Zaterdag 03/12/2022

Essay

Oud Amerika zet de hakken in het zand

Trump viert de overwinning met zijn vrouw Melania en zijn aanhangers in het Hilton New York. Beeld AFP
Trump viert de overwinning met zijn vrouw Melania en zijn aanhangers in het Hilton New York.Beeld AFP

Het oude Amerika heeft gewonnen, het nieuwe Amerika heeft zichzelf overschat. De verkiezing van Donald Trump tot president van de VS laat zien dat het land er heel anders uitziet dan de culturele en politieke voorhoede de afgelopen jaren dacht. Uiteindelijk heeft Joe Sixpack beslist.

Michael Persson

De Republikeinen sloegen toe op alle fronten. Hoewel zijn Democratische tegenstrever Hillary Clinton landelijk iets meer stemmen binnenhaalde, was Trump haar in de beslissende staten de baas. In zijn kielzog trok hij Republikeinse senatoren en Congresleden mee, waardoor de Senaat en het Huis van Afgevaardigden in Republikeinse handen blijven. Dat betekent dat de benoeming van nieuwe rechters in het Hooggerechtshof een rechts onderonsje wordt. Omdat zij voor het leven worden aangesteld, kan de historische overwinning van Trump voor misschien wel tientallen jaren een conservatieve stempel op Amerika drukken.

Natuurlijk had iedereen het over 'eenheid', nadat Trump zijn verrassende verkiezingsoverwinning had binnengesleept. Na maanden van rauwe ruzie en haat moeten de 300 miljoen Amerikanen nu weer met elkaar verder. Winnaar Trump zei dat hij president wilde zijn van alle Amerikanen. Verliezer Clinton zei dat het land nu eenheid moest tonen. Paul Ryan, de Republikeinse partijleider die met beide kandidaten in de clinch heeft gelegen, zei dat het land nu eerst moet helen.

Budweiser

Al die woorden zijn niet genoeg om de diepe scheuren te overbruggen die het afgelopen jaar in Amerika aan de oppervlakte zijn gekomen. De politieke aardbeving heeft het land verdeeld in rafelige fragmenten die niet meer op elkaar passen. Die brokstukken waren er altijd al, maar zijn tijdens de campagne verder uit elkaar gedreven.

De overwinning van Trump rust op een van de grootste brokstukken, gevormd door een bevolkingsgroep die lang is genegeerd. Hij heeft weer een stem gegeven aan de witte Amerikanen die het land groot hebben gemaakt en daarna in de steek zijn gelaten. De rednecks en hillbilly's uit het zuiden en de Appalachen. De laagopgeleide arbeiders die ooit in de kolen- en staalindustrie of op het platteland hebben gewerkt en nu voor drie keer zo weinig geld achter de balie van een hotel zitten. Zij hebben het land uit hun handen zien glippen omdat niemand zich om hen bekommerde. Nu hebben ze iemand gevonden die naar ze luistert, of althans, hun taal spreekt. Een outsider die verandering predikt. Als iemand zo politiek incorrect is en toch miljonair kan worden, dan bestaat ook voor hen de Amerikaanse droom.

Progressief Amerika heeft deze kiezers eerst laten vallen en vervolgens laten lopen. Barack Obama verslikte zich acht jaar geleden al in de bittere achterblijvers die "vasthouden aan hun wapens of religie of hun afkeer van mensen die anders zijn dan zij". Clinton deed het dit jaar weer fout, toen ze hen "sneue types" noemde.

De Democraten hebben zo miljoenen Amerikanen weggezet die gerechtvaardigde grieven hadden. Grieven die deels te wijten zijn aan het economische beleid van een politieke elite die hen over het hoofd heeft gezien. En dat hebben ze onthouden, de witte mannen in Ohio en Pennsylvania. Maar ook in Michigan en Wisconsin, de staten die tot grote verrassing van de Democraten de doorslag gaven. De Clinton-campagne wist niet eens dat zij daar woonden.

De overwinning van Trump is die van oud op jong, van het platteland op de stad, van wit op zwart, en van mannen op vrouwen. Het is oud Amerika dat de hakken in het zand heeft gezet en zich verzet tegen een toekomst met een open einde, waarin culturen vloeibaar worden en regels veranderlijk blijken. Het conservatieve hart van Amerika is gelardeerd met progressieve enclaves, die als olievlekken bezig waren het land daaromheen te moderniseren - maar door de verkiezingen heeft nu het platteland het initiatief. De stedelingen kunnen het nog nauwelijks bevatten: er zijn nog steeds mensen die Budweiser drinken.

