Zaterdag 23/01/2021

Oude mensen, nieuw geld: de rustoordbusiness boomt

Het leek eerst een overlijdensbericht van dertien in een dozijn. Joris Eeckhout, 36 jaar oud, heeft zich op zondagochtend op de Noorderlaan in Antwerpen te pletter gereden met zijn knalgele Lamborghini. Hij overleed ter plekke.De man, zo viel te vernemen, was een autoliefhebber, snelheidsmaniak, vrouwenmagneet en levensgenieter pur sang. Kaas haalde hij bij voorkeur bij de hofleverancier. Daar hoorde een exclusief wijntje bij. Fuiven deed hij in Marbella, Rusland en Saint-Tropez, waar hij een villa had. Naast een appartement in Brussel beschikte hij ook over een villa in Schoten inclusief zwembad en tennisveld. Eeckhout ging zich wel eens te buiten aan een straatrace, en haalde YouTube.Het overgrote deel van zijn tijd bracht de man echter door in Sint-Jans-Molenbeek en het Waalse Eghezée, tussen de oudjes. De 36-jarige Schotenaar had begrepen dat het grote geld niet te rapen viel op de beurs of in nieuwe technologieën. Joris Eeckhout werd rijk door te investeren in rusthuizen.

ZORG TE KOOP

In Wallonië en Brussel is 50 procent van de rust- en verzorgingshuizen in handen van privé-eigenaars. Soms gaat het om individuele uitbaters of familiebedrijven, vaker om grote internationale groepen die nauwe relaties onderhouden met immobiliënreuzen. Senior Living Group kocht de voorbije jaren 23 seniorenverblijfplaatsen op. Armonea mag zich met een kleine 4.000 bedden marktleider noemen. Het over-grote deel van de rustoorden in Vlaanderen wordt nog uitgebaat door OCMW’s en non-profit-vzw’s, maar ook hier proberen zakenmannen die in oudjes en dementen een goede investering zien voet aan de grond te krijgen.“Ik ben al verschillende keren benaderd door grote groepen die mijn rusthuizen willen overkopen”, vertelt Lucien Van Camp, voorzitter van de vzw Compostela, die zes instellingen uitbaat in en rond Antwerpen. “Die telefoontjes duren doorgaans niet langer dan een minuut. Ik vind: de zorg is niet te koop. Ik ben jaren geleden in deze branche gestapt vanuit het gevoel dat ik iets wilde bijdragen aan de gemeenschap en mensen een respectvolle oude dag wilde bezorgen. Het gaat hier om senioren, niet om een product. Als u het mij vraagt, moeten we die gasten toch enigszins in het oog houden. Ze proberen een monopolie uit te bouwen in de zorgsector.”

KOSTEN DRUKKEN

“De rustoordbranche is big business dezer dagen. Een bedenkelijke tendens. Op de rug van bejaarden geld verdienen: dat doe je toch niet?” Aan het woord is André Langenus, federaal secretaris van de socialistische vakbond BBTK. Commerciële belangen zijn volgens hem niet te rijmen met de zorgsector. “Grote groepen als Senior Living Group en Senior Assist is het in de eerste plaats om winst te doen. Een verkeerde premisse, want het leidt ertoe dat men gaat beknibbelen op zaken als veiligheid en extraatjes als bejaardenanimatie. Winst komt immers niet uit de lucht vallen.”Privérusthuizen trekken net als de non-profitorganisaties overheidssubsidies. In de financieringswet voor de rusthuizen staat dat er een mix moet zijn tussen de ABCD-bedden. D staat in dit geval voor de zwaarbehoevenden, voor bedlegerig, voor extra zorg en dus ook voor meer geld dat de rusthuizen moeten spenderen. “Die wet is er, maar de privé kan natuurlijk wel mikken op minder zwaarbehoevenden”, zegt CM-voorzitter Marc Justaert. Bij ZorgnetVlaanderen en de vakbonden vreest men dat de toenemende commercialisering mettertijd zal leiden tot discriminatie. “Bij elke wet kan je de kantjes eraf veilen”, legt Langenus uit. “Deze groepen zijn daar werkelijk specialisten in. Het gevaar bestaat erin dat je afglijdt naar Amerikaanse toestanden. De volgende stap is een zorgsector die op twee snelheden gaat werken: alle zware gevallen bij de OCMW en ommuurde, chique seniorflats in de handen van grote bedrijven.”

