Maandag 25/05/2020

Over de Libris Literatuurprijs 2004

Het duurt nog een dikke week voordat de literaire prijs wordt uitgereikt voor het beste boek dat in het afgelopen jaar verschenen is; ik begin er nu over zodat u nog net tijd hebt de literaire idolen te lezen. De Libris-prijs gaat naar fictie, dus anders dan bij de AKO Literatuurprijs dingen biografieën en essays niet mee, en de prijs gaat naar een boek, niet naar een oeuvre, en daarin verschilt hij van de P.C. Hooftprijs. Het gaat om verhalend proza, dus romans, novellen en bundels korte verhalen. De bekendmaking zal plaatsvinden bij een groot galadiner in het Amstel-hotel, en u kunt er via NOVA live bij zijn op dinsdag 27 april. Het doel van literaire prijzen is enerzijds het celebreren van de literatuur, maar ook wat de branche 'leesbevordering' noemt. Daar draag ik deze week graag wat aan bij. Dus hier zijn allereerst even de zes boeken die genomineerd zijn. Werkelijk alle zes aanraders, boeken die ik aan vrienden en bekenden geef, met de zekerheid dat ze er plezier aan zullen hebben.

H.C. ten Berges Blauwbaards ontwaken is een rollercoaster-rit door tomeloze liefde voor en achter het IJzeren Gordijn. Buiten is het maandag van Bernlef is een prachtig verstild en toch spannend boek over verlies en eenzaamheid. Een schitterend gebrek van Arthur Japin stelt fundamentele vragen over de liefde in een heerlijk verhaal over de eerste vlam van Casanova. Thomas Lieskes Grand Café Boulevard is spannender dan de New York Times-bestseller The Da Vinci Code, maar dat is pulp en dit is schitterend literair proza. Nicolien Mizee's Toen kwam moeder met een mes doet in zure humor over het milieu van linkse kak en hier en daar denken aan Herman Kochs prachtboek Red ons, Maria Montinelli, maar het is milder en vertwijfelder. En de tweede outsider naast Mizee is Rashid Novaire, die in Maïsroest een dromerig Bohemen schetst, met daarin het wrange verhaal over de dood van een vereerde oudere broer.

In de jury is inmiddels het winnende boek geselecteerd, maar we hebben vanzelfsprekend afgesproken dat over de keuze geen woord naar buiten komt. Het schijnt dat elk jaar de uitgevers en andere betrokkenen er alles aan doen om als literaire Kremlin-watchers uit de tafelschikking bij de uitreiking op te maken wie de winnaar is, en in deze krant stond bij het bekendmaken van de shortlist al een bericht dat het Bernlef zou worden. Ondertussen heeft de Libris-organisatie een speciale afspraak met een drukker die via een ultrageheime procedure de affiches voor de winnaar maakt, en iedereen die de uitslag zegt te kennen, bluft.

Dit jaar dongen 146 titels mee naar de Libris-prijs, en daarbij zaten natuurlijk veel meer aansprekende titels dan er plaatsen op de shortlist waren. Als je alleen al optelt welke boeken regelmatig in de pers genoemd zijn als kanshebbers, dan kom je op negen: Rosenboom, Grunberg, Meijsing, Thomése, Mensje van Keulen, A. F. Th met De Movo Tapes, Wolfstonen van Franke, Bouazza met Paravion (winnaar van de Vlaamse Gouden Uil!) en Slaap! van Annelies Verbeke. Daar komen dus de boeken die wél op de shortlist staan nog bij.

Het staat vast dat er rond de datum van de bekendmaking artikelen zullen verschijnen in de diverse boekenrubrieken waarin men zich zal beklagen dat dit of dat kanon gepasseerd is voor de shortlist. Voor een enkel boek geldt wellicht het droge commentaar dat de jonge schrijver Rashid Novaire gaf naar aanleiding van dergelijke klachten: "Je kunt wel een kanon zijn, maar dat wil niet zeggen dat er altijd een kogel uitkomt". Maar voor het grootste deel is het niet anders dan een subjectieve keuze tussen goede boeken. Uiteindelijk speelt smaak een doorslaggevende rol, en daarom is het goed dat er elk jaar een andere jury zit, zodat niet een of twee mensen jarenlang een stempel drukken op de uitslag.

Afkomstig van buiten de literaire wereld heb ik gemerkt hoe klein die is. Als je een stapel neemt van 146 Nederlandse boeken, en vier juryleden die bij de literatuur betrokken zijn, dan lopen er honderden lijntjes. Zo is een van de 'demonen' in het gelijknamige boek van Gerrit Komrij herkenbaar jurylid Arie van den Berg, meent Abdelkader Benali zich te herkennen in het boek Ismael van Ariënne de Bruijn, heeft Nicolien Mizee les gehad op de schrijversschool waar Van den Berg lesgaf, en heeft jurylid Margot Dijkgraaf redactie gevoerd over het genomineerde boek Maïsroest.

Naar aanleiding van dat laatste verscheen in de Volkskrant direct een stukje onder de suggestieve kop 'Jurylid nomineert 'eigen boek''. In alle gevallen van betrokkenheid hebben de juryleden zich natuurlijk buiten de beoordeling gehouden.

Kijkt u mee op 27 april, maar vooral: leest u die boeken voordien nog even?

Ronald Plasterk,

de Volkskrant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234