Dinsdag 01/12/2020

#overdegrens

#overdegrens: hoe ging De Morgen te werk?

Beeld KAAN

Over de strijd tegen seksueel geweld hebben we sinds #MeToo en de zaak-Julie Van Espen heel veel experts gehoord. Maar wat moet er veranderen volgens slachtoffers en daders? De Morgen vroeg het hén. Hieronder leest u hoe het onderzoeksdossier #overdegrens precies tot stand kwam.

Mei 2019

De Antwerpse studente Julie Van Espen komt om het leven. Ze wordt van haar fiets gesleurd, aangerand en vermoord. Haar dood zorgt voor een schokgolf. Duizenden mensen komen op straat om zich uit te spreken tegen seksueel geweld. De Morgen wil hierover graag een grondig onderzoeksdossier opzetten. Hoeveel aangiftes zijn er? Zijn er provinciale verschillen? Wat vertellen vonnissen of arresten ons over de profielen van slachtoffers en daders? Experts in alle geledingen van het veld helpen zoeken naar antwoorden, maar na een aantal weken is de conclusie: de data zijn ofwel niet te vinden, ofwel niet te vergelijken. 

Januari 2020 

De bestaande data mogen ons dan misschien niet veel meer vertellen over seksueel geweld, de slachtoffers en daders zelf kunnen dat natuurlijk wel. Na een lange zoektocht vinden we veertien mannen en vrouwen die bereid zijn om hun ervaring te delen. Ze willen ook in een focusgroep van respectievelijk slachtoffers en daders met elkaar in discussie gaan. We stellen een panel van experts samen bij wie we hun gezamenlijke bevindingen kunnen aftoetsen.

Maart 2020 

Net op het moment dat de focusgroepen zullen plaatsvinden, staat de wereld plots stil. Het coronavirus verspreidt zich razendsnel en maakt veel slachtoffers. De redactie beslist om het dossier uit te stellen naar het najaar. Om de herdenking van de moord op Julie Van Espen niet onopgemerkt voorbij laten gaan, verwerken we al een deel van onze informatie. Die leert dat er een jaar na haar dood maar weinig veranderd is. 

Augustus 2020 

Door de maatregelen die sinds maart blijven gelden, zijn we genoodzaakt om van ons originele onderzoeksopzet af te stappen. Het lukt niet om mensen van zulke verschillende leeftijdsgroepen en regio’s op een veilige manier samen te brengen. We beslissen om voort te bouwen op de individuele gesprekken. Het lijkt ons uniek en krachtig om vanuit die ervaringen te vertrekken. Niet alleen omdat we hun standpunten zelden gebundeld horen, maar ook omdat ze ideeën aanreiken die niet per se in visies van veel gehoorde experts of vaak geciteerde rapporten rond seksueel geweld staan vermeld. Het resultaat daarvan kan je vanaf 28 september lezen in De Morgen, op papier en online.

In totaal sprak De Morgen sinds januari uitvoerig met veertien mensen over hun ervaringen met seksueel geweld. Hun verhalen zijn erg verschillend. We luisterden naar jong en oud, vrouw en man. Soms omschrijven ze zichzelf als slachtoffer, soms als dader, soms als allebei. Een aantal van hen heeft een lange gerechtelijke procedure meegemaakt. Er zijn ook mensen bij die een klacht geseponeerd zagen worden. Maar evengoed zijn er getuigen die tot op vandaag niet naar de politie durven.

Een – geanonimiseerd – overzicht:

