Donderdag 02/04/2020

Over James Dean: 'Hij was gestoord! Ik heb hem het adres van mijn psychiater gegeven'

l Acteur Martin Sheen: "Als Marlon Brando de manier veranderd heeft waarop mensen acteren, dan heeft James Dean de manier veranderd waarop mensen leven."

l Regisseur Elia Kazan, die hem regisseerde in East of Eden: "James Dean regisseren was zoiets als Lassie regisseren. Ik moest hem de les lezen of hem bang maken, hem vleien, op z'n schouder kloppen of hem een schop onder z'n kont geven. Hij was zo instinctief en soms ook zo stom.

Hij was niet als Brando. De mensen vergeleken hen, maar er was geen overeenkomst."

l Een flatgenoot van James Dean: "Ik heb eens een keer een lijst gemaakt van alle mensen die beweren dat ze een tijdje met James Dean hebben samengewoond en de tijd opgeteld die ze met hem doorgebracht zouden hebben. Als ze de waarheid vertelden, zou Jimmy 147 jaar oud geweest zijn toen hij stierf."

l Acteur Marlon Brando: "Dean was geen vriend van me, ik kende hem nauwelijks. Maar hij had een idee-fixe. Hij deed alles wat ik ook deed.

Hij probeerde me steeds te benaderen. Hij belde me steeds maar op en ik luisterde dan naar hem via de antwoorddienst, waar hij boodschappen achterliet. Maar ik heb hem nooit teruggebeld. Toen ik hem ten slotte ontmoette, was dat op een feestje waar hij rondsprong en de clown uithing. Ik heb hem terzijde genomen en gevraagd of hij wel wist dat ie gestoord was en dat hij hulp nodig had. Hij luisterde naar me, hij wist dat hij gestoord was. Ik heb hem het adres van m'n psychiater gegeven en hij is weggegaan. Zijn werk is erop vooruitgegaan en tegen het einde begon hij, dacht ik, als acteur zijn eigen weg te vinden."

l Publiciteitsverantwoordelijke bij Warner Bros.: "Er komt nog één film met Dean (bedoeld werd 'Giant', JT) en we hebben er natuurlijk belang bij dat zijn naam levendig gehouden wordt, maar we zijn net zo verbaasd als iedereen als we kijken naar wat er allemaal gebeurt. We dachten dat James Dean een legende zou worden, maar we hebben ons vergist. Hij is méér dan dat, hij is een religie."

l Acteur Humphrey Bogart: "Dean is net op het juiste moment gestorven. Was hij in leven gebleven, dan zou hij nooit in staat geweest zijn alle verwachtingen in te lossen. Nu kon hij een mythe worden."

l Anonieme fan of zogenaamde Deanager: "De oudere generatie heeft God, wij hebben James Dean."

Phil Stern, de rolkraagfotograaf

'Hij heeft van mij een rijk man gemaakt'

"Men vraagt mij vaak wat mijn sterkste herinnering is aan James Dean.En dan antwoord ik: 'Een jongeman die heel zelfdestructief was ingesteld.' En die daarin dus heel succesvol is geweest." De Amerikaanse fotograaf Phil Stern is te oud geworden om zijn woorden nog voorzichtig te wikken en te wegen. Hij zal even later graag toegeven dat hij zijn eigen roem en fortuin aan James Dean te danken heeft, maar daarom hoeft hij niet te doen alsof de jonge acteur een heilige was.

Phil Stern is naar het Filmfestival van Cannes gekomen naar aanleiding van de wereldpremière van de nieuwe documentaire James Dean: Forever Young van regisseur Michael J. Sheridan, waarin de beroemde fotograaf samen met tientallen anderen herinneringen ophaalt en anekdotes vertelt over James Byron Dean. "Niemand zal James Dean ooit zien als een kale, dik geworden oude man", zegt Phil Stern. "Hij zal altijd die jonge, mooie man... die superman blijven."

In 1955 werkte Stern in Hollywood als fotograaf voor Life Magazine. Zijn allereerste ontmoeting met James Dean gebeurde toevallig, alhoewel de Engelstalige uitdrukking by accident hier beter past. De oude fotograaf, die nu in een rolstoel zit en altijd een zuurstoffles in de buurt houdt, heeft het verhaal wellicht reeds duizenden keren verteld, maar hij doet het nog steeds gedetailleerd en vol overtuiging. "Life Magazine had toen een kantoor op Sunset Boulevard. Ik was 's morgens op weg naar kantoor en ter hoogte van Crescent Heights kwam daar een crazy bastard op zijn motorfiets door het rode licht gereden. Hij trok zijn remmen dicht en kwam daarbij ten val, terwijl ik ook op mijn rem ging staan. Toen hij rechtkrabbelde, herkende ik hem, maar dat heeft mij niet belet hem verrot te schelden. Uiteindelijk zijn we allebei gekalmeerd en zijn we samen in de buurt gaan ontbijten. Dat was het begin van onze vriendschap. Maar het heeft dus gaan haar gescheeld of ik had hem doodgereden. En zoals ik het ook in de documentaire vertel, had ik hem eigenlijk moeten doodrijden, want dan zou ik nu beroemd zijn als the man who killed James Dean."

Maar nu bent u toch ook beroemd als de man die sommige van de meest bekende foto's van James Dean gemaakt heeft, zoals die met de rolkraag.

Phil Stern: "Ja, dat is toch ook al iets. Ik wou dat ik kon vertellen dat die rolkraagfoto's het resultaat waren van mijn creativiteit, maar de waarheid is anders. I didn't do a damned thing. Het was allemaal zíjn idee, het was zijn creativiteit. Het enige wat ik moest doen, was klikken. En ik ben natuurlijk blij dat ik het gedaan heb, want het heeft van mij een rijk man gemaakt. Die foto's hebben het inmiddels mogelijk gemaakt vier van mijn kleinkinderen naar de universiteit te sturen. En nu verkoop ik nog meer van die foto's, zodat mijn vier andere kleinkinderen ook naar de universiteit kunnen."

Weet u nog wanneer die foto's precies genomen werden?

Phil Stern: "O ja! Het was in de Goldwyn-studio, waar ik een ruimte ter beschikking had gekregen om foto's te maken van Frank Sinatra en Marlon Brando. Die waren in die periode opnamen aan het maken voor de musical Guys and Dolls. Maar zij kwamen niet opdagen voor de fotosessie. Het kon hen geen barst schelen. Maar Dean kwam wél langs, alhoewel dat helemaal niet voorzien was. En toen heb ik dus die rolkraagfoto's van hem gemaakt. Eigenlijk zou ik God dus moeten danken dat Sinatra en Brando zich die dag niet lieten zien."

Er werd indertijd en nu nog steeds druk gespeculeerd over de seksuele geaardheid van James Dean.

Phil Stern: "Die vraag is mij ook al vaak gesteld, maar ik kende hem niet intiem genoeg om daarover uitsluitsel te geven. Mijn vermoeden is dat het best mogelijk is dat Dean van beide walletjes at. In Amerika gebruiken we daarvoor weleens de uitdrukking 'AC/DC'. Maar meer dan een vermoeden is dat dus niet."

Jan Temmerman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234