Dinsdag 24/11/2020

Burgerparticipatie

Overleeft het parlement het digitale tijdperk?

Optocht voor vijf jaar Indignados in Madrid. Uit de burgerbeweging vloeiden tal van digitale participatievormen voort.Beeld REUTERS

Dirk Holemans en Kati Van de Velde zijn respectievelijk coördinator en projectmedewerker van Denktank Oikos.

De parlementaire democratie zit in nauwe schoentjes. Heel wat mensen beschouwen ze niet langer als een goed bestuurssysteem. Dit leidde in 2014 tot de laagste opkomst bij de Europese verkiezingen ooit. Volgens de Eurobarometer-bevraging vindt meer dan de helft van de burgers dat hun stem niet telt in de Europese Unie. Democratie zoals we ze vandaag kennen, is toe aan een heuse upgrade.

Feit is dat de democratische instellingen sinds hun oprichting in de 19de eeuw niet veel zijn veranderd. Hoewel ons leven inmiddels doordrongen is van digitale technologieën, zijn onze parlementen en gemeenteraden dat niet. Als we niet snel ingrijpen, dan dreigt onze democratie de digitaliseringsboot te missen en vergroot de kloof tussen burger en politiek verder. 

Nochtans biedt onze gedigitaliseerde maatschappij kansen voor burgers die zich op innovatieve wijze organiseren om deel te nemen aan politieke besluitvorming. Digitale participatieplatformen schieten overal als paddenstoelen uit de grond.

Open source

Neem Barcelona. De Indignados effenden het pad voor nieuwe vormen van politiek. Uitgebreide deliberatie-oefeningen gingen gepaard met een intensief gebruik van digitale technologieën. Barcelona werd een broeihaard voor burgerinitiatieven en bracht bij de lokale verkiezingen van 2015 een partij in het zadel die uit dergelijke burgerinitiatieven was ontstaan. 

In februari 2016 lanceerde Barcelona ‘decidim.barcelona’, een project rond participatieve democratie met een open-source-softwareplatform als basis. Het project laat burgers actief deelnemen aan de opmaak van het beleidsplan 2016-2019. Daarmee wil het een doorslaggevende stem geven aan de inwoners en verschillende wijken van Barcelona.

Vandaag telt Decidim Barcelona meer dan 26.000 gebruikers en zijn er tien projecten in ontwikkeling. Zo wordt beslist welke nieuwe invulling het oude Teatro Arnau krijgt. Het theater sloot in 2000 de deuren, tot groot ongenoegen van lokale groepen. Barcelona roept zijn burgers nu op digitale wijze op om mee na te denken over de toekomst van het theater.

Klimaatneutraal

Ook door Parijs waait een frisse digitale wind. In 2014 lanceerde de burgemeester een participatieve online budgetteringstool. Sinds 2015 kunnen Parijzenaren jaarlijks in januari en februari voorstellen lanceren waarop iedereen kan reageren. 

Van maart tot mei vindt een cocreatiefase plaats, waar alle vertegenwoordigers van gelijksoortige voorstellen samen hun ideeën verder ontwikkelen. Een selectie van vertegenwoordigers van politieke partijen, het stadsbestuur, middenveldorganisaties en burgers pikt de beste ideeën eruit. 

Die worden in de zomer publiek gemaakt voor openbare evaluatie. Elk voorstel krijgt de nodige ondersteuning om campagne te voeren. In september mogen burgers stemmen, en de meest succesvolle voorstellen worden opgenomen in het budget van december. Het jaar erop wordt gestart met de realisatie.

In 2016 hebben in totaal maar liefst 158.964 Parijzenaars gestemd voor een eindselectie van 219 ideeën afkomstig van een initiële 3.158 voorstellen. Op de vraag wat de Parijzenaars verwezenlijkt willen zien met het oog op een klimaatneutrale stad, werd massaal gestemd voor de versterking van de positie van de fiets.

Ook in eigen land zien we steden digitale participatiestappen zetten. Zo lanceerde Hasselt een online ideeënplatform om digitale communicatie tussen de stad en haar burgers mogelijk te maken. Hasselt verzamelde zo ideeën van burgers over de heraanleg van het stadspark Kapermolen.

Ook de stad Gent zet digitale platformen in voor burgerparticipatie, waaronder het burgerbudget. Ze nodigt alle Gentenaars uit om projecten voor te stellen die uitdagingen in de straat of wijk helpen aanpakken. Ruim 200 voorstellen werden inmiddels ontvankelijk verklaard. Na de zomer van 2017 kan elke Gentenaar van 14 jaar en ouder digitaal meebeslissen welke projecten ook effectief werkelijkheid worden.

Uitdagingen

Uiteraard vormen deze digitale tools niet de magische oplossing voor alle uitdagingen waar onze democratie voor staat. Met naïef technologisch optimisme zijn we niets. 

Digitale burgerparticipatie staat voor vier uitdagingen. Doet iedereen mee, of is het een speeltje voor mannelijke middenklassers? Zijn de tools robuust zodat we ze kunnen vertrouwen? Maken ze werk van digitale burgerrechten met respect voor onze privacy? Zorgen ze voor meer gelijkheid of laten ze digitale vormen van discriminatie toe?

Voorstanders van digitale democratie vinden meer burgerbetrokkenheid doorgaans een goede zaak. Een gezonde democratie vereist inderdaad participatie van de burgers. Talloze experimenten laten zien dat meer digitale interactie tussen overheden en burgers tot vruchtbare resultaten kan leiden die de democratie versterken.

Vandaag organiseert Oikos om 13 uur de internationale denkdag W(E)-Democracy in Brussel. Info op Oikos.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234