1. Een vrouw van 28 jaar, kreeg te maken met groepsaanranding. Haar klacht is geseponeerd.
2. Een vrouw van 30 jaar, werd verkracht. De dader kreeg een gevangenisstraf met uitstel.
3. Een vrouw van 40 jaar, werd, net als haar dochter, als kind misbruikt. Ze kreeg later te maken met verkrachting. De dader is veroordeeld tot 12 jaar cel.
4. Een man van 60 jaar, veroordeeld voor kindermisbruik en kinderporno, kreeg 7 jaar cel
5. Een man van 44 jaar, werd slachtoffer van kindermisbruik. Zijn zaak is verjaard.
6. Een man van 53 jaar, veroordeeld voor ontvoering en verkrachting
7. Een vrouw van 19 jaar, werd als kind misbruikt door andere kinderen. De klacht is geseponeerd.
8. Een man van 44 jaar, pleegde ooit een ‘grey area rape’, werd nooit aangeklaagd
9. Een jonge vrouw, leeftijd onbekend, werd verkracht zonder haar medeweten, diende geen klacht in.
10. Een vrouw van 35 jaar, werd slachtoffer van kindermisbruik. De zaak is verjaard.
11. Een vrouw van 49 jaar, werd fysiek en seksueel misbruikt door een ex, ze diende een klacht in, maar dader overleed.
12. Een man van 35 jaar, aangeklaagd wegens verkrachting, zijn zaak wordt wellicht geseponeerd
13. Een vrouw van 20 jaar, werd twee keer verkracht maar diende nooit een klacht in.
14. Een man van 38 jaar, gekend voor kindermisbruik en kinderporno, veroordeeld tot 8 jaar cel

Welke experts werkten mee aan #overdegrens?

De Morgen baseerde zich voor de onderzoeksreeks #overdegrens niet alleen op de verhalen van slachtoffers en daders van seksueel geweld, maar betrok ook een panel van zes experts. Vanuit hun verschillende vakgebieden zorgden ze voor essentiële achtergrondinformatie, ondersteunend cijfermateriaal en kritische bijgedachten. Een overzicht:

Ines Keygnaert is professor seksuele en reproductieve gezondheid aan het International Centre for Reproductive Health aan de UGent. Ze leidt er het Gender & Violence Team, dat onderzoek doet naar seksueel en gendergerelateerd geweld. Zij is een van de bezielers van de Zorgcentra na Seksueel Geweld, die er kwamen In opdracht van de Belgische overheid. Daar kunnen slachtoffers laagdrempelige zorg en ondersteuning krijgen en meteen ook – als ze dat willen – een klacht indienen. Ze hielp ook bij de implementatie en evaluatie hiervan.

Professor Frédéric Declercq is klinisch psycholoog en psychoanalyticus. Hij is gespecialiseerd in de forensische psychologie en psychiatrie, en doceert dit vak aan de UGent. Declercq voert als gerechtsdeskundige al jaren onderzoeken bij daders uit. Over hun psychopathologie schreef hij het boek Seksuele, geweld- en levensdelicten (2005)’.

Minne De Boeck is criminologe bij het Universitair Forensisch Centrum in Antwerpen. Hier kunnen personen met afwijkend seksueel gedrag terecht voor ambulante behandeling en wordt ook wetenschappelijke en logistieke ondersteuning gegeven aan andere Vlaamse teams die dit probleem willen aanpakken. De Boeck is ook projectverantwoordelijke van Stop It Now!, een gratis en anonieme hulplijn voor mensen die zich zorgen maken over hun eigen seksuele gevoelens of gedrag ten aanzien van minderjarigen. Sinds dit jaar is ze voorzitter van NL-ATSA, een Nederlandstalige vereniging die zich inzet voor de preventie van zedendelicten.

Myriam Claeys is substituut-procureur des konings bij het Oost-Vlaamse parket in Gent. Daar is ze ook referentiemagistraat zedenmisdrijven. Claeys was een van de voortrekkers voor de opleiding rond seksueel en intrafamiliaal geweld die elke magistraat sinds kort verplicht moet volgen. Ze was recent te zien in het televisieprogramma Het parket op Vier, dat het reilen en zeilen bij het openbaar ministerie toont.

Professor Liesbet Stevens is expert seksueel strafrecht aan de KU Leuven, waar ze recht met betrekking tot sekse, seksualiteitsbeleving en voortplanting doceert. Sinds 2014 is Stevens ook adjunct-directeur van het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen, een onafhankelijke overheidsinstelling die onder meer nadrukkelijk strijdt tegen gendergerelateerd geweld. Daarnaast is ze ook de auteur van Hoe legaal te flirten? (2019).

Kris Vanhoeck is naast licentiaat psychologie ook oprichter en coördinator van I.T.E.R. een ambulant centrum voor daderhulp in Brussel. Hij is verbonden aan de International Association for the Treatment of Sexual Offenders (IATSO) en doet onderzoek naar verschillende aspecten van therapie bij plegers van seksueel misbruik. In 2012 schreef hij het boek Ik beken. Plegers van zedenfeiten geportretteerd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234