Zaterdag 21/09/2019
De Malinese broers Ousmane (20) en Mamadou Kamara (16). ‘We hebben vijf vrienden verloren. Vijf jongens die net als wij naar Europa wilden.’

Migratie

Ousmane en Mamadou dreven drie dagen lang op zee

De Malinese broers Ousmane (20) en Mamadou Kamara (16). ‘We hebben vijf vrienden verloren. Vijf jongens die net als wij naar Europa wilden.’ Beeld Brecht Surmont

Op de zomerse stranden van Djerba en Zarzis spoelen elke dag lichamen aan. Ze zijn afkomstig van de boot met 86 vluchtelingen uit Libië die begin juli zonk voor de Tunesische kust. Drie mensen overleefden het. ‘Voetballer worden is onze droom.’

“Het was heel koud, we hadden dorst en honger. Telkens als we een vissersboot zagen, schreeuwden we zo hard mogelijk om hulp. Maar iedere keer was de boot te ver weg, ze konden ons niet horen. We werden steeds banger maar we bleven hopen op een nieuwe boot die ons kwam redden.” 

De Malinese broers Ousmane en Mamadou Kamara, 20 en 16 jaar oud, zijn twee van de drie overlevenden van de boot met 86 migranten en vluchtelingen die begin juli zonk voor de Tunesische kust. Drie dagen lang dreven ze rond op zee, zich vastklampend aan een stuk hout, een overblijfsel van de verongelukte boot. Tot een paar vissers de hulpkreten van de broers wél hoorden en de twee uit het water haalden. De jongens waren zwaar onderkoeld en uitgeput maar in het ziekenhuis ging het al snel beter. Een kleine week later zitten ze in het noodopvangcentrum van de Rode Halve Maan in Zarzis, Tunesië.

“We zijn nog in shock”, zegt Ousmane, de oudste broer. “We waren vertrokken uit Zuwara (in Libië, JDR) en al een tijdje op zee toen we een gat in de opblaasbare rand van de boot ontdekten. Een aantal mensen sloeg in paniek en sprong overboord. Daardoor raakte de boot uit evenwicht en zijn we gekapseisd. Om ons heen in het water hoorden we de mensen schreeuwen van angst.”

Wreed schouwspel 

Samen met een andere landgenoot en een man uit Congo grepen Ousmane en Mamadou een stuk hout en dobberden een dag rond. “Toen het donker werd, zagen we lichtjes in de verte”, gaat Ousmane verder. “De andere twee wilden ernaartoe zwemmen, zeiden ze. Wij durfden het niet aan en zeiden dat we niet meegingen.”

De Congolese man werd gevonden maar stierf een dag later in het ziekenhuis. De Malinees overleefde het ook, hij ligt nog altijd in het hospitaal. De twee broers zijn er uiteindelijk het beste vanaf gekomen.

“We hebben vijf vrienden verloren”, klinkt het stil. “Vijf jongens uit Mali die net als wij naar Europa wilden.”

Van de 82 vermiste opvarenden zijn er inmiddels 72 teruggevonden. Op de stranden van Zarzis en Djerba spoelen elke dag nieuwe lijken aan. Gisteren werden negen lichamen geborgen. Een wreed schouwspel te midden van de lokale zonnekloppers en Russische toeristen die massaal verkoeling zoeken in zee bij temperaturen die oplopen tot 47 graden. Of de mensen hun kinderen mee willen nemen naar een andere plek en later kunnen terugkomen, roept de kustwacht telkens door de megafoon als er weer een lijk aanspoelt. Waarop het lichaam in een witte lijkzak wordt gestopt en zo snel mogelijk naar het ziekenhuis 30 kilometer verderop wordt gebracht voor autopsie. Drie dagen geleden werden in Djerba de lichamen van twee peuters gevonden, nog geen drie jaar oud. Ook het lichaam van een acht maanden zwangere vrouw spoelde aan.

Het graf van Rose-Marie op de Begraafplaats der Naamlozen in Zarzis. ‘Ze is de enige bekende die we hebben. Ze was 28 en kwam uit Nigeria.’ Beeld Brecht Surmont

“Het is moeilijk om mensen te vinden die de lichamen willen weghalen van de stranden”, zegt Mongi Slim, voorzitter van de Rode Halve Maan in Zarzis en de regio Medenine, grenzend aan Libië. “Vaak zijn de lijken verminkt omdat ze tegen de rotsen slaan en dagenlang in het water drijven. Gisteren vonden we nog een man zonder hoofd. Vooral de jongere medewerkers hebben het er moeilijk mee.”

