Donderdag 28/05/2020

Gezondheid

Over de ‘crash’ van Tom Van Dyck en hoe die te voorkomen

Beeld RV

‘Opeens werd het zwart voor mijn ogen.’ In verschillende tijdschriften getuigt acteur Tom Van Dyck  (47) over zijn ‘crash’ begin dit jaar op de bühne van de Arenbergschouwburg. Het gevolg van alles perfect te willen doen, zegt hij zelf. Maar hoe laat een mens zijn of haar perfectionisme op tijd los?

Na vijftien jaar zou Tom Van Dyck, bekend van onder meer Het eiland en In de gloria, terug op het podium kruipen. Maar lang bleef de acteur er niet op staan. Halverwege een try-out van Het beest in u begin dit jaar verdween de man weer in de coulissen. “Ik ben naar mijn kleedkamer gegaan, heb een paar dingen kapot geklopt en ben beginnen janken, janken, janken”, blikt hij nu in Humo en Knack terug. 

Volgens Van Dyck is zijn ‘crash’ het gevolg van alles perfect te willen doen. “Ik wilde én schrijven, én spelen, én regisseren, én produceren.” Pure zelfoverschatting, noemt hij het zelf. “Ik stond op den duur in mijn werkkamer letterlijk te dampen van oververhitting. Ik ben er ziek van geworden, een longontsteking. Maar dat bleef ik ontkennen. Ik ging door. Denken lukte niet meer.”

Een herkenbaar verhaal? Voor een aantal perfectionisten wel. Een van hen is Marcel Hendrickx. De man, nu 70, ging een aantal decennia geleden zelf Tom Van Dyck-gewijs onderuit, zij het als manager bij een bank. Hendrickx kreeg twee hartinfarcten en is er rotsvast van overtuigd dat ze het gevolg waren van zijn voortdurende streven naar mooier, beter, groter, sneller. “Er is helemaal niks positiefs aan perfectionistisch zijn”, vindt de man, die zich na zijn gezondheidsproblemen omschoolde en sindsdien perfectionismecoach is. “Voortdurend de lat te hoog leggen, altijd bevestiging zoeken, nooit tevredenheid ervaren. Na verloop van tijd wreekt zich dat, fysiek of mentaal.”

Geen burn-out

Maar wat is er dan precies verkeerd aan een opdracht zo goed mogelijk willen uitvoeren? Niks, zegt Hendrickx. “Iets perfect willen doen en daarin slagen: dat geeft extra energie. Maar dat speelt niet bij perfectionisme. Bij hen wordt het woord ‘willen’ vervangen door ‘moeten’. Ze moeten overwerken, ze moeten zorgen voor anderen, ze moeten controleren. Als het zo dwangmatig wordt, zit het mis. Dan krijg je een constante toevoer van stress, zit je alleen nog maar in je hoofd. Je voelt dan niet meer dat je voortdurend over je grenzen gaat.” 

Bij Van Dyck luidde het officieel dat hij een burn-out had. Maar in de interviews ontkent hij dat. Volgens hem is hem die diagnose aangesmeerd door de verzekering, omdat in zijn contract stond dat ze daarvoor niet moest tussenkomen. “Ik was mijn leven noch mijn werk beu. Ik was niet depressief. Wat ik wél deed, was voortdurend op het gaspedaal van mijn sportkar duwen. Ik negeerde alle rode lichten en vloog uit de bocht.” 

Hoeveel mensen perfectionistisch aangelegd zijn, daarover bestaan geen omvattende cijfers. Het is niets dat bevolkingsbreed bevraagd wordt, maar eerder in specifieke contexten als op school of tijdens therapie, zegt Kathleen De Cuyper van de KU Leuven, die vijf jaar geleden op het onderwerp doctoreerde. “Het is zeker niet zo dat iedereen een beetje perfectionistisch is.” In schoolcontexten waar ‘disfunctioneel perfectionisme’ in kaart gebracht werd, zoals in Noorwegen afgelopen jaar, vonden onderzoekers bijvoorbeeld dat 38 procent van de studenten in ‘gewone’ secundaire scholen hieronder leed, versus 22 procent van diezelfde leeftijdsgroep aan ‘elitescholen’. 

In tegenstelling tot Hendrickx zegt De Cuyper dat perfectionisme zich niet zo makkelijk in de hoek van de vloek of de zegen laat plaatsen. “De internationale vakliteratuur heeft het over een tweedimensioneel begrip. Aan de ene kant gaat het over erg hoge standaarden stellen en daar positieve dan wel negatieve gevoelens bij ervaren, aan de andere kant gaat het over de mate waarin je daaraan je zelfwaarde koppelt.” Er is veel variatie mogelijk binnen die dimensies. “En veel hangt af van de omgeving en levensfase. Een kind kan dankzij haar perfectionisme erg goede resultaten op school halen en zich daar goed bij voelen, maar later, als ze zelf kinderen op de wereld heeft gezet, net vastlopen in het zo goed mogelijk willen moederen.”

Bewust worden

Perfectionisme hoeft volgens de onderzoekster niet per definitie te leiden tot een crash. “Het klopt wel dat het een risicofactor is om psychische problemen te ontwikkelen, als een depressie, burn-out, eet- of angststoornis.”

Valt dat te voorkomen? De Cuyper meent dat het helpend kan zijn om je als perfectionist bewust te worden van je perfectionistische trekken. “Veel mensen vinden dat wel moeilijk om toe te geven of zien het niet van zichzelf omdat goed nooit goed genoeg is voor hen.” Daarenboven brengt het zo goed mogelijk willen doen voordelen met zich mee. “In onze huidige maatschappij wordt perfectionisme erg beloond.”

“We moeten met z'n allen waken over hoe ver we daar in willen gaan”, vindt professor Dirk Hermans (KU Leuven). De gedragstherapeut raadt perfectionisten aan om over het evenwicht te waken. “Merk je dat je teveel op één domein focust en daardoor niet meer aan ontspannende zaken toekomt, dan riskeer je tegen de muur te lopen.” Dat tegen de muur lopen, zorgt soms vanzelf voor een nieuw perspectief. Al kan begeleiding ook zinvol zijn. “Daar leer je bijvoorbeeld dat het niet per se verschrikkelijk is om een taak niet voor de volle 100, maar slechts voor 80 of 90 procent te volbrengen. Goed is meestal goed genoeg.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234