Dinsdag 15/10/2019

'Ouderdom?

Jan Temmerman

praat met dame

Judi Dench

Ik háát dat gewoon'

Als er straks enige rechtvaardigheid bestaat, krijgt dame Judi Dench opnieuw een Oscarnominatie voor haar titelrol in 'Mrs. Henderson Presents', de Britse film over een theater in Londen waar naakt mocht, als het maar niet bewoog. Een openhartig gesprek met een dame die geen instituut wil genoemd worden en ook niet te beroerd is om het verschil uit te leggen tussen 'a tinkler's cuss' en 'a fiddler's fuck'.

Slechts vier korte scènes en nauwelijks acht minuten had ze nodig om een Oscar te krijgen voor haar bijrol als Queen Elizabeth in Shakespeare in Love. Eerder had Judi Dench (71) een Oscarnominatie gekregen voor haar hoofdrol als Queen Victoria in Mrs. Brown. Later volgden nog nominaties voor haar rollen in Chocolat en Iris. Binnenkort zal ze opnieuw M vertolken in de nieuwe James Bondfilm Casino Royale.

In de film Mrs. Henderson Presents van regisseur Stephan Frears, waarvan het verhaal gebaseerd is op waar gebeurde feiten, speelt Judi Dench met bijzonder veel overtuiging de rol van Laura Henderson, een welstellende vrouw uit de hogere klasse. Na het overlijden van haar echtgenoot koopt ze om de verveling tegen te gaan in een opwelling een leegstaand theater in Londen. Dat Windmill Theatre zou naderhand geschiedenis schrijven als de plaats waar men in de preutse jaren '30 blote vrouwen op het podium kon gaan bekijken. Maar ze moesten van de censor wel onbeweeglijk stil blijven staan...

Zou u zelf goed bevriend kunnen zijn met iemand als Laura Henderson?

Judi Dench: "Ja, ik zou haar graag als vriendin hebben, als een écht goede vriendin. Ik weet zeker dat ik mij met haar zeer goed zou kunnen amuseren. Ze is niet zomaar een gewone vrouw, nietwaar."

Wat zou u haar grootste kwaliteit noemen?

"Haar levenslust. Haar liefde voor het leven. Haar verlangen om de tijd te gebruiken. Haar weigering bij de pakken te blijven neerzitten. Haar weigering voor de gemakkelijkste, meest voor de hand liggende weg te kiezen. Haar durf om iets te proberen wat compleet off the wall is."

Dat zijn een heleboel kwaliteiten...

Judi Dench: "Ja, ik denk dat makkelijk moet zijn om van haar te houden." (lacht)

Misschien herkent u zichzelf wel in Mrs Henderson?

Judi Dench: "Ik vermoed dat er zaken zijn die we gemeen hebben, maar het is makkelijker voor een buitenstaander, voor iemand die van buiten naar binnen kijkt, om zoiets op te merken dan voor mij, die van binnen naar buiten kijkt. Maar eigenlijk ben ik ook wel zeker dat er gemeenschappelijke kenmerken zijn. Ik weet bijvoorbeeld dat ik heel irritant kan zijn. (lacht) En ook intens bazig. En ik kan ook wel behoorlijk vloeken. Verder ben ik mij ook wel bewust van bepaalde anarchistische en ondeugende trekjes in mijn karakter. Ik besef dat we inderdaad een beetje op elkaar lijken. Maar ik durf toch niet zoveel."

Wat dat vloeken betreft, het was grappig een eerbiedwaardige oude dame als Mrs Henderson een speech te horen besluiten met een krachtig: "I don't give a fiddler's fuck!" Ik had die uitdrukking nooit eerder gehoord.

Judi Dench: "Ik hou van de manier waarop u mij dat vraagt. (lacht nu ook een beetje ondeugend) Een beleefdere manier zou bijvoorbeeld 'I don't give a tinkler's cuss' (vloek van een ketellapper, JT) geweest zijn, maar a fiddler's fuck is een veel grovere manier om duidelijk te maken dat het je helemaal niets kan schelen. Voor iemand als Mrs Henderson, met haar achtergrond en in die tijd, was dat inderdaad een ongewoon krachtige uitspraak."

