Zaterdag 23/10/2021

Vijf vragenDieselfraude

Oud-baas Volkswagen wist via ‘vertrouwelijk briefje’ van omvangrijke dieselfraude, zeggen aanklagers

Martin Winterkorn ligt onder vuur vanwege het dieselfraudeschandaal bij Volkswagen. Beeld AFP
Martin Winterkorn ligt onder vuur vanwege het dieselfraudeschandaal bij Volkswagen.Beeld AFP

Martin Winterkorn, de eens oppermachtige baas van het al even machtige Volkswagen-concern, wist van de fraude met dieselmotoren, lange tijd voor die naar buiten kwam. Dat stellen de openbare aanklagers van het Duitse dieselfraudeproces, dat donderdag eindelijk begon.

Wat is er ook alweer aan de hand?

Volkswagen heeft op grote schaal gefraudeerd met de uitstoot van zijn dieselauto’s. Omdat technici er niet in slaagden een dieselmotor te produceren voor de Verenigde Staten die schoon genoeg was én betaalbaar, gebruikten ze verboden software.

Die controleerde of een auto op een rollenbank stond voor een emissietest. Als dat het geval was, gingen alle schoonmaaksystemen even vol aan, zodat de uitstoot van schadelijke stikstofoxiden (NOx) tijdelijk onder de strenge Amerikaanse limiet bleef. Zodra de auto het lab uitreed, gingen de systemen weer uit en was de uitstoot van NOx op de openbare weg tot veertig keer hoger dan toegestaan.

Volkswagen had voor deze ‘oplossing’ gekozen omdat het continu inschakelen van de reinigingssystemen de kans op motorschade groter maakte. Er was wel apparatuur die beter werkte, maar die vond Volkswagen te duur en te omslachtig voor zijn klanten. Automobilisten moesten dan geregeld langs de garage of zelf een tankje bijvullen met vloeistof die de katalysator goed laat werken. Volkswagen bracht zijn auto’s in de Verenigde Staten aan de man met ‘clean diesel’, schone diesel.

Pas na lange tijd werd de fraude ontdekt in de Verenigde Staten. Al snel bleek de omvang veel groter: Volkswagen had miljoenen dieselauto’s wereldwijd voorzien van de verboden software. Naar aanleiding van het nieuws klapte de beurskoers van Volkswagen destijds in elkaar.

Toenmalig topman Winterkorn zegt dat hij niet wist van de fraude. Hem werd verweten dat hij beleggers te laat informeerde, waardoor die grote verliezen leden. En de openbaar aanklagers zeggen dat hij al veel langer wist van het gesjoemel, maar niet ingreep.

Donderdag stonden vier andere leidinggevenden terecht. Winterkorn (74) wordt later berecht (mogelijk pas in 2023) omdat hij onlangs een heupoperatie heeft ondergaan.

Wist Winterkorn wel of niet van de fraude?

De aanklagers houden hem niet verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de sjoemelsoftware, maar voor het verzwijgen van het bestaan ervan. Volgens hen werd Winterkorn door ‘een vertrouweling’ via een briefje geïnformeerd dat onderzoekers in 2014 uitstootwaarden hadden gemeten die 15 tot 35 keer hoger lagen dan was toegestaan. Ook zou in 2015 tijdens een vergadering met de bedrijfsleiding het gebruik van de verboden software zijn besproken. Winterkorn wist dus van de zogenoemde defeat devices, en heeft er niets mee gedaan.

De oud-topman zelf zegt dat hij niets van de fraude wist; enkele individuele rotte appels hebben op eigen houtje de manipulatie uitgevoerd en niemand geïnformeerd, zelfs herr Prof. Dr. Winterkorn niet, stelt hij. De baas toonde zich in september 2015 ‘geschokt’ en ‘verbijsterd’ dat de fraude op zulke schaal onder zijn ogen had kunnen gebeuren. En stapte op.

Het lijkt onwaarschijnlijk dat Winterkorn niet op de hoogte was. De topman stond erom bekend dat hij het kleinste productiedetail kende. Aan de andere kant is in al deze jaren van onderzoek nooit direct bewijs gevonden dat de bedrijfsleiding lagere managers of ingenieurs heeft bevolen de zaak toe te dekken.

Waarom deed Volkswagen niets met die informatie?

De concernleiding dacht lange tijd dat de boete niet al te hoog zou zijn als de fraude zou uitkomen. Er werd uitgegaan van een paar honderd miljoen euro, hooguit. Volkswagen bleef liegen tegen de Amerikaanse toezichthouders, die daarop dreigden de import van nieuwe Volkswagens stop te zetten. Toen gaf het concern toe en kwam het schandaal in zijn volle omvang naar buiten. In plaats van een paar honderd miljoen heeft de hele affaire het autoconcern tot nu toe ongeveer 33 miljard euro gekost aan boetes en schadevergoedingen.

Het dieselfraudeproces ging donderdag eindelijk van start in Braunschweig. Beeld Getty Images
Het dieselfraudeproces ging donderdag eindelijk van start in Braunschweig.Beeld Getty Images

Welke straffen kunnen de verdachten krijgen?

De strafeis is inmiddels aangescherpt. De verdachte leidinggevenden wordt nu verweten een criminele bende te hebben gevormd. Zij riskeren tien jaar gevangenisstraf.

Heeft dieselgate nog iets goeds gebracht?

Zeker. Nadat de top gezuiverd was, besloot het nieuwe management (dat deels nog uit oudgedienden bestond) zo'n drie weken na het schandaal dat het roer moest worden omgegooid. Er werd besloten tot de ontwikkeling van een nieuw elektrisch platform, dat een groener fundament voor de toekomst van Volkswagen en alle dochterconcerns moest vormen.

Inmiddels rijden de eerste volledig elektrische auto’s rond die op dit platform zijn gebouwd. Met deze elektrische Volkswagens tot Skoda’s lijkt het concern de elektrische grootmacht Tesla binnen enkele jaren van de troon te stoten. Diesel, tot enkele jaren geleden de favoriete brandstof van Europese autofabrikanten, is inmiddels lang niet meer zo vies als enkele jaren geleden. Maar beleidsmakers en consumenten willen er niet meer van weten en de brandstof is lang niet meer zo in trek als in 2015.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234