Donderdag 20/02/2020

Oude schoenen in het bloembed

Op de beurs Countryside, volgend weekend in Gent, wordt de 'natuurrijke tuin' tot leven gebracht: pluimvee dat in de border scharrelt, ecologische tuingebouwen en natuurvriendelijke bouwsels om nuttige diertjes in de tuin te lokken. Of: een ecologische zwemvijver met sauna en afvalwaterzuivering op gezinsmaat, hergebruik van afgedankte materialen (oude schoenen!) om meer leven mee in de tuin te lokken, en een 'middeleeuwse' moestuin. door paul Geerts

De tuin is een ontwerp van Jean Vanhoof, die over het onderwerp ook een boek schreef. "Bijna iedereen wil een tuin met een minimum aan onderhoud", zo schrijft Vanhoof. "Tweeverdieners zitten niet te wachten op een tuin waarin de hele zaterdag gewerkt moet worden om er af en toe een zonnige zondag van te kunnen genieten." Dé oplossing is een dynamische, natuurrijke tuin. Dat is een tuin, hoe klein ook, waar de natuur een kans krijgt, waar planten 'op wandel' mogen gaan en waar door het creatieve hergebruik van afvalmateriaal ook andere 'medegebruikers', waaronder heel wat nuttige insecten en viervoeters, zich thuis voelen. Een tuin, kortom, waar een gezin in harmonie met de natuur leeft, waar de natuur als inspiratiebron wordt gebruikt en heel wat tuinonderhoud aan de natuur wordt overgelaten.

"Wie minder wil werken in de tuin zal een aantal zaken die in de natuur vanzelf gebeuren, moeten leren aanvaarden. In de natuur is er een soort cirkelbeweging, waarbinnen alles ontstaat, groeit en vergaat. Je moet leren 'kringlooptuinieren'. In klassieke tuinen wordt die natuurlijke kringloop constant tegengewerkt: er wordt bemest, gekalkt, geverticuteerd, gesproeid met herbiciden en insecticiden, gedraineerd, beregend met kostbaar water, dat het een lieve lust is."

"Wie echter de hand uitsteekt naar natuur wordt in honderdvoud beloond. De natuur helpt bij het bestrijden van lastige parasieten, een natuurrijke tuin is onderhoudsarm, kijken en genieten worden belangrijker dan wieden en schoffelen (...) In een dynamische, natuurrijke tuin wordt er weliswaar nog veel harder gewerkt, alleen is het zo dat hier het meeste werk niet door jou dient te worden gedaan: miljoenen vertegenwoordigers van wat wel eens oneerbiedig het 'kleine grut' wordt genoemd, nemen een flink deel van de arbeid over. Planten krijgen in deze tuinen de ruimte om zich eigenzinnig te gedragen (...) Wie beide handen uitnodigend uitsteekt naar de natuur, zal geen betere tuinvriend vinden. Je zult tuinieren met veel minder werk, minder kosten en vooral met minder afval. Je zult koffie strooien tegen de slakken en oude schoenen buiten zetten voor de oorwormen en pissebedden. Je zult met plezier in plaats van met afschuw kijken naar dat hoopje bouwpuin dat al jaren een doorn in je oog was. De tuin van ergernis wordt een tuin van plezier."

l flaters

De meeste van de basisiprincipes voor de aanleg van een natuurrijke tuin (zie kader) zijn de evidentie zelve en zouden in feite in elk type tuin moeten worden toegepast. Als Vanhoof schrijft dat in de 'klassieke tuin' de vormgeving meestal wel goed uitgekiend wordt door tuinarchitecten, maar dat bij het invullen daarvan flaters worden begaan omdat de bodemgesteldheid niet goed wordt ingeschat, en bijvoorbeeld vocht- en droogteminnende planten, kalk- en zuurminnende planten zonder onderscheid naast elkaar worden gezet, dan heeft dat niets met 'klassiek' of 'natuurrijk' te maken, maar met onkunde.

Ben ik het dus grotendeels eens met de hier opgesomde basisprincipes en durf ik te hopen dat die meer ingang vinden in onze tuinen, dan ben ik nogal ontgoocheld over de manier waarop Vanhoof die principes concreet invult en vooral niet invult.

Je zult bijvoorbeeld tevergeefs zoeken naar informatie over zinvolle plantencombinaties om een gelaagde begroeiing tot stand te brengen, welke bomen, struiken of hagen je waar kunt planten of niet planten in functie van grondsooort, ligging, enzovoort, wat het concreet betekent om de bodem bedekt te houden, welke materialen je al dan niet en wanneer kunt gebruiken om te mulchen... Je leest wel scheldtirades over de 'klassieke tuinier' die blijkbaar permanent met de gifspuit rondloopt, veel te veel en verkeerd bemest... Maar wie zoekt naar concrete en vooral werkzame tips over bemesting of de bestrijding van ziekten en plagen in de natuurrijke tuin, blijft grotendeels op zijn honger zitten.

