Vrijdag 10/04/2020

Over de stervenden zo veel slechts

In elke partij vond al wel eens een afrekening plaats. Bij de CVP tussen Wilfried Martens en Leo Tindemans, bij VLD tussen Guy Verhofstadt en Karel De Gucht, of recenter bij sp.a’ers Caroline Gennez en Frank Vandenbroucke. Maar zelden werd het politieke spel zo rauw gespeeld als vandaag bij het Vlaams Belang, waar de kanker van Marie-Rose Morel voorwerp werd van een politieke strijd. Zijn er dan echt geen grenzen meer? Geen beleefdheid, geen schroom?Door Walter Pauli

et de champagne al maar koud.” Dat bericht op Facebook deed Bart Debie de das om. Hij postte het op het moment dat via de media bekend werd dat zijn voormalige partijgenote Marie-Rose Morel wellicht het terminale stadium bereikt heeft van wat begon als baarmoederkanker, maar nu is uitgezaaid tot in de hersenen. Debie ontkende dat zijn wat cryptische mededeling Morel viseerde. “Ik heb zelf familieleden die aan kanker gestorven zijn: ik doe zoiets niet. Ik ben vuil gebekt genoeg: als ik Morel iets te zeggen had of nu zou hebben, deed ik haar dat wel recht in haar gezicht. Ik ben niet de man van de suggestieve aanpak.”

Bart Debie heeft op zijn minst de schijn tegen. Ook omdat hij eerder, toen het alarmerende nieuws verscheen dat Morel hervallen was in haar kanker, al eens zo’n cryptische Facebookpost had afgeleverd: ‘It’s a beautiful day’. Debie: “Ik zat toen in Portugal, ik was gelukkig en postte een mooie zin uit een mooi nummer van U2. Mag het?”

Maar te vaak toeval is te veel toeval, en dan is het geen toeval meer. Dat was uiteindelijk ook de conclusie van Debies laatste vrienden bij het VB, inclusief Filip De Winter. Vandaar dat Debie nu officieel is ontslagen, als betaald medewerker van de partij, maar ook als lid. En daar is nog een subtiel verschil, aldus Kamerlid Tanguy Veys: “Als medewerker van de partij is het bij wijze van spreken binnen tien minuten ontslagen, doos inpakken en hup, maar als lid heeft hij nog een beroepsprocedure waarin hij zijn visie kan verdedigen.” Eenvoudig is dat echter niet: “Er waren er die zijn uitleg geloofden, anderen deden dat niet. En dus bleef er bij iedereen twijfel hangen. In een zaak als deze kan dat niet.” ‘Een zaak als deze’: dat is de Facebook-karaktermoord op Marie-Rose Morel, als fatale natrap nadat de kanker al haar lichaam en haar leven heeft gesloopt.

Kom op tegen kanker

Lacherig doen met terminale kanker van een ander: het is absoluut not done. Voor het eerst zakt een politiek debat onder de intermenselijke norm. Wie ontkurkt nu champagne op het pijnlijke lijden van een ander? Zeker, het VB is een partij die niemand in Vlaanderen onberoerd laat, en veel weerstand opwekt. Maar zouden er nu veel anti-VB’ers oprecht blij zijn als ze zouden vernemen dat een VB-kopstuk als Filip Dewinter of Gerolf Annemans lijdt aan een terminale ziekte? Neen toch?

In het VB is dat blijkbaar anders. Morel trad toe tot het VB in 2004, de tijd van de veroordeling van een aantal VB-vzw’s voor racisme. De modale Vlaming raakt dat niet, zo bleek uit het stemgedrag.

Maar zo onverschillig Vlaanderen staat tegenover racisme, zo begaan is het met kanker. En dat is zelfs geen uiting van egoïsme. ‘Kom op tegen kanker’ startte al in 1989 als bewustmakingsactie en benefiet op de toenmalige BRTN, en werd gepercipieerd als een moderne vorm van solidariteit, van community building. De actie werd gedragen door Kathy Lindekens, die later tot de SP/sp.a zou toetreden en in Antwerpen schepen werd. Bij de start van ‘Kom op tegen kanker’ was Marie-Rose Morel amper 17 jaar oud (Bart Debie zelfs maar 15). Haar (hun) toekomst was toen nog la vie en rose.

De geest van ’t Stad

Maar dat is voorbij. In die zin waren en zijn Morel en Debie elkaars gelijke: ooit zouden ze elkaar graag gewaardeerd hebben als rebels without a cause. Hoewel het begrip rebel dan wel breed moet worden ingevuld: Morel werd al vroeg Miss Aardbei, Debie koos voor de politie, en daarin voor de potige aanpak. Laten we zeggen: ze waren jong, en ambitieus, ze wilden iets van hun leven maken. Hun overtuiging, en misschien een beetje de maatschappelijke context in het Antwerpse, dreef hen naar de rechterzijde. Daar maakten zij dus carrière. En naam. En een reputatie.