Een mooie scène is ook die waarin Mrs Henderson voor het eerst aanwezig is bij een auditie en dan haar verontwaardiging uitspreekt over dat barbaarse ritueel.

Judi Dench: "Ja, en als reactie gaat ze die afgewezen meisjes dan wat geld toestoppen."

Wat vindt u zelf van audities?

Judi Dench: "Wel, dan kan inderdaad behoorlijk barbaars zijn. Sommige mensen zijn zeer goed bij audities, maar blijken achteraf toch niet in staat de rol behoorlijk te spelen. En sommigen die wel uitstekend kunnen acteren, brengen er bij een auditie soms niets van terecht. Maar iedereen die met acteren begint, zal ooit wel die vreselijke formules gehoord hebben: 'Thank you very much. Next!'"

In 2001 is Michael Williams overleden, de acteur met wie u dertig jaar getrouwd bent geweest. Net als Mrs Henderson, die al meteen na de begrafenis van haar man laat horen hoezeer het weduwschap haar verveelt, hebt u ook resoluut geweigerd bij de pakken te blijven neerzitten.

Judi Dench: "Ja, sinds Michael gestorven is, ben ik niet opgehouden met werken. En de reden is heel eenvoudig. Waarom zou ik ophouden? Ik geniet van de samenwerking, van de interactie met andere mensen... ik hóú daarvan. Ik prijs mezelf zéér gelukkig dat ik een job heb die ik altijd heb willen doen. En ik voel mij gezegend dat ik daarvoor nog steeds gevraagd word. Mijn familie - mijn dochter en mijn kleinzoon - komt altijd op de eerste plaats, maar daarnaast ben ik inderdaad zoals Mrs Henderson en heb ik evenmin zin om zomaar thuis te zitten. Ik vind mezelf geen goed gezelschap."

Was dat vele werken een manier om het verdriet te verwerken?

Judi Dench: "O ja, absoluut. En dat is het nog steeds. Een maand of twee na het overlijden van Michael ben ik naar Halifax, Nova Scotia in Canada vertrokken om daar The Shipping News te gaan draaien met Kevin Spacey. Die heeft op geen enkel moment laten blijken dat hij wist dat Michael pas overleden was, maar hij is toen een zeer dierbare vriend geworden. Na een maand ben ik teruggekeerd om in Engeland op vijf weken tijd met regisseur Richard Eyre de film Iris te draaien. De dag nadien ben ik naar Newfoundland gevlogen om er The Shipping News af te werken. En toen keerde ik opnieuw naar Engeland terug om daar meteen met regisseur Oliver Parker aan de verfilming van The Importance of Being Earnest te beginnen. Mijn agente vond het een echte nachtmerrie. Ze zei: 'Als er met jou iets gebeurt of een van die films loopt vertraging op, worden we gegarandeerd vervolgd.' Maar het is allemaal goed verlopen, en zonder dat een en ander expliciet uitgesproken werd, heb ik mij toen ook gerealiseerd hoe ontzettend belangrijk de stille steun is die men op dergelijke momenten van vrienden en collega's krijgt. Ik vergelijk het soms met de manier waarop een lam geboren wordt in een weide. Als een schaap moet bevallen, gaan de andere schapen daar instinctief rond staan. Ze hebben natuurlijk geen enkel idee waarom ze dat doen, maar ze staan er gewoon bij en kijken de andere kant op, alsof ze niet eens merken wat er aan de hand is. En als het lam er eenmaal is, gaan ze verder met wandelen in de wei." (lacht)

Bent u bang van de ouderdom?

Judi Dench: "Bang? Ik ben niet alleen verschrikkelijk bang, ik háát het gewoon! Ik herinner mij dat de acteur Michael Hordern ooit gezegd heeft: 'There is nothing to be said for old age.' En hij had ab-so-luut gelijk. Het is net als met een auto. Als je de motor afzet, valt de auto stil. En hoe langer je blijft stilstaan, hoe moeilijker het wordt opnieuw te starten. Dus als het enigszins kan, wil ik liever niet stil blijven staan. En daarom sta ik nog steeds voor alles open. Voor alles wat mij aangeboden wordt, als het maar telkens iets anders is. Ik wil werkelijk alles proberen, behalve een onewomanshow. Daar heb ik geen zin in."