VERWARMING? NIET NODIG

Vraag is wat trendy dertigers en hypermoderne zakenbedrijven bezielt om hun geld net te investeren in een stel oudjes? “Toegegeven, echt sexy kan je de rustoordbranche niet noemen, maar een doordachte investering is het wel”, zegt Olivier Remy van de vakbond LBC-NVK. “Bejaarden die een onderkomen zoeken om er de laatste jaren van hun leven door te brengen zullen er altijd zijn. De vraag is groter dan het aanbod en dat zal met de toenemende vergrijzing nog een hele poos zo blijven. Zelfs banken als KBC hebben de weg gevonden naar de seniorenmarkt.” Dat er grof geld geschept kan worden met het opkopen van rusthuizen behoeft geen twijfel, zeggen de vakbonden. “Ik schrik er allerminst van dat die zakenman uit Schoten een fortuin zou hebben verdiend in de branche”, zegt Langenus. Volgens de jaarrekening van Senior Living Group die bij de Nationale Bank werd neergelegd, maakte de groep vorig jaar 35,1 miljoen euro winst. “28 miljoen euro werd uitgekeerd aan de aandeelhouders”, zegt Remy. “Dat komt overeen met het jaarloon van 620 verpleegkundigen. In deze harde economische tijden zou dat geld zeker integraal geïnvesteerd moeten worden in de homes, maar het mag duidelijk zijn dat het privé-uitbaters niet om filantropie te doen is. Er is nood aan meer controles, transparantie én een wettelijk kader om dergelijke winsten te beperken. We kennen genoeg verhalen van kleine privérusthuizen die in het verleden overkop zijn gegaan of waarvan de erkenning werd afgenomen als een gevolg van slecht beheer. Een uitbater die moeder de vrouw mee op de loonlijst had gezet, auto’s op kosten van de zaak, zelf gaan lopen met een hoog loon terwijl er bespaard werd op comfort... Dat soort zaken.”In oktober van vorig jaar moesten 33 bejaarden en psychiatrische patiënten op zoek naar een nieuw onderkomen. De uitbater van Home Apollo in Anderlecht was zijn erkenning kwijtgespeeld. De bewoners sliepen op matrassen op de grond, lakens kregen ze niet. Ook verwarming was een overbodige luxe, vond zaakvoerder Alexandre Goret. Als die oordeelde dat een van de bewoners niet ‘braaf’ was geweest, kon de patiënt naar zijn zakgeld fluiten. Het voedsel kwam uit onopgewarmde conservenblikken, de medicatie werd toegediend door de poetsvrouwen. “Verplegers? Die hebben we in Anderlecht nooit gezien”, klonk het achteraf bij de bewoners. Diezelfde maand werden in rusthuis Les Héliotropes in Sint-Jans-Molenbeek door de inspectie ernstige tekortkomingen vastgesteld op het vlak van verzorging en hygiëne. Sommige senioren waren ondervoed.

