Maandag 28/11/2022

Outing rijkste Waal nekt bekende New Yorkse kunstgalerie

De outing van Pierre Lagrange, de superrijke Waalse investeerder in Londen, ligt aan de basis van de teloorgang van de 165 jaar oude kunstgalerie Knoedler & Company in New York. Jaren aan een stuk kocht de galerie werken in van een mysterieuze 'Mr. X Jr.'. Een bende kunstvervalsers met een goed verhaal, zo blijkt nu Lagrange een valse Jackson Pollock van 13 miljoen euro probeerde te verkopen.

Toen in november van vorig jaar na 165 de Knoedler & Company, de meest prestigieuze kunstgalerie van New York, van de ene dag op de andere de deuren sloot, gebeurde dat met een enigmatische boodschap die melding maakte van "diepe spijt" en "na lang en zorgvuldig overleg". De ware redenen geraakten snel daarna bekend. De grootste Amerikaanse kunstgalerie was verwikkeld geraakt in een kluwen van rechtszaken rond het verkopen van vervalste werken. Nu pas, een klein half jaar later, wordt duidelijk hoe de galerie vakkundig om de tuin is geleid door een groep professionele kunstvervalsers, en hoe de eerste dominosteen ten val werd gebracht door een Belg.

De net 50 geworden Pierre Lagrange probeert al jaren de media te mijden, maar als multimiljonair en inwoner van Londen wil dat de laatste jaren steeds minder goed lukken. Lagrange is de mede-oprichter van het hefboomfonds GLG Partners. De tabloids brengen de Waal onder in het clubje van 250 allerrijksten van het Verenigd Koninkrijk, The Daily Mail titelde over hen al eens: 'Zo rijk dat je ze zou willen slaan.' Lagrange veroorzaakte vorig jaar grote ophef door zijn echtgenote Cathérine Anspach en drie kinderen te verlaten voor Roubi L'Roubi, een 42-jarige modeontwerper. Lagrange was twintig jaar lang gehuwd met de Brusselse, hij noemde de scheiding en zijn outing als homoseksueel een "weerspiegeling van de realiteit van een scheiding die lang geleden al plaatsvond".

Notting Hill

Met het oog op een financieel akkoord met zijn ex, die met de kinderen in Knokke zou komen wonen, verkocht Lagrange zijn Victoriaanse landhuis in Oxfordshire en een herenhuis aan Kensington Palace Gardens (aan Roman Abramovich, de eigenaar van voetbalclub Chelsea). Hij trok met Roubi L'Roubi naar een naar zijn normen bescheiden appartement in Notting Hill, en besloot bij die verhuizing ook nog een schilderij van de Amerikaanse action painter Jackson Pollock van de hand te doen. Hij had het werk, genaamd Untitled 1950 in 2007 voor 13 miljoen euro gekocht bij Knoedler & Company in New York.

Alvorens het te kunnen voorverkopen, liet Lagrange een forensische test uitvoeren om de authenticiteit van het werk te bewijzen. Het was de uitslag van deze test die in amper twee dagen een einde maakte aan het 165-jarige bestaan van de galerie. Het werk, een typisch dripping-schilderij uit 1950 waarbij Pollock het doek op de grond legde en er verf op goot en spatte, bleek een geel pigment te bevatten waarvan met wetenschappelijke zekerheid kan worden gesteld dat het pas in 1970 in de handel is gekomen. Hoogst vervelend, want de schilder overleed op 11 augustus 1956 bij een verkeersongeval.

Nog vervelender: het bewuste werk was bij de galerie aangeleverd vanuit de zogeheten 'David Herbert collectie'. Herbert werkte in de jaren vijftig bij Betty Parsons and Sidney Janis, de twee meest vooraanstaande galeries uit het New York van de jaren vijftig. Herbert, zo wou het verhaal, had destijds een relatie met een onbekende Zwitserse zakenman die bij Knoedler werd aangeduid als 'Mr. X'. Na het afspringen van de relatie zou de Zwitser met een collectie door Herbert aanbevolen werken zijn teruggekeerd naar Zwitserland, bij echtgenote en kinderen. De herkomst van de werken, telkens er een uit de collectie bij Knoedler aankwam, moet geheim worden gehouden. Omdat zijn kinderen niet wilden dat 'Mr. X' postuum zou worden geout als homoseksueel. Er moet gewacht worden tot na zijn dood en die van Herbert. Om geen argwaan te wekken mochten de werken niet te snel na elkaar geopenbaard worden.

De galerie stond via een tussenpersoon in contact met de zogeheten 'Mr. X Jr.'. Via dit kanaal kwam om de zoveel tijd in het bezit van vergeten werken van kunstenaars als Willem de Kooning, Mark Rothko, Barnett Newman, Clyfford Still, Franz Kline en Jackson Pollock. Het waren er een twintigtal in totaal, en bij sommige waren eerder al verdenkingen over mogelijke vervalsing geuit. Verantwoordelijken van de galerie gingen ervan uit dat de dag ooit wel zou komen waarop 'Mr. X Jr.' hen zou gaan vertrouwen en zijn ware identiteit prijsgeven.

Enkele andere werken uit de 'Herbert Collectie' werden getest op de aanwezigheid van het pigment. De kleurstof uit de jaren zeventig bleek aanwezig in elk van de in de jaren vijftig gedateerde werken. De hele collectie is een vervalsing, en er heeft nooit zo iemand bestaan als een homoseksuele Zwitserse 'Mr. X' of een 'Mr. X Jr.'.

Kluwen van rechtszaken

Knoedler & Company kreeg van Pierre Lagrange 48 uur de tijd om de 17 miljoen dollar terug te betalen. Maar nog voor die deadline verstreken was, verscheen een korte boodschap op de website: 'Knoedler & Company closed for regular business on november 30, 2011.' De galerie is nu verwikkeld in een kluwen van rechtszaken en lijkt onvermijdelijk in vereffening te zullen gaan.

In Vanity Fair plaatst ex-voorzitster Ann Freedman deze maand de sluiting van de galerie in een perspectief: "Te bedenken dat dit instituut in 165 jaar nooit stopte. Het stopte niet tijdens de burgeroorlog, de eerste wereldoorlog en de tweede wereldoorlog. Het bleef open op elf september."

Door dit doek ging de bal aan rollen. Lagrange had het werk, Untitled 1950, voor 13 miljoen euro gekocht. Om zijn echtscheiding te bekostigen, wou hij het verkopen. Maar het bleek een vervalsing.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234