Omdat u veeleer een ploegspeler bent?

Judi Dench: "Ja, absoluut. Ik heb vijf of zes keer iets geregisseerd in het theater, maar dat vond ik toch maar eenzaam werk. Very isolating. Acteurs, ik ken ze ondertussen wel! Ze spannen altijd samen tegen de regisseur." (lacht)

Zijn er nog rollen, bijvoorbeeld in het theater, die u nog graag zou willen vertolken?

Judi Dench: "Neen. Maar ik wou wel dat Shakespeare wat meer rollen voor oudere mensen had geschreven. Binnenkort ga ik Mistress Quickly spelen in The Merry Wives of Windsor, in een musicalversie die we in Stratford-upon-Avon zullen opvoeren. Dat kan best leuk worden, maar over het algemeen ben ik zelf niet zo goed in het kiezen van rollen. Ik moet meestal wachten tot iemand mij zegt dat dit of dat wel eens een geschikte rol voor mij zou kunnen zijn en dat ik er dus best achteraan zou gaan."

Was dat ook het geval voor de rol van Mrs Henderson?

Judi Dench: "Eigenlijk wel. Weet u het het allemaal begonnen is? In feite hebben de producenten David en Kathy Rose het verhaal van Mrs Henderson ontdekt. De geschiedenis van het Windmill Theatre en van manager Vivian Van Damm was bekend, maar zij raakten plots geïntrigeerd toen ze meer dan tien jaar geleden op een of andere oude programmafolder de vermelding 'Mrs. Henderson presents' zagen staan. Wie was die vrouw eigenlijk? Ze hebben dan ontzettend veel opzoekingswerk verricht en hebben zo het verhaal van die merkwaardige vrouw, die zomaar in een opwelling een oud en leegstaand theater had gekocht, gereconstrueerd. Een verhaal dat zeer weinig mensen kenden. David en Kathy Rose zijn buren van Bob Hoskins en toen zij hem de enorme documentatie lieten zien die ze over Mrs Henderson verzameld hadden, heeft hij op zijn beurt producente Norma Heyman gecontacteerd."

En zij hebben u dan samen het scenario voorgelegd?

Judi Dench: "Neen, zo is het niet gegaan. Op een dag nodigden Bob en Norma mij uit om iets te gaan eten en over hun plannen te praten. Ze begonnen over Mrs Henderson te vertellen en nog voor we aan het voorgerecht toe waren, had ik al ja gezegd. (lacht) We waren het er ook meteen over eens dat dit een zeer geschikte film voor een regisseur als Stephen Frears zou zijn. 's Anderendaags heeft Norma, die reeds met Stephen had samengewerkt voor Dangerous Liaisons en Mary Reilly, hem gecontacteerd. Op enkele dagen was de hele zaak helemaal rond. Ik vond het allemaal vreselijk opwindend. Ik wou meteen van start gaan, maar we moesten natuurlijk nog wachten op het scenario. Dat kwam er dan van Martin Sherman, en die heeft volgens mij fenomenaal werk verricht."

U bent op dit moment actiever en populairder dan ooit. Is dit nu het toppunt van uw carrière?

Judi Dench: "Dat weet ik niet. Ja, ik heb veel werk, maar ik weet het echt niet. Het kan zijn dat ik pas volgend jaar iets echt fantastisch doe. Of volgende week. Of wanneer ook. (lacht) Ik wil gewoon doorgaan met werken. Tot ik erbij neerval? Ja, dat zou ik wel willen. (lijkt even te mijmeren) Weet u, ik heb de rollen van Queen Elizabeth en Queen Victoria gespeeld. En die zijn toch ook blijven regeren tot ze erbij neervielen?" (lacht)

U bent een tijd geleden dame geworden. Doet het u wat nu als een soort Brits instituut beschouwd te worden?

