Vrijdag 03/12/2021

Overal, behalve in dit apenland

Ministeriële verantwoordelijkheid is een mooi principe in de Belgische grondwet, maar de zaak-Daerden bewijst volgens Hendrik Vuye eens te meer dat ze dode letter blijft in de parlementen van dit land. ‘Zo werkt dat in de particratie België.’

Artikel 88 van de Belgische grondwet van 1831 huldigde de ministeriële verantwoordelijkheid. We waren daarmee koplopers. Hoe zit dit 179 jaar later?Ministeriële verantwoordelijkheid kan louter symbolisch zijn: er loopt iets grondig fout in de maatschappij en de bevolking verwacht een signaal. De bevoegde minister zal dan, hoewel er hem niets persoonlijks kan worden toegerekend, ontslag nemen. Zo in 1998 de ministers De Clerck (toen CVP) en Vande Lanotte (SP) bij de ontsnapping van Dutroux. Tobback (SP) hield de eer aan zichzelf na het overlijden van asielzoekster Semira Adamu. Pinxten (CVP) en Colla (SP) deden in 1999 hetzelfde bij het uitbreken van de dioxinecrisis. Is dit dan een vaste regel? Helemaal niet! In 2006 verloor de staatsveiligheid Fehriye Erdal uit het oog, maar Dewael (Vld) en Onkelinx (PS) weigerden op te stappen. Toen er 28 gevangenen de Dendermondse bajes vaarwel zegden, bleef Onkelinx op post. In 1985 behield Nothomb zijn zitje, ondanks het Heizeldrama. Politieke arrogantie? Niet eens, het kan veel erger. In 1991 bleef Eyskens (CVP) op post, hoewel Buitenlandse Zaken een visum had afgeleverd aan terrorist Walid Khaled. Eyskens verklaarde dat hij overal ontslag had moeten nemen, behalve in dit “apenland”. Verder is er de functionele verantwoordelijkheid. De minister neemt ontslag omdat hij niet meer over het nodige gezag beschikt. De voorbeelden zijn legio: Temsamani (sp.a) in 2003 omdat ze zichzelf een diploma had toegekend, Laloux (PS) in 2008 toen hij de media voorloog geen kantoor te hebben zodat hij in zijn ministeriële wagen moest werken, Sauwens (VU) in 2001 wegens actieve deelname aan een bijeenkomst van gewezen oostfronters, Ducarme (MR) in 2004 omdat hij al enkele jaren geen belastingaangiftes meer invulde, Donfut (PS) in 2009 omdat hij zijn ambt combineerde met rijkelijke consultancycontracten. Een vaste regel. Neen toch, remember Walid Khaled.Ten derde is er sprake van ontslag wanneer een feit rechtstreeks aan een minister toerekenbaar is, zonder dat er (al) sprake is van juridische aansprakelijkheid. Zo het ontslag van de drie Guy’s - Spitaels, Coëme en Mathot - in 1994 toen de Agustazaak uitbrak, het ontslag van Aelvoet (Agalev) in 2002 toen bleek dat ze de wapenleveringen aan Nepal mee had goedgekeurd, het ontslag van Van Cauwenberghe (PS) in 2005 wegens de fratsen van de PS in Charleroi, het ontslag van Moerman (Open Vld) in 2007 nadat onregelmatigheden waren vastgesteld bij het toekennen van een opdracht, het ontslag van justitieminister Vandeurzen (CD&V) in 2008 toen het schrijven van cassatievoorzitter Londers poneerde dat “er een indruk was gewekt” van beïnvloeding in het Fortisdossier. Ook dit is geen vaste regel. In 2005 bleef de Waalse regering op post toen een bijzonder nadelig contract opdook over het circuit van Francorchamps. Niemand bleek verantwoordelijk. Nog sterker is de botte weigering van Ecolominister Uyttebroek om maar een begin van verantwoordelijkheid te aanvaarden nadat de Zenne opnieuw een open riool was geworden. Overal, maar niet in dit apenland, moet ze gedacht hebben.Wat er op het kabinet van de minister gebeurt, is rechtstreeks toerekenbaar aan hem of haar. En toch. Dewael, Reynders (MR) en Leterme (CD&V) bleven zitten, hoewel er iets mis was gelopen op hun kabinet. Meer nog, Leterme schreef een brief aan de Kamer waarin hij argumenteerde dat hijzelf geen enkel contact had met welke magistraat dan ook in de Fortisgate. Overal ben je aansprakelijk voor de daden van je kabinetsleden, maar niet in dit apenland. Leterme sleurde dan maar de hele regering mee in zijn val.Wat gebeurt er wanneer een gerechtelijk onderzoek wordt geopend waarin een minister is betrokken? In 2000 nam Pierre Chevalier (Vld) alvast ontslag toen zijn naam werd genoemd in een Zwitsers strafdossier. In 1996 daverde België op zijn grondvesten toen Olivier T. twee ministers beschuldigde van pedofilie. Jean-Pierre Grafé (psc) nam ontslag omdat hij meende in het toen heersende klimaat van verdachtmaking zijn ambt niet te kunnen vervullen. Een bijzonder lovenswaardige houding, want een minister die van zo’n zwaar misdrijf wordt beschuldigd kan niet functioneren. Grafé betaalde echter de rekening: de aantijgingen bleken vals te zijn, maar Grafé werd nooit meer minister. De tweede minister die valselijk werd aangeklaagd, was Elio Di Rupo (PS), toenmalig vicepremier. Hij klampte zich vast aan zijn post, riep het vermoeden van onschuld in en uiteindelijk besliste de Kamer dat er geen redenen waren om Di Rupo te vervolgen. Wie zich vastklampt aan zijn postje, komt er duidelijk beter van af.

Lolbroek

Wat blijkt eigenlijk uit bovenstaand lijstje? Er zijn in België geen regels over politieke verantwoordelijkheid. Elk precedent wordt tegengesproken door een ander. Waarom nemen ministers dan soms ontslag? Er waren de enkelingen, zoals Grafé, Tobback en Vandeurzen, die hun geweten lieten spreken. In de meeste gevallen nemen ministers uitsluitend ontslag wanneer ze de steun van hun partij verliezen. Zo werkt dat in de particratie België.Michel Daerden, notoir dronkenlap, zanger, Paris Match-fotomodel, stand-upcomedian, bedrijfsrevisor en tevens minister van Pensioenen, bewijst dat Eyskens gelijk had: overal maar niet in België! In België moet een politicus toch geen ontslag nemen wegens nepotisme? Mag men nu ook al niet meer voor zijn kroost zorgen?En het gerechtelijk onderzoek dan? Zolang Di Rupo zijn minister blijft steunen, kan lolbroek Daerden op zijn postje blijven. Premier Martens schrijft in zijn memoires - bladzijde 415 - dat de steun die hij eertijds betuigde aan Eyskens een van de grote vergissingen was in zijn politieke loopbaan. Inderdaad, in een apenland komt berouw na de zonde.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234