlevende nazi's blijven 'most wanted'

Wiesenthalcentrum zet Aribert Heim op nummer één van nieuwe lijst meest gezochte oorlogscriminelen

De tijd dringt, maar het Wiesenthalcentrum wil de laatste nog levende nazicriminelen hoe dan ook voor de rechter halen. Daartoe pakt het centrum nu met een nieuwe top tien van most wanted-nazi's uit. Op nummer één staat de kamparts Aribert Heim, alias Dokter Dood.

DOOR LODE DELPUTTE

LOS ANGELES l In Zuid-Amerika komen er voor het eerst televisiespotjes die Heim moeten helpen vinden.

Ook meer dan zestig jaar na het oorlogstribunaal van Nürnberg mogen de overlevende nazi's geen rust kennen. In wat een strijd tegen de biologie geworden is - de verdachten zijn allen tachtigers en negentigers - blijft het Simon Wiesenthalcentrum alles op alles zetten om de tien meest gezochten onder hen op te sporen of, als ze gelokaliseerd zijn, voor de rechter te krijgen.

Dat dat tot dusver niet lukte, lichtte Efraim Zuroff, de opvolger van wijlen Simon Wiesenthal (1908-2005), de voorbije dagen in de pers toe, komt door een veelheid aan factoren: de meeste nazi's zijn gelokaliseerd maar worden door een mix van procedureslagen en politieke apathie niet uitgeleverd. Anderen zijn wel veroordeeld maar bleven vanwege hun hoge leeftijd van gevangenisstraf verschoond. Eén man uit de toplijst, Heim, leeft sinds decennia ondergedoken.

Tot vorige week werd de lijst van meest gezochte nazi's aangevoerd door Aloïs Brunner, toenmalige rechterhand van Adolf Eichmann en verantwoordelijk voor de vergassing van zeker 128.000 joden. Brunner werd het laatst gesignaleerd in de Syrische hoofdstad Damascus. In een interview met de Oostenrijkse Krone Zeitung had hij eind de jaren tachtig nog gesteld dat de inwoners van Wenen "blij mogen zijn dat ik die mooie stad voor hen jodenvrij gemaakt heb".

De geruchten dat Brunner in 1996 overleden zou zijn, had het Wiesenthalcentrum aanvankelijk niet geloofwaardig geacht. Nu heeft het toch besloten om de jacht op Aribert Heim, de kampdokter uit Mauthausen, voorrang te geven. Heim, die berucht was om de gruwelexperimenten die hij op "zijn" gevangenen uitvoerde en daarom Dokter Dood genoemd wordt, zou zich in het Argentijns-Chileense grensgebied ophouden. In de Chileense stad Puerto Montt is bovendien Heims halfdochter Waltraud woonachtig. In 2003 zou via een bankrekening in Spanje, in de buurt van Alicante, nog gepoogd zijn geld aan hem over te maken.

Heims wreedheid kende geen grenzen. In wat officieel als wetenschappelijk onderzoek naar een krachtige analgesicum bestempeld werd, was het de arts erom te doen de pijngrens van het organisme te verkennen. Met dat doel voor ogen liet hij zijn slachtoffers op een operatietafel vastbinden, spoot hij benzeen in hun hart of longen of amputeerde hij zonder narcose ledematen.

Een andere oude bekende op de lijst is John Demjanjuk, een Oekraïense emigrant die in 1986 in de VS werd opgepakt en in Israël ter dood veroordeeld werd voor zijn rol als kampbewaker in Treblinka. Het Israëlische Hooggerechtshof maakte de veroordeling van 'Ivan de Verschrikkelijke' evenwel ongedaan, waarna de man naar de VS terugkon.

Het nummer drie op de lijst is de Hongaar Sandor Kepiro. Kepiro maakte deel uit van een groep Hongaarse officieren die destijds in drie dagen tijd een duizendtal mensen, hoofdzakelijk joden, ombrachten. Na een eerste veroordeling wist Kepiro naar Oostenrijk te vluchten, na een tweede uitspraak bij verstek nam hij het hazenpad naar Argentinië. Vijftig jaar later keerde hij in het geheim naar Hongarije terug. Toen in 2006 aan het licht kwam dat hij een gewoon leven leidde in Boedapest, was de publieke verontwaardiging enorm. Desondanks is het (nog) niet tot een nieuw proces gekomen.

Overigens wijst het Wiesenthalcentrum Hongarije met de vinger omdat het land volgens de nazi-jagers nalatig is als het over de vervolging van nazi's gaat. Ook streng is het centrum voor Zweden, omdat dat land zelfs ronduit weigert dossiers te openen tegen naziverdachten. Het Zweedse gerecht doet immers geen onderzoek naar feiten die ouder zijn dan 25 jaar, zelfs als het moord of genocide betreft. "Op rampzalige wijze mislukken" doen volgens het Simon Wiesenthalcentrum ook Litouwen, Letland, Estland en Oekraïne.

Ook Australië wordt op de korrel genomen omdat het er maar niet in slaagt het nummer zeven op de lijst, de Hongaar Karoly 'Charles' Zentai, aan zijn geboorteland uit te leveren. Zentai wordt ervan verdacht in Boedapest de achttienjarige jood Peter Balazs te hebben doodgeslagen toen die zich destijds zonder de obligate gele ster op de tram begeven had.

Ondanks de moeilijkheden om de top tien in de kraag te grijpen heeft het aantal onderzoeken naar vermoedelijke nazi's het voorbije jaar een nieuwe vlucht genomen. In totaal werden tussen 1 april 2007 en 31 maart 2008 liefst 200 nieuwe dossiers geopend, drie keer meer dan in het jaar daarvoor. Sinds 2001 werden alles samen ook nog 76 nazicriminelen veroordeeld. Volgens Efraim Zuroff bewijzen de cijfers dat het de moeite waard is jacht op hen te blijven maken.

Met name in Zuid-Amerika worden nog meerdere nazi's vermoed. In de hoop hen te strikken zullen daar binnenkort tv-spotjes over worden uitgezonden.

Sinds 2001 werden er nog 76 nazi's veroordeeld, 'het bewijs dat het de moeite loont jacht op hen te blijven maken'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234