Maandag 20/01/2020

Oudste is geboren om te leren, jongste om te winnen

Je plaats in het gezin heeft een invloed op je latere motivatie om te leren. De oudste van twee kinderen zal veeleer leergierig zijn om zichzelf te ontwikkelen, terwijl de tweede van het gezin veeleer wil winnen. Dat blijkt uit onderzoek van psychologen van de Universiteit Gent in Journal of Research in Personality.

Je persoonlijkheid en gedrag zijn een samenspel van je genen en je omgeving. Broers en zussen delen niet alleen genen, maar ook een groot stuk van hun opvoeding. En toch kunnen ze sterk verschillen omdat ze ook veel ervaringen niet delen. Eén van die verschillen is de plaats die je bij je geboorte in het gezin krijgt. Of je de oudste of de tweede bent heeft wel degelijk een invloed op hoe en wie je later bent, stelt psycholoog Bernd Carette van de Universiteit Gent.

Carette en zijn collega's gingen na in hoeverre de geboortevolgorde ook iemands latere motivatie mee bepaalt. "Iedereen stelt zich doelen op school, op het werk of thuis", legt Carette uit. "Sommigen willen vooral beter presteren dan vroeger, zij willen vooral zichzelf ontplooien en meten zich daarbij niet aan anderen. Anderen willen vooral de rest overtreffen, ze willen anderen tonen dat ze goede prestaties kunnen leveren. Bij hen speelt vooral de competitie."

Carette:"De eerstgeborene is vaak enkele jaren het enige kind in het gezin. Als die iets presteert, zijn alle ogen op hem gericht. Zijn prestaties worden vooral vergeleken met wat hij vroeger al kon omdat er geen ander referentiepunt is. Bij zijn eerste stapjes wordt verwezen naar de vorige mijlpaal, waarop hij kon kruipen. Bij een tweede kindje zullen die eerste stapjes veeleer vergeleken worden met het moment waarop zijn oudere broer of zus kon stappen. Er is een referentiepunt. Wij vermoeden dat dit ook later zal doorwegen."

Om dat te testen ondervroegen Carette en collega's van de faculteit psychologie en pedagogische wetenschappen 375 mensen over hun motivatie en positie in het gezin en die van hun broers of zussen. Het bleek te kloppen, aldus Carette. "Eerstgeborenen zullen zich eerder inzetten om zichzelf te ontwikkelen, terwijl de tweeden in de rij zich veeleer inspannen om anderen te overtreffen. Kortom: de oudste is geboren om te leren, de tweede is geboren om te winnen."

Aandacht van de ouders

Hoewel de resultaten nog door anderen moeten bevestigd worden, sluit het aan bij eerder onderzoek waaruit blijkt dat je plaats in de rij thuis ook een invloed heeft op intelligentie en persoonlijkheid. De invloed op intelligentie is al uitgebreid onderzocht. "De oudste van het gezin scoort gemiddeld 2,3 IQ-punten hoger dan zijn jongere broer of zus", zegt Carette. "Telkens je verder opschuift in het rijtje, neemt de intelligentie met gemiddeld 2,3 IQ-punten af. Dat is in 2007 nogmaals bevestigd in een groot Noors onderzoek."

Al moet je je niet blind staren op die twee IQ-punten, want zoveel verschil is dat nu ook weer niet, haast Carette zich te zeggen. "Dat ligt nogal gevoelig. Alsof je je sowieso al benadeeld bent door je plaats in de rij, wat niet per se zo is." Je plekje in de rij heeft immers ook een invloed op de persoonlijkheid, vervolgt hij. "De eerstgeborene is doorgaans consciëntieuzer, terwijl de tweedegeborene veel meer uit is op nieuwe ervaringen en daardoor ook wat creatiever is."

Carette ziet verschillende verklaringen. "Het oudste kind zal gedurende die eerste jaren meer geconfronteerd worden met volwassenen en mogelijke gesprekken op een hoger niveau. Ouders hebben ook meer tijd om hun eerste kind dingen aan te leren. Als het tweede kind geboren wordt, zal dat ook van alles aangeleerd krijgen door zijn oudere broer of zus. Die lesgevende rol van de oudste kan een positief effect hebben op zijn cognitieve ontwikkeling."

Een mogelijke verklaring voor de verschillen in persoonlijkheid is het verlangen naar de aandacht van de ouders. "De oudste gaat aandacht vragen door zelf het gedrag van zijn ouders te kopiëren en een zorgende rol aan te nemen. De tweede kan niet hetzelfde doen als de oudste en moet nieuwe manieren vinden om de aandacht te vragen. Dat kan de creativiteit bevorderen. De jongste wordt ook vaker de rebel van de familie genoemd."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234