Zeker Bart Debie, nog altijd maar 36, heeft al een goedgevuld leven achter de rug. Hij was de laatste jaren vooral bekend als ‘veiligheidsmedewerker’ van VB-kopstuk Filip Dewinter. In het begin van het voorbije decennium leek hij zelfs even op weg naar een BV-status, door de VRT-docusoap Het leven zoals het is: politie. Debie was de Antwerpse flik die in moeizame omstandigheden de geest van ’t Stad belichaamde, in zijn uitzichtloze strijd tegen grote en kleine en vooral zeurende, uitzichtloze en aanslepende criminaliteit: ‘met alle Chinezen, maar niet met den deze’. Toen hij in opspraak kwam na een gespierde ondervraging van Turkse verdachten, bekende de jonge politieman (destijds niet eens dertig jaar oud) zich tot de partij van Filip De Winter, wiens ‘man’ hij werd. En gebleven is.

Was Debie al de man van Dewinter, dan werd Morel de vrouw van Vanhecke. Zonder dat er een oorzakelijk verband was, zag iedereen wel de temporaire gelijkheid: Karel Dillen was niet meer, de legendarische eenheid binnen het VB was niet meer vol te houden, en ineens klonken verhalen op van ‘fractionering’ binnen het VB, van clanoorlogen. Clan-Dewinter. Clan-Annemans. Clan-Vanhecke. Hoe lang ze elkaar ook kenden, want Dewinter en Vanhecke waren in de jaren zeventig als schooljongens al vrienden in het Brugse. Maar ineens liep alles vast. En gulpte tegelijk zo veel naar buiten. Menselijke relaties, bijvoorbeeld.

Morel en Vanhecke zaten van in het begin in de mist. Niets was helemaal klaar. Dat komt niet alleen door de publieke opinie, ook door henzelf. In juni 2004, nog vóór Morel (toen nog als onafhankelijk kandidaat) voor het eerst op de Europese lijst van het VB zou figureren, schreef Gazet van Antwerpen in een badinerend en absoluut niet venijnig stuk dat men VB-voorzitter Frank Vanhecke al een paar keer hoorde flemen over “Morelleke Forelleke”.

Marie-Rose Morel heeft nooit gevochten, zelfs niet geprotesteerd tegen die mikmak van persoonlijke en politieke berichtgeving over haar persoon. Ze werd uitgenodigd om haar charme uit te spelen en ging daar graag op in. Ze speelde het onschuldige wicht en begreep heel goed de harde meerwaarde ervan: zelfs sp.a-voorzitter Steve Stevaert, rond 2004 op het toppunt van zijn kunnen, gaf zijn medewerkers expliciet de opdracht dat hij op pakweg De zevende dag nooit tegen Morel in de arena mocht worden gebracht. “Zelfs al heb ik gelijk, ik krijg het nog niet. Zij zit daar vriendelijk en mooi te wezen, knippert tweemaal met haar ogen, ik kan inbrengen wat ik wil, maar de sympathie is toch voor haar.”

Dat was de visie van Stevaert, en hij vertolkte de Wetstraat-consensus. Niet alleen in opinie, maar ook in daden. Men bekampt een tegenstander met alle mogelijke middelen, zij het dat die laatsten zich beperkten tot het politieke, het verbale, eventueel het mediatieke. In elk geval: het eerbare.

Die remming viel weg toen de opgang van het VB stremde, toen duidelijk werd dat men niet zomaar burgemeester van Antwerpen werd, of zelfs niet schepen van Schoten, noch in staat was de Vlaamse meerderheid te breken. Toen werd het ook binnen het VB ruwer en harder en ongenadiger. Kaïn en Abel in zijn Vlaamse variant: Filip en Frank, Dewinter en Vanhecke. Zoals dat ooit gebeurde bij CVP, waarvan Leo Tindemans in zijn memoires getuigde dat de animositeit tussen hem en Wilfried Martens minder onbarmhartig was dan de haat tussen hun acolieten (Jean-Luc Dehaene namens Martens, Herman Van Rompuy namens Tindemans). Die tweedracht was zonder voorgaande, maar desondanks nog altijd binnen de perken van de beschaving. Het was wereldnieuws in Vlaanderen, toen wijlen Frans Verleyen bekendmaakte dat Martens ooit Tindemans omschreven zou hebben als “de slechtste mens die hij ooit had gekend”.

te laat

Bart Debie ging oneindig veel verder. Hij lijkt te suggereren dat Morel het meest geschikte mens is om snel te sterven. Voor een stuk ligt dat in het verlengde van zijn leven en loopbaan. Debie was een politiecommissaris die Turken moest ondervragen, maar hen in werkelijkheid in elkaar sloeg. Debie ontkent het nog altijd, maar hij werd wel veroordeeld in eerste aanleg, in beroep en zelfs in cassatie. Hij ziet zijn daden niet onder ogen. Het is een man die zijn grens niet kent. En die desondanks niet afgeserveerd wordt door Dewinter. Omdat Debie te nuttig is, met zijn contacten bij de media, zijn netwerk ook binnen de politie en ‘veiligheidssector’, wat zo nodig is voor een politicus die van onveiligheid zijn thema maakt.