Anderzijds krijg je wel uitgebreide informatie over de zogenaamde 'ecologische kruidentuin' waarvan het belang mij in de context van een boek over de natuurrijke tuin niet direct duidelijk is - de enige verklaring is blijkbaar dat kruiden tal van insecten aantrekken. Ook ontgaat mij de relevantie van vrij gedetailleerde informatie over het kweken van oesterzwammen en shiitake of van kruisbessen, terwijl de praktische informatie over bijvoorbeeld het zelf composteren of de ecologische moestuin dan weer zo summier is en soms zelfs fout, dat je er nauwelijks iets aan hebt.

Dat geldt ook voor de 'natuurvriendelijke tuinafscheidingen'. Je vindt hier bijvoorbeeld wel een uitgebreide opsomming van kastanjehouten afsluitingen, wilgenteenmatten, heidematten, enzovoort. Maar wie zelf aan de slag wil met takkenrillen of stapelmuurtjes, moet het doen met wat algemeenheden waarvan je nauwelijks iets wijzer wordt. Ik begrijp ook niet waarom bij de levende tuinafscheidingen alleen een opsomming wordt gegeven van de favoriete besdragende struiken van de auteur, maar andere haagplanten die minstens even interessant zijn als erfafscheiding - taxus, hulst of haagbeuk - zelfs niet vermeld worden. Ik wil ook best aanvaarden dat botanische rozen uiterst geschikt zijn als haag in een natuurrijke tuin. Maar tot mijn grote verwondering zijn in de toptien van rozen voor erf-afscheiding enkele uitheemse wilde rozen opgenomen die zelfs niet in België verkrijgbaar zijn.

l gazon-neurose

Een apart hoofdstukje is gewijd aan wat de 'gazon-neurose' wordt genoemd, een ziekte waaraan de modale tuinbezitter blijkbaar lijdt en die gekenmerkt wordt door onnatuurlijke, gifgroene snookerlakens in onze tuinen. In de plaats daarvan pleit Vanhoof voor bloemrijke graslandjes, bloemenakkertjes en bollengraslandjes. Of zo'n 'bloemenweide' altijd en overal een klassiek gazon kan vervangen, wil ik even in het midden laten. Maar ik vrees dat Vanhoof de mensen die zo'n bloemenweitje willen aanleggen, op het verkeerde been zet door het allemaal wat te simplistisch voor te stellen. Terecht stipt hij aan dat de bodem moet worden veramd. Dat je een bestaand gazon op normale tuingrond in enkele jaren tijd kunt omtoveren tot een soortenrijke bloemenweide door het maaien en afvoeren van het maaisel, is echter onzin. Het alternatief dat hij voorstelt - het afsteken van de gazonzoden met de schop - kan misschien wel soelaas brengen voor een klein stukje gazon, maar is ondoenbaar voor een iets groter terrein. Overigens kan men ook de vraag stellen of dit soort ingreep op grotere schaal vanuit ecologisch standpunt wel verantwoord is.

Jean Vanhoof wordt op de achterplat van het boek een 'trendspotter op tuingebied' genoemd. Hij heeft in dit boek inderdaad een aantal modieuze elementen uit het ecologisch discours - de extensieve daktuin en muurvegetatie, de bloemenweide en de vlindertuin, kleinschalige afvalwaterzuivering en amfibievijvers, oude fruitsoorten en kippenrassen - samengebracht. Maar of dat volstaat om een 'natuurrijke tuin' te realiseren en vooral of dit boek "de lezer op een erg praktische manier toont hoe de natuur dichter bij huis gebracht kan worden", durf ik zeer te betwijfelen. Ik vrees zelfs dat met sommige van de door Vanhoof bepleitte oplossingen de ergernis over de tuin alleen maar zal toenemen in plaats van afnemen.n

Info

De 'natuurrijke tuin' van Countryside is een initiatief van de Vlaamse overheid (Aminal - Dienst Natuur) in samenwerking met ARGUS, de milieucel van KBC (vroeger Stichting Leefmilieu). Ontwerper van de tuin is Jean Vanhoof.

Natuurrijke tuinen van Jean Vanhoof en Marc Slootmaekers verscheen bij Lannoo, Tielt (ISBN 90 209 5563 2)

Alle informatie over Countryside is te vinden op www.countryside.be

Wie meer wil lezen over de aanleg en het beheer van een ecologische of 'natuurrijke' siertuin: De ecologische siertuin van John Rigaux en Rosette van Cauteren (uitgegeven door Velt) is een aanbevelenswaardig boek.

Ook op de volgende websites is heel wat informatie te vinden over natuurvriendelijke tuinen:

www.ecologischgroen.be, www.milieuvriendelijktuinieren.nl

In een dynamische, natuurrijke tuin wordt veel harder gewerkt dan in een traditionele, alleen hoeft het meeste werk niet door u te worden gedaan

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234