DOORZICHTIGE CHARCUTERIE

Geen ongedierte of muren waar de verf van afbladdert ten huize Leopold II in Sint-Jans-Molenbeek. Hier genieten de senioren elke ochtend van vers brood en beleg in een fraai ingerichte ontbijtzaal met kunstwerken aan de muur. Het rusthuis werd een jaar geleden volledig gerenoveerd door de nieuwe eigenaar, een 36-jarige man uit Schoten. “Van de doden niets dan goeds, maar Joris Eeckhout verdient alle lof die hem wordt toegezwaaid”, zegt de gerante. “Voor zijn komst bevond het rusthuis zich in slechte staat. Hij heeft er een leefbare plek van gemaakt. Meneer Eeckhout was geen kille zakenman, maar een harde werker met het hart op de goede plaats. Tragisch, hoe hij aan zijn einde is gekomen. Ik heb hem hier nooit zien toekomen in een Lamborghini. Hij was een zeer discreet man.”In de wandelgangen wordt er voelbaar gerouwd om de directeur. “Hij sprong geregeld binnen op mijn kamer”, vertelt mevrouw Bouchard. “Gewoon, om te vragen of ik iets nodig had. Zo maken ze ze niet meer.”Dirk Van den Brande van Armonea is formeel: het is een mythe dat privérusthuizen een minder goede zorg zouden verlenen. Integendeel, grote groepen werken volgens hem vaak efficiënter. De familie Van den Brande vertolkte een pioniersrol in de rustoordbranche. In 1975 toverde moeder Van den Brande haar woonkamer om tot een opvangplaats voor enkele bejaarden die nergens naartoe konden. “Ma was verpleegster. Altijd in de weer voor anderen.” Vier jaar later kocht de familie een eerste rusthuis van veertien kamers. Sinds de fusie in 2008 maakt het familiebedrijfje deel uit van de groep Armonea, eigenaar van veertig residenties en rusthuizen. “Maar aan de intentie is niets veranderd”, zweert Van den Brande. “Winst maak je door een kwalitatief product te verkopen, niet door iemand te bedriegen.”Dat idee hebben ze niet bij de vakbonden. Daar heerst de indruk dat er bijwijlen wel degelijk gesjoemeld wordt met het comfort van de bewoners om wat euro’s te kunnen besparen. “Ik hoor verhalen over flessen water die gevuld worden met kraantjeswater en personeelsleden die tijdens hun afwezigheid niet vervangen worden”, zegt Remy. “In één privé-instelling ontdekte een verpleegster op maandagochtend een plas urine naast het toilet. Tijdens het weekend was niemand er toe gekomen die op te dweilen.”Sinds rusthuis Ter Kameren in 2007 werd opgekocht door de Senior Living Group vinden enkele personeelsleden dat de kwaliteit erop is achteruit gegaan. “Geld komt hier nu op de eerste plaats”, zegt een verpleger die liever anoniem wil blijven. “Tegenspraak wordt niet geduld, maar ondertussen maakt men hier wel winst op de kap van oude mensen. Vervanging van materiaal of herstellingen worden uitgesteld of niet gedaan. De charcuterie die de bejaarden ‘s ochtens op hun boterham krijgen is zo fijn gesneden dat je erdoor kan zien. Op de meest spitsvondige manieren besparen ze jaarlijks een enorme som, maar denk je dat de bejaarden daar een cent van zien?”Ook ten huize Van Zand in Brussel merkt men de commerciële aanpak. “Vroeger kregen we hier flessen water à volonté. Op een gegeven moment werd dat gerantsoeneerd. Gelukkig hebben we tijdens de warme zomer kunnen afdwingen dat het personeel van tijd tot tijd weer een glaasje water kon nemen.” Ook bij Armonea zou de gezellige familiesfeer plaats hebben gemaakt voor een fabrieksgevoel. “Werden er vroeger huiselijke maaltijden bereid, dan komt het eten tegenwoordig verpakt toe”, klinkt het bij een werknemer. “De werkdruk is gestegen. We hebben amper tijd om een gezellige babbel te doen met de bewoners. In één geval duurde het twee weken voor een kamer werd schoongemaakt.”

‘NIETS TE VERBERGEN’

Toenemende commercialisering in de rusthuizensector? "Geen sprake van”, reageert Bart Bots, algemeen directeur van de Senior Living Group. “Grote groepen nemen bestaande, kleinere privéhomes over, maar daar zie ik persoonlijk geen graten in.”

De vakbonden en ZorgnetVlaanderen wel. Daar klinkt het dat commerciële belangen niet thuishoren in de zorgsector.

Bots: “De commercie in de zorgsector was er al voor wij rustoorden overnamen. Iemand wordt verpleger omdat hij voor mensen wil zorgen, maar wil tegelijkertijd toch ook van zijn job kunnen leven? Wij zorgen voor een goede zorg voor een aanvaardbare prijs. Wij bezitten bijvoorbeeld ook negen huizen in Brussel, waar de prijzen sowieso lager liggen. Als je echt op maximale winst uit bent, zoek je die kanten toch niet op? Het is niet omdat we een social for profit-bedrijf zijn, dat we geen kwaliteit leveren.”

Critici hebben de indruk dat er op comfort wordt beknibbeld.

“Als groep sta je gewoon sterker als je over prijzen moet onderhandelen met leveranciers. Dat is een van de voordelen van een synergie. Wij maken geen winst op de kap van onze bewoners. Dat men een fortuin kan vergaren in deze sector, zoals deze week in sommige kranten werd geschreven, is overdreven. Je moet ook investeren, waardoor het gemiddeld twee jaar duurt voordat je break-even draait.”

In het jaarverslag staat dat er in 2008 35 miljoen euro winst is geboekt, waarvan 28 miljoen zou zijn uitgekeerd.

“Dat geld is niet in iemands zakken verdwenen, maar werd gebruikt om eerdere investeringsschulden af te betalen. Het resultaat van 2008 is ook enorm opgeblazen omdat we vorig jaar onze vastgoedportefeuille in een herfinancieringsoperatie hebben verkocht. Kijk, als wij goed onderhandelen met een beenhouwer en een lagere prijs weten te bedingen, dan zal er minder geld vloeien naar de aandeelhouders van die beenhouwer. En als een gevolg meer geld naar onze aandeelhouders. Maar daar merken onze residenten niets van. In elk mandje zal je wel een rotte appel vinden, maar ik nodig iedereen uit om in onze homes een kijkje te komen nemen. Wij hebben niets te verbergen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234