Omgekeerd daagt Morel ook graag uit, van in het begin van haar carrière al. Zij voelt zich pas goed als het dubieus wordt. Toen zij in 2004 N-VA verliet voor het VB, moest de toen nog piepjonge en volstrekt onbekende N-VA’er Bart De Wever zich manifesteren omdat de N-VA-voorzitter van afdeling Deurne opriep om voor VB’ster Morel te stemmen.Zij zag daar geen graten in. Een ex-VB-mandataris: “Typisch Marie-Rose. Zij zoekt de kromme lijn op. Toen destijds voor het eerst kanker bij haar werd vastgesteld, dacht iedereen - ook zijzelf, ook veel mediavolk - dat dit te genezen was.” Waarop zij haar ziekte in de openbaarheid bracht en dus in de media. Dat maakte haar intern in de partij sterker, net op een ogenblik dat binnen het VB de plaatsjes voor het eerst duur werden, wat haar de verdenking opleverde dat zij haar ziekte gebruikte voor eigenbelang.

Daarom irriteert zij lieden als Bart Debie zo. Zij denken haast exclusief politiek, partijdig, fractioneel. Dus begrijpen zij ‘kanker’ ook vooral als een politiek element, eerder dan een afschuwelijke ziekte. Wel integendeel: de media-aandacht voor Morels kanker, de compassie van de publieke opinie, maakte Morel sterker, en dus de fractie-Dewinter zwakker. Een insider: “En dat is geëscaleerd. Men is elkaar gaan haten. Het is uitgedraaid op een strijd waarin werkelijk alles gepermitteerd was. Zeer pijnlijk allemaal, want toen Morel in 2004 bij het VB kwam, waren de interne relaties nog uitstekend. Maar dat is snel verzuurd, mede door de tegenvallende verkiezingsresultaten.”

Ook in veel andere partijen is het zo dat slechte resultaten, en dus minder zetels en minder of geen ministerposten, de interne relaties doen verzuren. Maar nergens leidde dat tot zo’n extreem gedrag dat, op het moment dat de kanker uiteindelijk ook Morel overweldigde, haar tegenstanders binnen het VB “champagne wilden doen knallen”: Morel was incontournable geworden door haar ziekte, en nu was ze net daardoor ook geveld. Dat was voor haar tegenstanders blijkbaar een feestje waard.

Zo raakte de scheidingslijn ‘persoonlijk’ en ‘politiek’ definitief ingedeukt. Als men mag lachen met kanker is niets of niemand nog vrij van zegel, vrij van hoon, van spot. En dat bleek ook voor de VB-aanhang meer dan een brug te ver. Al kwam de opstand van de achterban. Van de gewone mannen en vrouwen met VB-lidkaart, maar die wel al jaren geld geven voor ‘Kom op tegen kanker’. Tanguy Veys: “De telefoons, mails en sms’en bleven maar komen.” Partijwoordvoerder Joris Van Hauthem: “Ik heb ook kanker gehad, ik kan u zeggen dat het pijnlijk was om in Le Soir te lezen dat het VB nu ook skinheads naar het halfrond stuurde. Er zijn grenzen waar men ook in de politiek niet overgaat. En ook niet veel woorden moet aan verspillen. Vandaar dat onze voorzitter Bruno Valkeniers zo kort was, maar ook zo duidelijk: ‘Dat doet men niet.’”

De VB-voorzitter trok dus de lijn, maar deed dat te laat. Valkeniers greep pas in toen Frank Vanhecke een zaak maakte van wat Debie op Facebook had geschreven. Debie ontkent, en kaatst de bal terug: “Het is Frank Vanhecke die de kanker van zijn vriendin gebruikt om zijn politieke tegenstrever, in casu Filip Dewinter, te treffen. Schrijf maar op: Vanhecke is een walgelijke kerel.” De kanker zit dus in het VB, waar de ene fractie de andere beticht van vreselijk misbruik van de ziekte van Marie-Rose Morel. Was dat eigenlijk geen onvermijdelijkheid voor een formatie die leeft van en teert op een aparte omgang met menselijke waarden en ethische grenzen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234