Donderdag 01/10/2020

Over de moeilijke maar niet onmogelijke combinatie van topatlete en mama zijn

Gynaecoloog Luc Baeyens: 'Tijdens de zwangerschap stijgt het aantal rode bloedcellen met 20 procent. De zuurstofopname verbetert spectaculair. Andere atleten moeten daarvoor op hoogtestage'

'Zwangerschap is de beste doping'

Marathonvrouw Paula Radcliffe wil een baby. En daarna opnieuw marathons lopen en als het even kan nog goud halen op de twee volgende Olympische Spelen. 'Dat is allemaal mogelijk', zegt gynaecoloog en sportarts Luc Baeyens. 'Het moeilijkste deel van Radcliffes wens is zwanger raken. Topsport kan de eisprong doen stoppen.' Worden daarom zo weinig topsporters mama?

WIM DE JONGE

De helft van de wereldbevolking is een potentieel topsporter. Hoe hard Eddy Merckx, Michael Jordan of Ian Thorpe ook hun best doen, zij zullen nooit kunnen waar vrouwen zelf niet voor hoeven te trainen: een kind baren. Toch zijn er vrouwen die zich een dubbel topdoel stellen: zij willen topsporter én moeder zijn. Maar topsportende mama's zijn echt niet dik gezaaid in de sportwereld.

Sinds 1 februari is (steeple)loopster Sigrid Vanden Bempt niet meer bij Atletiek Vlaanderen. Zij verwacht begin juli een kindje en nam daarom vrijwillig ontslag. Vanden Bempt wordt volgende week 25. Komt zij nog terug op topniveau? "Ik heb zeker de ambitie om nog een goed Belgisch niveau te halen en wil daarvoor dagelijks trainen maar of ik nog mijn beste steepletijden zal lopen, dat weet ik niet." Dagelijks lopen tijdens de zwangerschap is er alleszins niet meer bij voor Vanden Bempt. "Zwanger worden betekent extra gewicht en dat belast mijn knieën meer. Ik probeer nu eerder te fietsen en te zwemmen, dat is minder belastend en even goed voor de conditie."

Paula Radcliffe is 32. De biologische klok tikt voor haar. Staat zij voor de verscheurende keuze tussen moeder of marathonkampioene? Nee, een vrouw kan probleemloos de twee combineren. Sterker nog: zelfs tijdens de zwangerschap hoeft een atlete niet te stoppen met sporten. "Nochtans zou twintig jaar geleden bijna elke gynaecoloog je dat absoluut afgeraden hebben, maar intussen weten we wel beter", zegt gynaecoloog Luc Baeyens. Net zoals geblesseerde topsporters bijna blindelings naar kinesist Lieven Maesschalk trekken, zo krijgt de Wemmelse gynaecoloog heel wat topsporters met een moederwens over de vloer. Hij dankt zijn uitstekende reputatie onder andere aan de behandeling van voormalig Belgisch topatlete Lieve Slegers.

De harde training van een langeafstandsloopster is niet bevorderlijk voor een zwangerschap, zo blijkt. Slegers: "Zes jaar voor de geboorte van ons eerste kindje had ik al geprobeerd om zwanger te worden, maar tevergeefs. Jaren later is het dan wel gelukt maar met wat hulpmiddelen."

Het courantste hulpmiddel is het dragen van een LHRH-pompje waarmee bijvoorbeeld om de 90 minuten een kleine dosis LHRH toegediend wordt. LHRH is een natuurlijk hormoon dat de afgifte van hypofysehormonen stimuleert. Die hormonen zijn nodig om het commando aan de eierstokken te geven om tot een eisprong over te gaan. Bij heel wat topsporters en vooral bij duursporters is de eisprong gewoon gestopt. Baeyens: "De voornaamste oorzaak is het lage vetpercentage van de duursporters. Die atletes zijn gewoon te mager, hun menstruatiecyclus is stilgevallen. Je kunt het vergelijken met vrouwen die in hongersnood leven, ook die raken niet of nauwelijks zwanger. Eenzelfde fenomeen zie je ook in de dierenwereld. In feite zegt het lichaam: dit zijn geen geschikte omstandigheden om een kind te baren."

In 1993 beviel Slegers van een eerste baby en zes maanden later werd zij tot haar eigen verbazing Belgisch veldloopkampioene. Is zwangerschap dan de beste doping? Volgens Luc Baeyens heeft een zwangerschap inderdaad heel wat gunstige effecten voor een toekomstige topsportcarrière. "Het hartdebiet stijgt van 4,5 liter per minuut naar 6 liter. Het hartritme stijgt slechts lichtjes van 70 naar 85 slagen per minuut, wat ook het slagvolume, de hoeveelheid bloed die bij elke hartslag wordt uitgestoten, vergroot." Dat is net hetzelfde effect van bijvoorbeeld lange duurlopen die een marathonloopster als Paula Radcliffe wekelijks maakt. "Tevens neemt het aantal rode bloedcellen met 20 procent toe. Andere atleten moeten daarvoor op hoogtestage, tijdens de zwangerschap gebeurt het spontaan. Ook de zuurstofopname verbetert spectaculair."

