Zondag 08/12/2019

'Over tien jaar zal dit dorp er niet meer zijn'

Het Waalse dorpje Cambron-Casteau heeft langzaam maar zeker iets weg van Doel. Daar vervloeken ze de Antwerpse haven, hier zijn het Hao Hao en Xing Hui. 'Op een dag gaat het gebeuren. Een leeuw in je tuin, of een tijger.'

Bij gebrek aan gezondheid vult Jean Albert (85) zijn dagen met kijken. Hij heeft zijn stoel neergezet op de drempel van zijn oude huis en tuurt naar de wandelende mensen. Zijn korte broek maakt zijn verwondingen zichtbaar, tekenen van suikerziekte en verval.

"Ik ben geboren op het domein. Mijn grootvader was tuinier bij mijnheer de baron Duval de Beaulieu en wij woonden allemaal daar, waar nu Pairi Daiza is. Als u het park binnengaat, moet u goed letten op de bakstenen muur in het bijgebouw van het paviljoen. Ik ging daar als kind altijd kakken."

De mensen in zijn straat begeven zich als festivalgangers naar het spoorwegstation, opgetogen na een dagje dieren kijken. Jean verliest zich in een lastig te volgen uiteenzetting over de teloorgang van de adel, over hoe zijn ouders uiteindelijk in dit huis, een eind buiten het domein, kwamen wonen en het kasteel leeg kwam te staan, tot het op een dag werd gekocht door Eric Domb, nummer 305 in de lijst van rijkste Belgen. Van het kasteel schiet nu niet zo veel meer over.

"Maar. De muur van opa's toilet is intact gebleven."

Het nieuwe Doel

Achter bijna elk raam in Cambron-Casteau hangt een met de hand nagetekend parkeerverbodsbord, in stift of kleurpotlood, gelardeerd met uiteenlopende dreigementen over wat er met je auto kan gebeuren als je hem hier achterlaat. Tot vier maanden geleden koos het gros van het autoverkeer richting Pairi Daiza de oude dorpskern als meest logische route. Het Waalse Gewest, altijd al de gastvrijheid zelve als het over panda's gaat, investeerde vorig jaar 5,5 miljoen euro in een nieuwe autoweg. Nu die er ligt, kan het dorp wat herademen. Langs de gewestweg naar Ath staat nu een groot bord, met in drie talen: "Respecteer de inwoners, gebruik de nieuwe weg, dank u."

Hoe goed bedoeld ook, het bord suggereert op drukke dagen dat er een alternatieve route is. Een kortere, misschien wel. En dat het geen kwestie is van mogen of niet, maar van respect. Iets wat een van heinde en ver gekomen Vlaamse huisvader met een snikhete auto vol ongeduldige kinderen niet verplicht is te hebben.

"Er zijn nog altijd veel automobilisten die denken dat ze een kortere weg en een gratis parkeerplaats gaan vinden in het dorp", zucht Karine Van Leuven, die al 20 jaar in Cambron-Casteau woont, maar niet kan zeggen hoe lang nog. "Het dorp is niet meer hetzelfde sinds de panda's. Ik kan het niet anders zeggen."

Karine koos bewust voor zo'n leuk Waals dorp waar het brood bij de bakker een bijkomstig gespreksonderwerp is. Maar de bakker is verdwenen, verdreven door de uitlaatgassen. Aan de overkant van haar straat sloot de dorpsherberg laatst de deuren. Cambron-Casteau krijgt langzaamaan iets van Doel. Niemand heeft gedecreteerd of zelfs maar hardop gedacht dat het dorp op termijn misschien wel moet verdwijnen, maar dat is het wel aan het gebeuren is. Huis na huis, straat na straat. Want een attractiepark, dat is vooruitdenken.

"Vorige week hebben ze een uit Canada overgebrachte Antonov aangevoerd", zegt Karine. "Door de dorpskern. Per speciaal konvooi. Om zes uur 's ochtends. Met zwaailichten en een hoop getuut. En zo is er minstens een keer per week iets dat per speciaal konvooi door de dorpskern moet. Aan de toeristen vragen ze om om te rijden, maar hun eigen toeleveranciers doen dat niet."

Terwijl ze erover vertelt, horen we het geluid van een reusachtige rotsblok op de laadklep van een vrachtwagen. Vooruitdenken betekent bouwen, verbouwen en herverbouwen.

De Antonov, een reusachtig Russisch watervliegtuig, moet in het park iets gaan betekenen in de sfeer van het filmmonster Godzilla. Het krijgt een plek in de zoveelste nieuwe uitbreidingszone waarvoor een invalsweg naar het dorp is afgesloten. "Un cul de sac", mompelt Jean, een doodlopend punt. "Erg vervelend voor de mensen die in die straat wonen."

'Wij verhuizen'

In de rue du Berceau, hartje Cambron-Casteau, staat het levensmotto van Lilo Calogero (55) in een metalen plaatje gegrift: 'Ici, le travail est sacré, on n'y touche surtout pas.' Hier is het werk heilig, men raakt het vooral niet aan.

