Dinsdag 30/11/2021

Over geslachtskeuze moet rationeel gediscussieerd worden

De discussie over geslachtskeuze moet op basis van rationele argumenten gevoerd worden. Het Humanistisch Verbond wil de leden van de senaatscommissie dan ook oproepen om de adviezen van de Bio-ethische Commissie niet zomaar te negeren. De argumenten voor en tegen die aangedragen worden, moeten grondig bekeken worden.

In het kader van een Amerikaans onderzoek heeft de Gentse vruchtbaarheidsarts Frank Comhaire zaadcellen laten selecteren op de aanwezigheid van het vrouwelijke X- of het mannelijke Y-chromosoom. De zaadcellen worden in de Verenigde Staten volgens geslacht gesorteerd en weer naar Gent gestuurd. Daar wordt na kunstmatige bevruchting het embryo in de baarmoeder ingeplant. Het resultaat is een kans van 75 procent op een kind van het gewenste geslacht. Comhaire wijst erop dat de Belgische wetgeving dergelijk onderzoek niet verbiedt, maar geeft wel te kennen dat hij met zijn onderzoek wil stoppen indien de reacties negatief blijven. Het onderzoek bevindt zich nog in een experimenteerfase en van therapeutische toepassingen is voorlopig geen sprake.

Agalev-senator Jacinta De Roeck, voorzitster van de speciale senaatscommissie voor bio-ethische vraagstukken, laat weten dat volgens de senatoren van deze commissie geslachtskeuze enkel kan om "levensbedreigende, geslachtsspecifieke genetische en aangeboren ziekten" te voorkomen. Geslachtsselectie kan dus enkel om geslachtsgebonden overerfbare genetische afwijkingen, zoals hemofilie, te vermijden. Ook de Nationale Orde van geneesheren heeft ethische bezwaren tegen geslachtskeuze op basis van niet-medische redenen. De Orde wijst op het argument van het hellend vlak: we weten wel waar het begint maar niet waar het eindigt. Ook Jean-Jacques Cassiman van het Centrum voor menselijke erfelijkheid aan de KU Leuven is van mening dat geslachtskeuze alleen kan bij een medisch probleem. Moraalfilosoof Etienne Vermeersch vindt dan weer dat het in het kader van 'family balancing' wel moet kunnen: het kan niet verboden worden dat een koppel met één jongen vervolgens een meisje wenst. De meerderheid van het Belgisch Raadgevend Comité voor Bio-Ethiek, dat de senaatscommissie moet adviseren over het wetsvoorstel omtrent in-vitrobehandelingen, is evenmin tegen geslachtsselectie op basis van niet-medische redenen (DM 10/9).

Het Humanistisch Verbond wil oproepen tot een breed maatschappelijk debat over deze problematiek. Om de complexiteit van het onderwerp aan te geven wijzen we op enkele aandachtspunten.

Uiteraard zijn we van mening dat de techniek maar kan worden toegepast als er geen enkel gevaar bestaat voor de betrokkenen. Dat impliceert natuurlijk dat het nodige wetenschappelijk onderzoek moet kunnen worden verricht.

Ten tweede is de mogelijkheid om erfelijke ziekten te vermijden van groot belang. Het kiezen van het geslacht van een kind kan in dat opzicht dan ook banaal lijken. Gegeven de reacties in de pers gaan we niet uit van de banaliteit van het onderwerp: blijkbaar brengt het heel wat commotie teweeg. Maar hoewel de bijdrage van Comhaire aan het Amerikaans wetenschappelijk onderzoek betrekking heeft op slechts één kenmerk van een mens, namelijk het geslacht, gleed de discussie al vlug af naar de vrees voor 'designbaby's'. "Als je geslachtskeuze nu toelaat, is de stap klein om een embryo in de toekomst te screenen op intelligentie", zegt De Roeck in De Morgen (10/9). Dat is geen voorbeeld van ernstig redeneren. Het wetenschappelijk onderzoek van Comhaire heeft betrekking op het geslacht en niet op intelligentie (waarbij sociale factoren zeker een grote rol spelen), aanleg voor criminaliteit of de kleur van de ogen... Laten we het dus voorlopig houden bij geslachtsselectie en aanstippen dat dit ons er in de toekomst geenszins toe verbindt om eenzelfde standpunt in te nemen over de toepassing op andere menselijke eigenschappen.

Volgens Comhaire worden in ons land in sommige ziekenhuizen kinderen geaborteerd alleen maar omdat ze het verkeerde geslacht hebben. In sommige landen, zoals India, gebeuren dezelfde praktijken nog veel meer en vaak in onhygiënische omstandigheden. Het wetenschappelijk onderzoek zou aan die misstanden een einde kunnen maken. Het argument van Vermeersch moet met aandacht worden bekeken: is het zoveel beter om het geslacht van een kind te laten bepalen door het blinde toeval dan door liefhebbende ouders? De sociale diversiteit wordt immers in het kader van 'family balancing' niet in gevaar gebracht: er is enkel sprake van discriminatie als een koppel alleen kinderen wenst van hetzelfde geslacht.

Wel wijst het Humanistisch Verbond erop dat ook maatschappelijke argumenten in het debat moeten worden betrokken. Er is namelijk het gevaar van sociale dualisering: de prijs van de behandeling kan ervoor zorgen dat geslachtsselectie alleen toegankelijk wordt voor de mensen die het nodige geld op tafel kunnen leggen. Bovendien stellen we ons ernstige vragen bij de commercialisering (koppels betalen nu zo'n 6.000 euro) van een wetenschappelijke methode terwijl die methode nog in de onderzoeksfase zit.

Dualisering kan tevens samenhangen met de positie van de vrouw. In culturen waarin de vrouw van gelijke rechten wordt uitgesloten en bijvoorbeeld slechts een beperkt erfenisrecht heeft, zou de techniek van geslachtsselectie gebruikt kunnen worden om exclusie te realiseren. Ethisch gezien is dat totaal onaanvaardbaar.

Het Humanistisch Verbond roept voornamelijk op om deze discussie te voeren op basis van rationele argumenten in plaats van op een ongeïnformeerde of louter emotionele manier. De discussie moet daarenboven breed maatschappelijk worden gevoerd en er mag niet overhaast tot een standpunt worden gekomen. Ook willen we de leden van de senaatscommissie oproepen om de adviezen van de Bio-ethische Commissie (waarin meestal ook diverse opvattingen onderbouwd worden) niet zomaar te negeren, maar grondig de argumenten voor en tegen die worden aangedragen te bekijken.

Marianne Marchand is voorzitster van het Humanistisch Verbond.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234