Ondanks de acties van de Libische kustwacht die er, in navolging van de afspraak met Europa, steeds beter in slaagt om vluchtelingen en migranten op zee terug te halen, zijn er dit seizoen al vijf boten uit Libië gezonken voor de Tunesische kust. Op 10 mei ging er ook een boot ten onder met meer dan 80 opvarenden. Ruim 60 mensen verdronken, 16 werden gered. Van de drie andere gezonken boten weet niemand hoeveel mensen er aan boord waren.

“Behalve vluchtelingen die met de boot naar Europa willen, zien we een toename in het aantal vluchtelingen uit Libië dat de landgrens naar Tunesië oversteekt”, zegt Mongi. “Onder hen de ‘klassieke’ vluchtelingen maar er komen ook steeds meer Libiërs bij sinds de burgeroorlog daar bezig is. Volgens de Internationale Organisatie voor Migratie zijn bijna 800 Libiërs de afgelopen zes maanden naar Tunesië gevlucht. De overheid is bang dat er nog veel meer komen.”

 Begraafplaats der Naamlozen

Nadat de verdronken migranten en vluchtelingen door een forensische patholoog zijn onderzocht, worden ze zo snel mogelijk begraven. Onder andere op de Begraafplaats der Naamlozen, ingericht in 2010 door Chamesddine Marzoug, vrijwilliger bij de Rode Halve Maan en inwoner van Zarzis. Inmiddels liggen er meer dan 400 mensen begraven.

We staan samen met hem bij de begraafplaats, een eenzame stoffige plek aan de rand van Zarzis. “Vroeger, voor de revolutie, gooide de overheid de lijken in een massagraf, een grote put. Ik vond dat zo triest. Het gaat om mensen die vaak al een lange tocht vol ontberingen hadden afgelegd en droomden van een nieuw leven in Europa. Hun familie zal nooit te weten komen wat er met hen is gebeurd. Wel, laat ik dan een beetje familie voor hen zijn en hen een waardige begrafenis geven.”

VN dringen bij EU aan op nieuwe reddingsacties

Europa moet de reddingsacties op de Middellandse Zee voortzetten en migranten naar een veilige plaats brengen. Dat stellen Filippo Grandi en Antonio Vitorino, de topmannen van de VN-organisaties UNHRC en Internationale Organisatie voor Migratie (OIM) in een verklaring.

De onhoudbare toestand voor vluchtelingen en migranten in Libië moet de Europeanen en andere gastlanden opnieuw aan het denken zetten, stellen de VN. De repatriëring van migranten, die worden gered op de Middellandse Zee, naar Libië moet worden gestopt, want Libië is een gevaarlijke plaats, luidt het.

Volgens UNHCR en IOM zijn er ongeveer 50.000 geregistreerde vluchtelingen en asielzoekers in Libië, net als 800.000 andere migranten.

Donderdag zijn er elf lijken aangespoeld. Vrijdagmiddag al zes, weet Marzoug. Hij wijst op een drietal lege graven: “We zijn er klaar voor.”

Hij is kwaad. “Omdat de wereld dit nog altijd laat gebeuren. Het gaat maar door, het stopt niet. En de smokkelaars in Libië, dat zijn beesten, massamoordenaars. Ze vullen de opblaasbare randen van de boten met auto-uitlaatgassen, via een buis. Want dat gaat sneller dan opblazen met een pomp. Eenmaal op zee koelen de warme uitlaatgassen af zodat de lucht in de opblaasranden krimpt en de boot zinkt. De smokkelaars jagen de mensen dus bewust de dood in. Ook al omdat ze een boot voor 24 man volproppen met meer dan 80 mensen. Dan weet je dat het fout gaat. Alleen al de manier waarop ze de mensen de boot op jagen, is keihard. Met wapens, omdat het snel moet.”

Hij kijkt fronsend naar de lege graven. Trekt zijn hoed wat dieper. Eén graf valt op. Er staan oranje en roze plastic bloemen op en er is een grafsteen, de enige van de begraafplaats. Op de steen staat de naam Rose-Marie. Gevonden op 27-05-2017. “Ze is de enige bekende die we hebben. Ze was 28 en afkomstig uit Nigeria. Haar man overleefde de schipbreuk, daarom kennen we haar naam. Hij is hier blijven wonen en komt haar nog regelmatig bezoeken.”

Als we afscheid nemen van de broers Ousmane en Mamadou Kamara vertellen ze dat ze ondanks alles een nieuwe poging willen wagen om per boot naar Europa te gaan. Eerst werken en dan vertrekken. “We willen voetballer worden. Dat is onze droom. Thuis speelden we ook maar de trainingen waren te duur.”

Chamesddine Marzoug schudt zijn hoofd als hij het hoort. “Ze hebben niets te verliezen, vinden ze. Dat is net het trieste. Ik hoop dat ik ze nooit moet begraven.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234