Lilo, zoon van een Italiaanse mijnwerker, kocht zijn rijtjeshuis in 1986 en demonstreert zijn gastvrijheid door zijn witte pitbull even op te sluiten in de garage. Vroeger kende iedereen iedereen in het dorp, nu heeft hij deze hond, uit voorzorg. Pairi Daiza verstoort zijn leven langs de voorkant, met al die wildparkeerders en wandelaars die hem tot voor de aanschaf van zijn pitbull elke dag op 30 meter van de ingang kwamen vragen waar de ingang is. En langs de achterkant, waar hij tot voor kort een weids uitzicht had op de heuvel en de bossen. Nu is daar het werfmagazijn.

"De bomen hebben ze gewoon gekapt, zonder vergunning. We kijken nu uit op bouwmaterialen en bakken met geïmporteerde palmbomen die ergens op dat domein een plek moeten krijgen. Vanaf halfzes 's ochtends beginnen ze te werken. Getuut van achteruitrijdende vorkliften, vrachtwagens, tractoren. Dat ze die bomen hebben gekapt, daar kun je dan wel je beklag over maken op een bewonersvergadering. Dan neemt een van die heren nota van je opmerking, zeggen ze je dat het positief is dat je dit ter sprake hebt gebracht, maar verder verandert er niets. Die mannen doen gewoon verder. Er is geoordeeld dat Pairi Daiza tewerkstelling brengt naar een regio die het al het moeilijk had, dus komen ze overal mee weg."

Lilo is de panda's nog niet gaan bezoeken, hij is dat ook helemaal niet van plan. Hij wordt nerveus, zegt hij, telkens als hij op tv of een reclamebord een panda ziet. Volgens hem houdt niemand in het dorp nog van panda's.

"Wij dachten hier oud te worden. Onze kinderen zijn hier opgegroeid, dus dan heb je een band. Er rest ons geen andere keuze dan het huis te verkopen. Wij verhuizen, dat staat vast. Pairi Daiza heeft voor zover we weten nog geen plannen om tot in het hart van het dorp uit te breiden, maar misschien kopen ze preventief."

Wat Lilo het meest dwarszit, is dat het zo organisch is gebeurd. Eerst was er het 19de-eeuwse kasteel, toen maakte die Eric Domb er Paradisio van, een paradijs voor exotische vogels. En toen kwamen die verrekte Hao Hao en Xing Hui.

"Het is nu echt een zoo. Er zitten daar nu ook al leeuwen, olifanten, giraffen, luipaarden en neushoorns. Vorige week stond het nog in de krant: leeuw ontsnapt uit een circus in Frankrijk. Op een dag gaat dat hier ook gebeuren, dat weet je gewoon. Een leeuw in je tuin, of een tijger. Ik denk dat ik dat liever niet meer meemaak."

Luchtmachtbasis

De nieuwe autoweg deed wat autowegen over het algemeen doen. Hij verplaatste het congestieprobleem naar Gages, een aanpalend dorp dat ook tot Brugelette behoort. Daar is nu een comité Pour une Meilleure Mobilité à Brugelette (PMB) actief, en voorzitter Jean-Michel Le Grelle schetst het dilemma: "Wil je dat er een nieuwe comfortabele weg komt waardoor je eigen dorpskern op korte termijn wordt ontzien, maar die de bezoekersaantallen uiteindelijk nog verder omhoog stuwt? Wil je dat er opnieuw zoveel hectare goede landbouwgrond wordt geofferd? En wil je dat je belastinggeld prioritair daaraan wordt besteed? Allemaal pertinente vragen, vindt u niet?"

De regio wist eerder te leren leven met de luchtmachtbasis van de Supreme Headquarters Allied Powers Europe (Shape), het centrale commandocentrum van de militaire troepen van de NAVO. Maar een landend militair toestel, zo af en toe, dat is toch nog iets heel anders dan zo'n park.

Als symbolen voor de angsten in het bedreigde dorp prijkt deze zomer in haast elke tuin een met veel toewijding aangeklede vogelverschrikker. "Het is een wedstrijd", zegt Karine Van Leuven. "In augustus reikt de gemeente Brugelette een trofee uit. Dit jaar was het thema de vogelverschrikker. Ik denk dat het toevallig was. Want ja, Pairi Daizi was oorspronkelijk vooral iets met exotische vogels."

Een oud dametje op een stoeltje voor haar woonst wijst naar de oude molen en de grote 19de-eeuwse maalderij. Het gebouw is sinds de vroege jaren zeventig overgeleverd aan de vleermuizen, maar ook voor hen is straks geen plaats meer in Cambron-Casteau. "Volgens wat we horen heeft hij ook dat opgekocht en zal het worden verbouwd tot Pairi Daiza-hotel", zegt ze. "Men spreekt nu van plannen om het park het hele jaar door open te houden. Het park koopt alles wat het kopen kan, het gaat nooit stoppen. Kijk goed rond u. Wat u ziet van dit dorp zal er over tien jaar niet meer zijn."

Tenzij, misschien, ergens nog een bakstenen muur met warme herinneringen.

Volgende vrijdag: De Efteling: uitbreiden met het mes op de keel

'Het dorp is niet meer hetzelfde sinds de panda's. Ik kan het niet anders zeggen'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234