Woensdag 15/07/2020

Oudste wolkenkrabber van Brussel beschermd

Jos Vandenbreede: 'Modernisten hadden de oude stad opgegeven. Ze bouwden alsof die helemaal niet bestond'

Brussel

Eigen berichtgeving

Kris Hendrickx

Een gebouw hoeft niet echt knap te zijn om het te beschermen, daar is de Résidence de la Cambre een prima voorbeeld van. Met zijn zeventien verdiepingen is het de eerste wolkenkrabber van Brussel en ook een van de eerste grootschalige voorbeelden van gemeenschappelijke huisvesting. De Brusselse regering besliste om het samen met andere appartementsgebouwen uit het Interbellum te beschermen.

De Résidence de la Cambre staat aan de Generaal Jacqueslaan, op een steenworp van het Ter Kameren Bos. Met zijn 17 verdiepingen is het gebouw niet alleen hoog, het staat ook nog eens in een rij bescheiden burgerwoningen van twee à drie verdiepingen. Het resultaat is een typisch Brussels contrast, een gebouw dat een permanente foertstem lijkt uit te brengen tegen zijn omgeving. De aanblik herinnert aan de omslag van Geert van Istendaels Arm Brussel, waar mokerhamers in de vorm van torengebouwen in het Brusselse centrum landen. Toch maakt het gebouw ook indruk. Met zijn getrapte vorm herinnert het sterk aan de Amerikaanse art-decowolkenkrabbers waarvan Europese interbellumarchitecten zo onder de indruk waren.

Het gebouw dateert van 1938 en werd opgetrokken naar plannen van architect Marcel Peeters. Het appartementsgebouw beschikt over een 4.700 vierkante meter forse voorgevel en was bij de constructie ook het hoogste met een skelet uit gewapend beton in België.

De Résidence de la Cambre is maar één van de twintig appartementsgebouwen uit het Interbellum die staatssecretaris voor Monumentenzorg Emir Kir (PS) wil laten beschermen. Vier daarvan worden nu meteen al beschermd. Behalve om de Résidence de la Cambre gaat het om Le Tonneau (Generaal de Gaullelaan 51), de Résidence Basilique (Keizer Karellaan 122-124) en Les Pavillons Français, (Notelaarsstraat 282). Kir onderstreept dat de gebouwen een klasse apart vormen in de architectuur en meteen ook de eerste grootschalige voorbeelden van collectieve huisvesting zijn.

Jos Vandenbreede, directeur van het Sint-Lukasarchief, benadrukt dat de gebouwen ook een sociale dimensie hebben. "Na de luxeappartementen uit de jaren twintig zie je in dat in de jaren dertig een democratisering van het eigendomsappartement op gang komt. De nieuwe appartementen hebben veel minder snufjes." Het voorbeeld bij uitstek van zo'n luxeappartementsgebouw is het Résidence Palace-complex aan de Wetstraat, dat tussen 1923 en 1926 werd opgericht. De welgestelde burgers die zich er een appartementje (tussen de 8 en 22 kamers ruim) aanschaften, konden ook beschikken over een eigen zwembad, een theater, restaurants en een garage voor - toen al - 200 voertuigen. Gedurende het Interbellum verandert ook de vormgeving van de gebouwen. In het begin proberen de architecten aansluiting te vinden bij klassieke stijlen, kwestie van de burgerij niet te veel schrik aan te jagen. Gaandeweg worden de vormen radicaler, getuige daarvan de Résidence de la Cambre.

De hoogbouw doet niet toevallig haar intrede in Brussel tijdens het Interbellum. De bevolkingstoename en de stijging van de huurprijzen zorgen tussen de twee wereldoorlogen immers voor een huisvestingscrisis. Hogere gebouwen met goedkopere technieken waren daarop één antwoord. Aan eerdere woontypologieën als de tuinwijk had de nieuwe generatie architecten een hekel wegens pure plaatsverspilling. Als de Résidence de la Cambre contrasteert met de omgeving, is dat niet verwonderlijk, meent Vandenbreede. "Modernisten hadden de oude stad allang opgegeven en bouwden dus ook alsof die niet meer bestond. Bij de grootte van de gebouwen hielden ze helemaal geen rekening met de omgeving. Wat hen betrof, verdween die vroeg of later toch.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234