Judi Dench: "Ik denk dat het de toneelschrijver Alan Bennett was die onlangs zei: 'Wie ooit de omschrijving national treasure of British institution bedacht heeft, zou naar buiten moeten gesleurd worden en neergeschoten.' (lacht) Het is vreselijk als mensen van zichzelf beginnen te geloven dat ze iets dergelijks zijn.

Ik weet dat het beledigend kan klinken en het is zeker niet zo bedoeld, maar ik vind dat men als acteur of regisseur ook niet mag geloven wat over jou in de pers geschreven wordt. Als men al te zeer in zichzelf begint te geloven, kan men niet meer met beide benen op de grond blijven."

De Britse pers lijkt u anders wel op handen te dragen.

Judi Dench: "Dat is niet altijd zo geweest. Ik herinner mij nog steeds de slechte recensies. Dit gezegd zijnde ben ik wel degelijk blij met die titel. Men hoeft mij niet op die manier aan te spreken, maar ik ben wel vereerd dat ik die titel gekregen heb.

In Amerika vindt men het wel een beetje vreemd, want daar heeft dat woord een totaal andere betekenis." (lacht)

Hebt u met al uw ervaring in het theater nog steeds last van plankenkoorts?

Judi Dench: "O ja, nog steeds. En in extreme mate. Het wordt trouwens steeds erger. Waarom? Omdat er meer verwacht wordt. Ik dacht vroeger ook wel dat het met de jaren zou verminderen, maar dat blijkt dus zeker niet het geval. Hoe meer ervaring, hoe meer valkuilen je ziet.

Zelfs positieve recensies kunnen soms dodelijk zijn, want de avond nadien merk je hoe het publiek als het ware op afstand blijft. Dat doen ze altijd, want ze hebben net gelezen hoe wonderbaarlijk de vertolkingen wel zijn. En dus kan men die hoge verwachtingen onmogelijk waarmaken. Maar ik heb die plankenkoorts ook wel nodig, net zoals een wagen brandstof nodig heeft. Ik zou het vreselijk vinden als ik elke avond precies zou weten wat ik ga doen en hoe de reacties zullen zijn. Het moet een beetje spannend blijven." n

'Hoe meer ervaring, hoe meer valkuilen je ziet'

JUDI M

Judi Dench mocht al herhaalde keren personages met een aura van koninklijke autoriteit spelen, zoals Queen Victoria in Mrs. Brown en Queen Elizabeth in Shakespeare in Love. Dus zo vreemd moet het voor haar toch niet geweest zijn om de rol van M, de grote baas van de Britse spionagedienst MI6 en dus van James Bond, aangeboden te krijgen. De eerste keer was dat voor Goldeneye uit 1995, meteen ook de eerste film van Pierce Brosnan als de nieuwe 007.

Judi Dench: "Het was mijn man die vond dat ik het voorstel zeker moest aannemen. Ik was zelf wel een grote fan van de Bondfilms, maar toch besefte ik op dat moment nog niet hoe groot de verantwoordelijkheid wel zou zijn. Iedereen zei toen wel dat het te maken had met het feit dat een vrouw, namelijk Stella Rimington, toen echt aan het hoofd stond van MI5. In feite had men van M in het scenario al een vrouwelijk personage gemaakt voor Stella Rimington die functie kreeg. Ik ben toen trouwens nog met haar gaan lunchen."

Waarom was die verantwoordelijkheid zo groot?

Judi Dench: "Ik realiseerde me toen eigenlijk niet hoe belangrijk en innoverend het wel was dat de rol van M plots door een vrouw gespeeld zou worden. Het was zo'n vernieuwend idee. Een soort feministisch statement dat ik op het moment zelf niet als dusdanig herkende. En misschien was dat maar goed ook, want ik was zo al bang genoeg."

Wat vind u van Daniel Craig, de nieuwe James Bond, met wie u binnenkort Casino Royale begint te draaien?

Judi Dench: "Ik ken hem nog niet (het interview dateert van eind november, JT). Het wordt dus een stap in het onbekende. Voor hem trouwens ook. Arme man!" (lacht)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234