Symboolpolitiek

Lang niet alle aanhangers van Trump vallen overigens in de vergeten onderklasse. Ook hoger opgeleide witte mannen stemden in meerderheid op Trump: jongens in North Carolina met een enorm inkomen die zich desalniettemin met die bittere onderklasse identificeren. Het is bon ton om redneck te zijn. Hun baarden, wapens, auto's en politieke incorrectheid geven hen een rauwe authenticiteit, die precies het tegenovergestelde is van de metromannen, kosmopolitische vrouwen en andere liberale types, die het heft in handen hebben genomen in de steden. Ruraal Amerika, dat is het echte Amerika.

Bij sommige van de Trump-stemmers speelt racisme mee, maar het ligt gecompliceerd. Ook zwarte Amerikanen en latino's stemden op Trump, meer dan op Mitt Romney vier jaar geleden. Hun grieven zijn dezelfde als die van hun witte lotgenoten, en sommigen keren zich net zo goed tegen illegalen. Wie al op het vlot zit, neemt niet per se nieuwe drenkelingen aan boord.

Met zijn beledigingen en beleidsplannen heeft de aanstaande president tijdens zijn campagne de spanningen in het land hartstochtelijk aangewakkerd. Zijn doelwitten waren Mexicanen, immigranten, moslims, gehandicapten, vrouwen en zwakkelingen in het algemeen. De Mexicanen wil hij bestrijden met een muur, de illegalen met grootscheepse deportatie en de moslims met een vorm van screening. Voor de andere groepen heeft hij geen specifieke plannen, wel een algemene kleinerende behandeling die - in het geval van vrouwen - soms tegen het strafbare aan zit.

De angst die hij daarmee heeft gezaaid is reëel. Onder immigranten is de vrees het meest concreet, maar ook onder gewone Amerikanen is emigratie van een hypothetisch gespreksonderwerp veranderd in een heuse overweging. Anderen delen praktische adviezen (gebruik op internet het Tor-netwerk!) tegen een trumpiaanse autoritaire staat. Op Twitter praten critici van de nieuwe president over het wissen van hun account.

Overdrijven zij? Is Trumps verkiezingsretoriek misschien helemaal niet bedoeld om ook te worden uitgevoerd? De Republikeinse partijvoorzitter Reince Priebus zei gisteren dat de door Trump beloofde deportaties van 11 miljoen illegalen niet letterlijk moeten worden genomen. Ook de muur langs de grens met Mexico kan best symboolpolitiek blijken.

De uitspraken van Priebus tonen aan dat de Republikeinen er zelf nog niet uit zijn. Ze zitten nu met een politiek luxeprobleem. Dankzij hun drievoudige overwinning hebben ze de absolute macht in handen in Washington, wat betekent dat ze hun eigen agenda kunnen uitvoeren. Alleen: dan moeten ze weten wat die agenda is.

Voor een deel is dat makkelijk. Ryan gaf een voorproefje. Hij wil Obamacare terugdraaien, het klimaatbeleid onschadelijk maken, de bemoeienissen inperken van agentschappen die zich met het land en water van de Amerikanen bemoeien... Wie in de kolenmijnen werkt, kan op de Republikeinen rekenen; wie zijn vee niet mag laten grazen, kan op de Republikeinen rekenen. "Wij zullen jullie relief brengen", zei Ryan. Verlichting dus - maar het is ook het woord voor het ontzetten van burgers in een belegerd dorp. De Republikeinen als bevrijders. Tot zover zijn Ryan en Trump het wel eens. De afbraak van acht jaar Obama heeft de hoogste prioriteit.

Speaker Paul Ryan. Beeld AFP
Speaker Paul Ryan.Beeld AFP

Naschokken

Maar de grote overmacht in Washington vereist ook constructief beleid. Welk land willen de Republikeinen achterlaten over vier of acht jaar? De partij, die zich sinds 2008 heeft verzet tegen bijna elk voorstel van president Obama, zal nu zelf het land moeten besturen. Trump heeft daarover beloften gedaan die klassieke Republikeinen verafschuwen. Wie trekt straks aan het langste eind? Gaan de fracties samenwerken of vallen ze uit elkaar?

De grote electorale aardbeving krijgt nog veel naschokken, waarbij de opgebouwde spanningen bij de Republikeinen een uitweg zullen zoeken. De grote vraag is of de gedesillusioneerde Trump-stemmers aan het eind daarvan minder of nog meer gedesillusioneerd zullen zijn.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234