Zaterdag 06/06/2020

OVAAL

Drie keer per week, op zaterdag, dinsdag en donderdag, vindt u op deze plaats een routereeks. Filip Rogiers trekt door Vlaanderen, nestelt zich in een wijk in een dorp of stad, praat met en luistert naar bewoners. Niet de roddels of regionale faits divers drijven hem, maar de overtuiging dat er meer is tussen Wetstraat en Dorpsstraat.

Kruishoutem ligt in een plooi achter de autostrade E17, maar er heerst een diepe, welhaast heilige rust. "We zijn het enige grote dorp in Vlaanderen zonder verkeerslichten", zegt oud-meubelmaker Raoul De Bel. "Er zijn geen kanalen of rivieren en we hebben ook de trein gemist. De spoorlijn Gent-Kortrijk had hier moeten passeren, parallel met de E17. Maar de kasteelheren zijn dwars gaan liggen. Ze wilden hun gronden niet afstaan. Natuurlijk waren er voorstanders van de treinverbinding. Het zou de moderne tijd brengen, handel en nijverheid. Maar achteraf gezien kunnen we alleen maar tevreden zijn dat de kasteelheren het been stijf hielden."

Wat een weg van ijzer of beton meer of minder aanricht in een gemeenschap kun je aflezen aan de statistieken. Tot 1880 groeide de bevolking van Kruishoutem gezapig en gelijk aan met die van het naburige Waregem. Tegen 1976 was de bevolking van Kruishoutem gedaald, tot 4.470 zielen, die van Waregem - dankzij de treinen - verdrievoudigd tot bijna 20.000 inwoners. Op eenzelfde lap grond van ruim 2.600 hectare. Trein maakt stad.

Kruishoutem is een dorp met vele kerken. Maar zelfs de fusie van 1977 heeft het dorpse karakter niet stuk gekregen. In deelgemeenten Lozer, Nokere en Wannegem kun je op een weekdag op het midden van de weg gaan liggen zonnen. En het dorp telt talloze wijken waarvan de namen zelf hele verhalen vertellen: Goedleven, De Rechte Man, de Reutel, De Lieve Dochter, de Lulhoek. Maar Raoul en andere geboren en getogen Kruishoutemnaren maken zich vandaag wel zorgen. Wellicht daarom heeft de gemeente pas sinds vorig jaar een heem- en geschiedkundige kring onder het voorzitterschap van Raoul. Dat soort kringen bloeit overal in Vlaanderen als nooit tevoren. Er is blijkbaar veel te bewaren, veel dorp op sterk water te zetten. "Het is tegen het vergeten", zegt Raoul. "Kruishoutem begint zijn dorpse karakter te verliezen."

Vrachtwagens sluipen door de dorpskern. En er zijn vooral de vele verkavelingen. Veel nieuw volk. Kruishoutemnaren zijn graag op zichzelf. Drie ereburgers heeft de gemeente, en anders dan andere gemeenten zoeken ze hier de lintjesdragers het liefst in huis. Zo bijvoorbeeld oud-gemeentesecretaris René D'Huyvetter (94). Hij stichtte de brandweer, de muziekkapel én de Eiermarkt, die volgend jaar haar vijftigste verjaardag viert.

En toch heeft Kruishoutem inwoners wier betekenis het dorp ver overstijgt. Bo Coolsaet, connaisseur van het penseel der liefde. Marc De Bel, Vlaanderens best verkochte jeugdschrijver, broer van Raoul. Maar bovenal, letterlijk boven het dorp uit, torent meubelontwerper-kunstenaar Emile Veranneman. Een neef van Constant Permeke. Decennialang, terwijl op de markt de boeren van het ommeland hun eieren kwamen aanbieden, ontving hij hier incognito de groten der aarde. Jacques Chirac, Salvador Dalí, Hugo Claus, Belgische gekroonde hoofden.

Zoveel allure in huis, Kruishoutem. En dan toch vooral bekend willen blijven om zijn eieren, zijn Eierkoningin en Eierboer, zijn Eiermarkt. "Eiermarkt die er eigenlijk geen meer is", zegt Raoul. "Vroeger gingen de eieren van hand tot hand. Nu worden ze met de computer verhandeld."

Het werk van Veranneman staat op een heuvel, als een stil verwijt aan de dorpse vormen. Zelf verschanst hij zich tussen haag en bomen. Vloekt deze kosmopoliet op het land? Vecht hij tegen kneuterigheid? Het is misschien maar een detail: in zijn werk ontbreekt het ovaal, de vorm van het ei, het geometrische Ik van Kruishoutem. Zijn werk schreeuwt om grootse vlakken. Alles wat het landschap in Vlaanderen tekort heeft. Over ruimte wordt hier niet langer gesproken in termen van schoonheid, maar structuur. Kunst is zonevreemd. Het laat zich bewonen noch bewerken.

Al in 1983 schreef Hugo Claus, in een ode aan Emile Veranneman, over de regelneven van de Vlaamse ruimtelijke orde. Over de regenten die "blijven regelen/ zij willen, overzichtelijk op kaart gebracht/ de manieren van je leven regisseren".

"Hier op de Groeneweg", vertelt Raoul, "ben ik de laatste ondernemer wiens atelier niet zonevreemd is." Maar het doet er niet langer toe. Raoul verhuist naar de dorpskern. Het huis is te groot, de kinderen zijn de deur uit en de vrouw sukkelt met haar gezondheid. "Het is een trend", zegt Raoul, "ouderen die altijd aan de rand van een dorp gewoond hebben, gaan steeds vaker in het centrum wonen." Maar het doet toch pijn. Niet langer plattelander te kunnen zijn op het platteland.

Filip Rogiers

Donderdag: Kruishoutem / 3

'We zijn het enige grote dorp in Vlaanderen zonder verkeerslichten'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234