Naast die fysiologische veranderingen is er een aantal hormonale. De opvallendste heeft te maken met de anabole werking van sommige hormonen die gaan circuleren. Volgens Baeyens is de zwangerschap de periode bij uitstek om aan krachttraining te gaan doen. Het is vooral dit effect dat Slegers onverwachts een veldlooptitel opleverde. "Ik startte ergens achteraan, maar het parcours was modderig en de afstand was lang. Kracht gaf de doorslag."

Met de bovenstaande wetenschap hoeft het niet te verwonderen dat sommige (Oost-Europese) coaches hun atletes zwanger lieten worden en dan na drie maanden de foetus aborteerden. Zo hadden de atletes wel de fysiologische en hormonale voordelen maar niet de last om voor een kind te zorgen. Maar Baeyens relativeert die geruchten uit de jaren zeventig. "Precies tijdens de eerste drie maanden van de zwangerschap heeft de vrouw namelijk wel eens last van misselijkheid en andere ongemakken."

Daar weet voormalig basketinternational Carolien De Roose alles van. Zij stond zwanger in de play-offfinale van haar club Waregem tegen Kortrijk. "Ik was drie maanden zwanger en moest voor de wedstrijd constant naar de wc om over te geven. Dat overkwam me anders nooit, ik heb absoluut geen stress. We verloren die match in de laatste seconde. Nadien heb ik aan mijn teamgenoten gezegd dat ik zwanger was."

De Roose was 25 toen ze beviel van Tijl, een half jaar later speelde ze opnieuw de playoffs en ze bleef nog zeven jaar basketten op het hoogste niveau. "In mijn sport ben je op je best rond je dertigste, dus kan het absoluut geen kwaad om een kind te krijgen. Onmiddellijk na de bevalling moet je wel wat geduld hebben. Het lopen en de basketfeeling raak je niet kwijt maar bijvoorbeeld het springen was absoluut slechter dan voor de zwangerschap. Maar je moet je lichaam minstens een half jaar tijd gunnen om terug te komen." Hoe combineer je het moederschap met je sport? "Ach, ik werkte ook al in die tijd. Alles hangt af van een goede planning. Zelfs een huidig topspeelster als Stepanova die door de FIBA tot Europees speelster van het jaar is verkozen en in de Russische ploeg van Ann Wauters speelt, lukt het om moeder te zijn. Zij is 24."

Maria Stepanova in het basket, Marion Jones in de atletiek: de toppers die moeder worden tijdens hun carrière blijven ruim in de minderheid. Niemand verwacht dat Kim Clijsters of Justine Henin plots een jaar uit het tenniscircuit zullen stappen om mama te worden. Maar dat heeft niets met de sport op zich te maken, weet Sabine Appelmans. "Als tennisster ben je minstens dertig weken per jaar in het buitenland, je hebt zeer onregelmatige dagen. Dan speel je overdag, dan weer laat 's avonds. Dat zijn geen ideale omstandigheden voor een kind. Ik herinner me één Paraguayaanse speelster die na de geboorte van haar eerste kindje teruggekeerd is naar het circuit. Haar kind reisde overal met haar mee maar zij is echt de enige die ik gezien heb in mijn carrière." Tussen de laatste officiële match van Appelmans en de geboorte van haar eerste kindje ligt tien maanden, dus zwanger heeft ze nooit op de court gestaan. "Maar Dominque Monami was wel net zwanger tijdens de Olympische Spelen in Sydney."

Voor een te laag vetpercentage hoeven tennissters niet te vrezen, toch kunnen zij net als elke topsporter moeilijkheden hebben om zwanger te raken. Gynaecoloog Baeyens: "Sowieso zorgt het intensieve sporten voor allerlei hormoonuitscheidingen, zoals endorfinen, die een nadelig effect op je fertiliteit kunnen hebben. Dat is trouwens ook bij mannen zo."

Voormalig volleybalinternational Miet Deckers had absoluut geen fertiliteitsproblemen. "Ik sukkelde de laatste jaren van mijn volleybalcarrière voortdurend met blessures en speelde met pijnstillers. Op mijn 32ste vond ik het welletjes. Ik stopte met volleybal én de pil. Ik vermoed dat het van de eerste keer bingo was." Deckers vermoedt dat de pijngrens van topsportende vrouwen hoger ligt dan de gemiddelde zwangere vrouw. "Ik ben maar op het nippertje in het ziekenhuis geraakt. Ik voelde wel weeën, moest zelfs gal overgeven maar dacht dat ik nog lang niet klaar was voor de bevalling. Bleek dat ik al 10 centimeter opening had. Als ik vrouwen kermend en tierend zie bevallen op televisie dan begrijp ik dat echt niet." Volleyballen heeft Deckers nooit meer gedaan maar na de geboorte van haar dochter begon ze wel met triatlon. "Ik was nu eenmaal verslaafd aan sport."

Ook een echte sportverslaafde is Marleen Renders. De beste Belgische langeafstandsloopster beviel in 1993 van Kimberley. Bijna heel de zwangerschap bleef ze actief. "Tot net voor de bevalling bleef ik joggen. Dat ging omdat ik omzeggens niks was aangekomen." Luister naar je lichaam, is een raad die zowel voor topsporters als aanstaande moeders geldt. Renders: "Toen ik van mijn laatste jogging thuiskwam, voelde ik dat er iets niet in orde was. Mijn kindje bewoog helemaal niet meer. Bleek dat de navelstreng rond de nek was geraakt. De volgende dag hebben ze de bevalling ingeleid en alles is goed verlopen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234